सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
संग्रह पर लौटें

स्पन्दकारिका (भट्ट कल्लट स्पन्दवृत्ति व हिन्दी व्याख्या सहित)

Spanda Karika with Spanda Vritti & Hindi Commentary

महर्षि वसुगुप्त / भट्ट कल्लट द्वारा

स्रोत: मोतीलाल बनारसीदास · मोतीलाल बनारसीदास · 1950 (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished190 पृष्ठ

सूत्रों की अनुक्रमणिका

परिशिष्ट I
सूत्रों की अनुक्रमणिका
संख्या सूत्रार्ध पृष्ठांक
१. अगाधसंशयाम्भोधिसमुत्तरणतारिणीम् । १६३
२. अतिक्रुद्धः प्रहृष्टो वा किं करोमीति वा मृशन् । १०४
३. अतस्तत्कृत्रिमं ज्ञेयं सौषुप्तपदवत्सदा । ७७
४. अतो बिन्दुरतो नादो रूपमस्मादतो रसः । १३८
५. अतः सततमुद्युक्तः स्पन्दतत्त्वविविक्तये । १०१
६. अनेनाधिष्ठिते देहे यथा सर्वज्ञतादयः । १३३
७. अन्यथा तु स्वतन्त्रा स्यात्सृष्टिस्तद्धर्मकत्वतः । १२७
८. अप्रबुद्धधियस्त्वेते स्वस्थितिस्यगनोद्यताः । ९५
९. अयमेवोदयस्तस्य ध्येयस्य ध्यायिचेतसि । १२१
१०. अवस्थायुगलञ्चात्र कार्यकर्तृत्वशब्दितम् । ८०
११. अहं सुखी च दुःखी च रक्तश्चेत्यादिसंविदः । ३४
१२. इति वा यस्य संवित्तिः क्रीडात्वेनाखिलं जगत् । ११८
१३. इयमेवामृतप्राप्तिरयमेवात्मनो ग्रहः । १२२
१४. एकचिन्ताप्रसक्तस्य यतः स्यादपरोदयः । १३६
१५. कार्योन्मुखः प्रयत्नो यः केवलं सोऽत्र लुप्यते । ८१
१६. गुणादिस्पन्दनैःष्यन्दाः सामान्यस्पन्दसंश्रयात् । ९२
१७. ग्लानिर्विलुम्पिका देहे तस्याश्चाज्ञानतः सृतिः । १३६
१८. जाग्रदादिविभेदेऽपि तदभिन्ने प्रसर्पति । ३०
१९. तत्रैव संप्रलीयन्ते शान्तरूपा निरञ्जनाः । ११२
२०. तथा यत्परमार्थेन यदा यत्र यथास्थितम् । १३२
२१. तथा स्वप्नेऽप्यभीष्टार्थान् प्रणयस्यानतिक्रमात् । १२६
२२. तदाक्रम्य बलं मन्त्राः सर्वज्ञबलशालिनः । ११२
२३. तदा तस्मिन्महाव्योम्नि प्रलीनशशिभास्करे । १०७
२४. तदास्याकृत्रिमो धर्मो ज्ञातृत्वकर्तृत्वलक्षणः । ६३
२५. तन्मात्रोदयरूपेण मनोऽहंबुद्धिवर्तिना । १५७
२६. तमधिष्ठातृभावेन स्वभावमवलोकयन् । ६६
२७. तस्योपलब्धिः सततं त्रिपदान्यभिचारिणी । ८४
२८. तामाश्रित्योर्ध्वमार्गेण सोमसूर्यावुभावपि । १०७

१६६ स्पन्दकारिका
संख्या सूत्रार्ध पृष्ठांक
२९. तेन शब्दार्थचिन्तासु न सावस्था न यः शिवः । .११८
३०. दिदृक्षयेव सर्वार्थान् यदा व्याप्यावतिष्ठते । १४०
३१. दुर्बलोऽपि तदाक्रम्य यतः कार्ये प्रवर्तते । १३३
३२. न तु योन्तर्मुखो भावः सर्वज्ञत्वगुणास्पदम् । ८२
३३. न दुःखं न सुखं यत्र न ग्राह्यो ग्राहको न च । ४२
३४. न हीच्छानोदनस्यायं प्रेरकत्वेन वर्तते । ५०
३५. नाभावो भाव्यतामेति न च तत्रास्त्यमूढता । ७१
३६. निजाशुद्धासामर्थ्यस्य कर्तव्येष्वभिलाषिणः । ५४
३७. परामृतरसापायस्तस्य यः प्रत्ययोद्भवः । १५०
३८. प्रबुद्धः सर्वदा तिष्ठेत् ज्ञानेनालोच्य गोचरम् । १४२
३९. भुंक्ते परवशो भोगं तद्भावात्संसरत्यतः । १५८
४०. यत्र स्थितमिदं सर्वं कार्यं यस्माच्च निर्गतम् । २५
४१. यतः करणवर्गोऽयं विमूढोऽमूढवत् स्वयम् । ४५
४२. यथा ह्यर्थोऽस्फुटो दृष्टः सावधानेऽपि चेतसि । १३२
४३. यथेच्छाभ्यर्थितो धाता जाग्रतोऽर्थान् हृदि स्थितान् । १२६
४४. यदा त्वेकत्र संरूढस्तदा तस्य लयोद्भवौ । १६०
४५. यस्मात्सर्वमयो जीवः सर्वभावसमुद्भवात् । ११८
४६. यस्योन्मेषनिमेषाभ्यां जगतः प्रलयोदयौ । १५
४७. यामवस्थां समालम्ब्य यदयं मम वक्ष्यति । १०७
४८. लभते तत्प्रयत्नेन परीक्ष्यं तत्त्वमादरात् । ४५
४९. शब्दराशिसमुत्थस्य शक्तिवर्गस्य भोग्यताम् । १४५
५०. स्वरूपावरणे चास्य शक्तयः सततोत्थिताः । १५१
५१. सेयं क्रियात्मिका शक्तिः शिवस्य पशुवर्तिनी । १५१
५२. ज्ञानज्ञेयस्वरूपिण्या शक्त्या परमया युतः । ८९

परिशिष्ट II
पारिभाषिक शब्दों की अनुक्रमणिका
अ अभाव-भावना ७४
अख्याति ५५, ५८, ६०, ७८, ८० अभाव-समाधि ७१, ७२, ७३, ७४, ७७
अघोरा १५० अभिमानन ४६
अचित् ३७ अभेद-व्याप्ति ५५, ५८
अणु ४५, ४६, ६२, ६६, ८४ अभेद-सम्बन्ध ५३
अतृप्ति ९८ अमूढ़ता ७१
अधिष्ठान-अवस्था ९१ अमृतत्व १२२
अधिष्ठेय-अवस्था ९० अल्पकर्तृता ६१
अनन्त भट्टारक ८७ अल्प-ज्ञातृता ६१
अनन्यमुखापेक्षो } ५६, ५७, ६४ अलंग्रास-युक्ति १०७, १२४
(कर्तृत्व) } अवभासन १८, २०, २३, २५, २६, २७,
अनात्मवादी ३८ ३९, ७५
अनात्मवादी बौद्ध ३७ अवधानात्मक-शक्ति १२७
अनित्यता ९८ अव्यापकता ९९
अनित्यत्व ६२ अव्यापकत्व ६२
अनुग्रहात्मक कृत्य १६ अवरोह-क्रम ११०
अनुत्तर-तत्त्व १७, २७, २८, ४०, ४९, ५८, अवस्थाता ३४
६२, ६४ अशुद्धाध्व ६०, ६१
अनुभव-काल ४० अशुद्धि (मल) ५५, ५८, ५९
अनुभविता ७१ अशून्य ७६
अनुभूति ३४, ३५, ४४, ५५, ५८, ५९, ६९, असत्-रूप ७२
७८, ७९ असमवायि-कारण २८
अनुसंधानात्मक } १८ अहन्ता ५९, ६१, ७०
अहंरूपता } अहं-अभिनिवेश ४४
अनुस्यूत ३४, ४५, ४६, ६७, ८५ अहंकार ३९, ४४, ४६
अनेकाकारता २८, ४० अहं-प्रत्यवमर्शात्मक ४९, ६५
अपूर्णत्व ६२ अहं-प्रत्यवमर्शात्मक } ५७
अप्रतिष्ठित-स्पन्द ९३ (सामान्य-स्पन्द) }
अप्रबुद्ध ९५ अहं-प्रतीति ३४
अभाव-ब्रह्मवादी ७०, ७१, ७२, ७३ अहम्-रूप २५, २७, १३४, १४७

१६८ स्पन्दकारिका
अहं-विमर्श १७, २५, ६७, ८०, १४४, ई
१४७, १५६ ईश्वर ११७
अहं-विमर्शात्मक १७, २३, ३०, ५४, ८०, ईश्वर-प्रत्यभिज्ञा ५६
८४ ईश्वर-स्वरूप ८६
अहं-विमर्शमयी } ५६, ६६
(विश्वात्मक-स्फुरणा) } उ
अहं-स्फुरणामय २३
उच्छलनात्मक १७
आ उत्पलदेव २८
आकार २३, २४, २८, ५५, ५६, ६६ उदय १५
आकाश-पुष्प १९ उन्मीलन-समाधि ७०
आणव-मल ५९, ९९, १०० उन्मुखता १७, ६१, ६५
आत्मा १७, ३८, ४०, ४१, ७३ उन्मेष-निमेष १७, २१, २४, १५७
आत्म-बल ५०, ५४, ६३, ६६, १३५, १३७ उपस्थ ४६
आधिभौतिक सुखवाद ४१ उपाधियां ४१, ४३, ४४
आन्तर २६, ३०, १३९ उपाधिविशिष्ट } ३६, ३७
आन्तर-चक्र ४८ आत्मवाद }
आनन्दात्मक स्वातन्त्र्य २ ऊ
आनन्द-शक्ति १९, २६, ५५, ५९ ऊर्ध्व-मार्ग १११
आनन्द-स्वरूप २३ ऊर्मि १७, ६५
आवरण २५, २८, ४८, ५३, ८०, ८७, ९५, अं
९९, १०२ अंतर्मुख-स्पन्द २१, ६५, ८३
आवागमन ६७, ६९ अंतर्विमर्श २६
आश्चर्यमानता ६९ क
आश्चर्य-स्पन्दरूपता ६९ करण-वर्ग ४६, ५५
आश्यानता २९ करणेश्वरी-चक्र ४५, ४६, ५५
कर्तृता ५६, ६३, ६४, ६५, ७५, ८०, ८१
इ कर्तृत्व २२, २५, २८, ६७, ८०, ८४
इच्छा-शक्ति २०, २१, २२, ५०, ५३, ५८, क्रम २९
६४, ८६, ९७ क्रम-मुद्रा ६९, ७०
इदन्ता ६१, ७१ कला २२, ६२, ८८, ९६
इदम् १८, २१, ९७ कला-समूह १४५, १४६, १५०
इदं-रूपता २५ कार्म-मल ५९
इन्द्रिय-वर्ग ४७ कार्यता २८, ८०, ८१
इष्यमाण-विश्वकल्पना २०

परिशिष्ट II १६९
कार्यत्व २२, २५, २८, ६९, ८१, ८४
कार्यरूप-जगत् २८
काल २४, २८, ६३, ६५, ६७, ८१, ९७
किञ्चित्-कर्तृत्व ६५, ९७
किञ्चित्-चलन १७, १८, ६५, ६६
किञ्चित्-ज्ञत्व ६५, ९८
क्रिया ५३, ५६, ५८, ५९, ६४
क्रिया-शक्ति २०, २३, २९, ४३, ५५, ९४
कुमारिल ३७
कूर्मांग-संकोच १०६
ख
खेचरी २३, ४७, ४८
ग
गति-निरोध १०५
गतिमयता २२
गुण २८, ४१
गुणस्पन्द ९३
गुणी २८, ४१
गोचरी २३, ४७, ४८
गन्ध २४, ३२, ४८, ६५, ६९
ग्राहक ४२, ५२, ५७
ग्राहकता ४२, ५३, ७८
ग्राहक-भूमिका ३९
ग्राह्य ४२, ४९, ५१-५२
ग्राह्यता ४२, ७८
ग्राह्य-भूमिका ३९
ग्राह्य-वर्ग ५३, ६२
ग्लानि १३५
घ
घनता २९
घोरा १४९
घोरतरा १४९
च
चक्रेश्वर १२६, १६०, १६१, १६२
चन्द्रमा १०८
चार्वाक ३४, ३८, ४०
चित्-चमत्कार १३६, १३७
चित्-शक्ति २०, ५५, ९६
चिति ५७
चिति-क्रिया ५७
चिति-शक्ति १६, ४८, ४९
चित्त ४४, ७०, १०१, १०२, १०३, १०४,
१०९, ११२, ११४, १२८
चिद्-गगनचरी ४८
चिद्-घन १७, ३१
चिद्-दर्पण २९
चिद्-रूप २८, ५३, ६७, ६९, ८१, ८५,
९१, ११३
चिदात्मा २८
चिदाकाश १०९, १११
चिन्मात्ररूप ९१
चेतन १५, २९, ३१, ३४, ४०, ४५, ४७,
५७, ९०
चेतना-शक्ति १६, ४७
चैतन्य १६, १७, २९, ३८, ४०, ५०, ५५,
५६, ५७, ५९, ६५-६६, ७९, ९०
चैतन्यात्मक-स्वभाव ३४
चैतन्य-विशिष्ट ४१
चैतन्य-सत्ता २९, ३५
चैतन्य-सत्तारूप २८
ज
जड़ १८, ७६, ८०, ८४
जड़-प्रमेयवर्ग ५१
जड़-वर्ग ४५
जड़-स्वभाव ३२, ३३, ८५, ८९