पञ्चसायक (कविशेखर ज्योतिरीश्वर - कामकला एवं रति-शास्त्र संस्कृत मूल पाठ)

( ३ )
मृद्वङ्गी विकचारविन्दसुरभि- श्यामाऽथ गौरद्युतिः ।
अल्पाहाररता विलासकुशला हंसस्वना मानिनी
लज्जालु र्गुरुदेवपूजनरता स्या न्नायिका पद्मिनी ॥ ६ ॥
चित्रिण्याः स्वरूपं दर्शयति-
श्यामा पद्ममुखी कुरङ्गनयना क्षामोदरी वत्सला
संगीतागमवादिनी वरतनु स्तुङ्गस्तनी शिल्पनी ।
विद्यालापरता मतङ्गजगति र्माद्यन्मयूरस्वना
विज्ञेया कविशेखर प्रणयिनी चित्रस्वना चित्रिणी ॥ ७ ॥
“शङ्खिन्याः स्वरूपं निरूपयति-
तन्वङ्गी कुटिलेक्षणा लघुकुचाऽऽभोगा मदावेशिनी
प्रायो दीर्घकचा स्वभावपिशुना कष्टोपभोग्या रतौ ।
पिङ्गा लोलगतिश्च घर्घररवा रक्ताम्बराल्हादिनी
नानास्थाननखप्रदान रमिका सेयं मता शङ्खिनी ॥८॥
“हस्तिन्या स्वरूपम्-
पीना स्वल्पतनु र्भृशं मद्गतिः क्रूरा नमत्कन्धरा
स्तोकापिङ्गल कुन्तला पृथुकुचा लज्जाविहीनानना ।
बिम्बोष्ठी बहुभोज्यभोजनरुचिः कष्टैकसाध्यारतौ
गौराङ्गी करिदानगन्धिमदना श्यामा मता हस्तिनी ॥६॥
“पद्मिन्यादीनां नायिकानां सुरतोचिता स्तिथयो निरूप्यन्ते-

नाग”or“रुद्रानाग”or“रुद्रोनाग”? Wait, look at (१) “रुद्रानाग”? Let's zoom in on footnote 1: ( १ ) “रुद्रोनाग - wait, afterद्रthere is anो? Wait, look at the letter: र, ु, द, ्, र, then ो? It has a stroke on top, or is it ा? Wait, in line 4: रुद्रानङ्गvsरुद्रोनङ्ग: Look at रुद्रin line 4: there is a small slant stroke at the top of the aa-kar! That makes itो! Wait, is there? Let's compare पौलस्त्यास्यरसाष्टभास्करin line 3: Look atभास्कर: भाhas just a vertical bar. Now look atरुद्रोनङ्गin line 4: Above the vertical bar afterद्र, there is a little hook/slant! Wait, let's compare with शम्भु: म्भुhasु. Let's compare with मोदिता: मोhas a vertical bar and a slant stroke to the left. In line 4,रुद्रोनङ्ग`: the slant stroke is clearly there, going up-left from the vertical bar!

( ४ )
दन्तेनाधरपीडनञ्च सुमहत् स्फोटोटञ्च नामौ शनैः ॥
कचाकट कपोल मण्डल कच श्रेणीषु देया नखाः
सीमन्ते लिखनं कर रूरुमिर्जा गृहीत गाढं ततः ॥१३॥
कुर्वीताविरतं मनोभवगृहे मातङ्गलीलायितं—
जान्वङ्गुष्ठ पदोरु गुल्फ कलनं वाऽन्योन्यतः कामिनोः ।
इत्येवं कथितः प्रदेशकलनादिन्दोः कलादीपनं
कर्त्तव्यञ्च नरैर्न विस्तरभया दुक्तः प्रपञ्चोऽखिलः ॥१४॥
॥ इति चन्द्रकला समुद्देशः ॥
"अथ पद्मिनीचन्द्रकलासमुद्देशः—
गाढालिङ्गन पूर्वकं कररुहै रालिख्य जङ्घा स्थलीं
दत्त्वाऽङ्गुष्ठ नखाञ्चितम्बफलके पार्श्वेच पृष्ठोदरे ।
सीत्कारध्वनि जागरुक पुलका माद्ये दिने पद्मिनी
मित्यं चन्द्रकलाविदः स्ववशतां कामानयेयु स्त्रियम् ॥१५॥
अथ द्वितीयायां तिथौ पद्मिन्या वशीकरण
प्रकारं निरूपयति—
आनुपूर्व्याऽधरपल्लवं स्तनयुगे नेत्रादिके पार्श्वयोः
मूर्द्धान्ते जघनस्थलोरुफलके कृत्वा नखालेखनम् ।
(१) स्फोटां फोटा मित्यर्थः ।
"तुडाञ्च" इति पाठान्तरम् । (२) आद्ये दिने प्रतिपत्तिथाविति भावः ॥
(३) "सामनयेयु" इति षपुस्तकस्थं पाठान्तरम् ।

( ६ )
मर्षन्तो नखरैः पदाम्बुजयुगं कृत्वा कुरङ्गीदृशं
संसेव्याविरतं प्रयुद्धमदनां कुर्युः द्वितीयादिने ॥१६॥
“अथ चतुर्थ्यां तिथौ वशीकरणोपायं दर्शयति
“श्लिष्टा गाढतरं निपीड्य च कुचौ पीत्वा च दन्तच्छदं
वामोरौ करजक्षतं भुजलता मूले विशेषात्पुनः ।
मायूराङ्कमर्द्धचन्द्रच्छुरित प्रायान् नखानादरात्
दद्यु र्बाहरतोपचारचतुराः प्राय श्रतुर्थ्यां तिथौ ॥१७॥
“पञ्चम्यां तिथौ पद्मिन्याःसद्यः द्रावणोपायं दर्शयति
“विम्बोष्ठं परिचुम्ब्य दक्षिणकरेणाऽऽकृष्य केशोच्चयं
स्वच्छन्देन विमृश्य चूचुकयुगं चुम्वन् प्रियां भावयेत् ॥
आमृश्यात्करजैः सखेलपुलकं भूयो नितम्बस्थलीं
पञ्चम्यां द्रवतां नयेत्कमलिनी मित्याह वात्स्यायनः ॥१८॥
इति पद्मिनी चन्द्रकलासमुद्देशः ॥
“अथ चित्रिणी चन्द्रकला समुद्देशः—
दशम्यां तिथौ चित्रिण्या वशीकरणोपायं निरूपयति
“चुम्बित्वलक मुन्मदः कररूहै रल्लिख्य वक्षोजकं
श्रोणी पृष्ठ भुजादिकेण जघन स्त्यानोरुयुग्मस्थलीम् ।
पाणिभ्यामुपगूहयन् स्वरमणीं कान्तो दशम्यां तिथौ
कन्दर्पं प्रतियोध्य चन्द्रकलया कुर्युर्निजां चित्रिणीम् ॥१६॥
(१) “सपोह” इति गपुस्तके लिखितन् । (२) “भुजास्य” इति गपुस्तके दृश्यते ।

( ७ )
“षष्ठ्यां तिथौ चित्रिण्या द्रावणोपायं प्रदर्शयति
श्लिष्ट्वा कन्धरकन्दलीं भुजलतापाशेन गाढं ततः
पायं पाय मजस्र मुत्पलदृशां वक्त्रारविन्दामवम् ।
नाभीकण्ठनितम्ब भंगमलय व्यापार पारंगमः
षष्ठ्यां चन्द्रकलाकलापनिपुणै र्देया नखाःसर्वतः ॥२०॥
अष्टम्यां तिथौ चित्रिण्या द्रावणविधिं निरूपयति
“ग्रीवायां परिरम्य गाढ मसकृन्नाभिं नखै रालिखन्
दन्तोष्ठं परिपीडयन् कुचतटीं चुम्ब न्मनाक् ताडयेत् ॥
मामन्दं स्मरमन्दिरे करिकरक्रीडायितं कुर्वता
नेतव्या तरुणी स्वकीयवशतां चण्डी तिथौ कामिनी॥२१॥
“सप्तम्यां तिथौ चित्रिण्या वशीकरणोपायं दर्शयति
आलिङ्ग्य प्रथमं कपोलनयनश्रोणिश्रुतीश्चुम्बयेत्
स्थानेष्वेषु नखप्रदान कुशलो दत्वा नखान्निर्दयम् ।
दष्ट्वा चाधरपल्लवं कुचयुगञ्चा कृष्य केशान् दृशो
रुन्मेषं विदधीत मीत्कृतजुषो भानोस्तिथौ नायकः ॥२२॥
इति चित्रिणी चन्द्रकला समुद्देशः ॥
‘अथ शंखिनी चन्द्रकला समुद्देशः—
विष्णुतिथौ शंखिन्या वशीकरणोपायमाह—
कंठा मुल्लसितं विंलिख्य करजै रालिङ्ग्य दोभ्यां मुहु
——————————————————————————————
(१) सप्तम्या मिति क पुस्तके ग पुस्तके च दृश्यते !

गात्रे श्वोरसिजौ निपीड्य सुतरां विष्णो स्तिथौ चन्द्रवित् ।
“त्रयोदश्यां तिथौ तस्या द्रावणोपायं निरूपयति
आचुम्ब्येच्च कपोलकण्ठगलके मृद्नन्नुरोजद्वयं
कन्दर्पस्य तिथौ नखक्षतिवशात् प्राक् शङ्खिनीं द्रावयेत् ॥२३॥
भानुतिथौ शंखिन्या वशीकरणोपायं निरूपयति
व्यादष्टाौष्ठपुटं कपोलनयनं श्रोत्रं नखै रलिखेत्
सान्द्रानन्द निगूढ कण्ठ वलयं भानोस्तिथौ भामिनीम् ।
चतुर्दश्यां तिथौ तस्या द्रावणोपायं दर्शयति
आघातं नखरैश्च तत्र चरण ग्रीवाकुचोर-स्थले
कृत्वाऽऽलिख्य च भूतनाथदिवसे कुर्यात्सुधी विंह्वलाम् ॥२४॥
इति शंखिनी चन्द्रकला समुद्देशः ॥
“अथ हस्तिनी चन्द्रकला समुद्देशः
'गिरिजा तिथौ हस्तिन्या वशीकरणोपायं दर्शयति
“आकण्ठं परिरभ्य दोर्लतिकया निष्पीय वक्त्राम्बुजं
कक्षाश्च स्तनमण्डलोदरतटीं चञ्चन्नखै रामृशन्
क्षोणी भृत्तनयातिथा वैथ मुहुः कामालयं संस्पृशन्
संस्पृश्या धर पल्लवं ग्रह तिथौ कुर्याद् द्रुतां हस्तिनीम् ॥२५॥
( १ ) गाडामिनि क पुस्तके लिखितम् ।
( २ ) “सेवेन् ,, क संज्ञक पुस्तकस्थ पाठः । (३) “विह ,, इति क पुस्तके लिखितम्

प्रथम सायकः॥ ६
पूर्णमास्या ममावस्यां च तिथौ हस्तिन्या
द्रावणोपायं प्रदर्शयति—
सम्पूर्णेन्दुतिथौ परिक्षतदिने तस्यैव तुल्या तिथि
स्तस्या मेव वशीकृता शशिकलासम्बोधनैः कामिनी ।
कामागारचुंचुलिकासु करजर्दन्तैश्च दन्तच्छदे
गश्लेषै• परिचुम्बनैश्च विविधैरित्याह नन्दीश्वरः ॥ २६ ॥
इति हस्तिनीचन्द्रकला समुद्देशः ॥
इति चन्द्रकलासमुद्देशः ॥
पद्मिन्यादीनां नायिकानां सुरतोचितसमय
मुपवर्णयति ।
“कामिन्याः कथित श्चतुर्थचरणःकालो नलिन्या रते
प्राग्दम्भाहरे प्रयाति मुदितां चित्रप्रियां चित्रिणीम्।
शङ्खिन्याः समुदीरितः कविवरै र्याम स्तृतीयो मतो
मातङ्गी द्रवतामुपैति सुतरां नक्तंदिनस्यार्द्धयोः ॥ २७ ॥
“पद्मिन्या रात्रिसुरत मकिञ्चित्करमिति दर्शयति ।
सुखयति न पुमांसं पद्मिनी क्वापि रात्रौ,
निधुवनमिति तस्यां नैव किञ्चित् प्रयोज्यम् ।

१० प्रथमः सायक
शिशुरपि यदि कान्तां वासरे ता मुपेयात्,
विकसति रवियोगात् सा हठात्पद्मिनीव ॥ २८ ॥
अथेदानीं बाभ्रव्यमूलदेवयो र्मतान्तर मत्राभिधीयते।
“सत्वसमुद्देशः ।
देवसत्वाया लक्षणम् ।
त्रिवलिवलितमध्या कम्बुकण्ठी विदग्धा,
कमलसुरभिदेहा केतकीगर्भभव्या ।
शुचिचरितविचित्रा शीलसन्तोषयुक्ता,
सुललितपिकवाणी स्यादियं देवसत्वा ॥ २९ ॥
गन्धर्वसत्वायाः स्वरूपं निरूपयति ।
चडुलचपलदृष्टि र्नृत्यगीतादिदक्षा,
जनितविविधतुष्टि र्गन्धमाल्यानुरक्ता ।
शिशिरसुरभिमासक्रीडनप्रेमपात्री,
भवति रुचिरमूर्तिः सैव गन्धर्वसत्वा ॥ ३० ॥
यक्षसत्वाया लक्षणम् ।
गुरुकुचयुगभारा गौरदे

द्वितीयः सायकः ॥ २१
प्रेतसत्त्वायाः स्वरूपम् ।
खरविहरणवित्रा रात्रिसंचारधीरा,
मलिनपिशुनचित्ता कुत्सिताहारचेष्टा ।
विकृतवदनचन्द्रा कृष्णवर्णाऽतिखर्वा,
मलिनवसनरक्ता कीर्त्तिता प्रेतसत्त्वा ॥ ३२ ॥
इति सत्त्वसमुद्देशः ॥
इति कविशेखर ज्योतिरीश्वराचार्य विरचिते पञ्चसायके
जात्यादि निरूपणो नाम प्रथमः सायकः ॥
“अथद्वितीयः सायकः ।
अथ रतिभेदसमुद्देशः
अथ गुह्यप्रमाणभेदेन नायकनायिकयो र्भेदप्रदर्शकं
वात्स्यायनीयं मत मवतारयति
“आयामैः परिणाहकैश्च पुरुषा लिङ्गं वराङ्गः स्त्रियः
ज्ञातव्यास्तु समप्रहारण मर्मख्यातादुर्लः सर्वतः ।
जात्यातेऽपि शशा वृषाश्च तुरगाः प्राज्ञैः स्मृताम्ताः परं,
मृग्यश्वाकरिणीति विस्तरभयात् संक्षिप्य निष्कृप्यतेः ॥१॥
अथ नायकनायिकयोः समसुरत माह ।
शशकहरिणपत्न्यो र्गोतुरङ्गयो र्नर्धय
हयगजपतिपत्न्यो रेतद्रूपं रतं स्यात् ।
(१) "अथाद्यानि" इति ङ पुस्तके लिखितम् । (२) "स्वाख्यान्-तैः' इति ङ
पुस्तकीय पाठा-न्तरम् ।

१२ द्वितीयः सायकः
इह भवति नितांतं प्रीति रन्योन्ययोगाद्
अपरमशक्यं स्त्री कथं स्वीकरोति ॥ २ ॥
उच्चादिस्वरूपेण सुरतस्य षड् भेदान् दर्शयति ।
तत्र उच्चरतस्य नीचरतस्य च भेदद्वयं निरूपयति ।
मृगी वृषञ्चेत् वृषभी तुरङ्ग मेतद्वयं तूच्चरतं वदन्ति ।
अश्वा शशं गोःकरिणीञ्चवैनन्नीचद्वयं तुष्टिकरं न यूनोः ॥३॥
अत्युच्चातिनीचरतयोः स्वरूपं दर्शयति ।
²मृगी हयं हस्तिवधू शशञ्चेत्युच्चनीचं सुरतं वदन्ति ।
प्राणप्रभेदेऽपि न च द्रवन्ति तस्मिन्न तृप्यन्ति नितम्बवत्यः ॥४॥
रताना मुत्तममध्यमाधमत्वं निरूपयति ।
स्त्रीपुंसयोः साम्यतरं प्रशस्तं मध्यद्वयं मध्यममामनन्ति ।
अत्युच्चकं वाप्यतिनीचकम्वा निन्द्यं रतज्ञैः सुरतं प्रदिष्टम् ॥५॥
रतानां प्रीतिजनकत्वादिकं वर्णयति ।
प्रीतिः समा स्यात् सुरते समाख्ये-
नीचद्वये योषित एव तुष्टिः ।
अत्युच्चकै रप्यतिनीचकैर्वा
तुष्टि र्न नृणां नच सुन्दरीणाम् ॥ ६ ॥
इदानीं प्रचण्डादिभेदेन सुरतस्य त्रैविध्यं दर्शयति ।
[१] अपरश मशक्य इति क पुस्तके दृश्यते ॥
(२) "अत्युच्च मेतद् द्वितयं वदन्ति" इति कगंशकपुस्तके, गपुस्तके च दृश्यते
(३) अस्य पद्यस्य पूर्वभागः ग पुस्तके न दृश्यते ।

द्वितीयः सायकः १३
प्रचण्डवेगस्त्वथ मध्यवेगस्तथापरः स्याल्लघुनामधेयः ।
पुंस स्तरुण्या उभयोरपीह त्रिधा कवीन्द्राः सुरतं वदन्ति ॥७॥
इति रतिभेदसमुद्देशः-
अथ पुरुषजातिसमुद्देश -
तत्रादौ शशजातीयकानां नायकानां स्वरूपं
निरूपयति-
दीर्घाक्षाः सूक्ष्मदेहा लघुसमदशना लम्बकर्णाः सुवाचो
ग्रीवायां जानुदेशे करचरणतले कालिमानं वहन्तः ।
अल्पाहाराः सुशौचा दिनमधिशयिनः कान्तिमन्तो धनाढ्याः
क्रीडावन्तो विनीता लघुतरसुरताः पुण्यभाजः शशाः स्युः ॥८॥
अथ मृगजातीयकानां नायकानां स्वरूपंवर्णयति
सुचारुकेशो मृदुवाक् सुवेशः
सुदीर्घकण्ठ श्चपलः सुनेत्रः ।
(१) कोक्कोककविरचिते रति रहस्ये तु प्रचण्डादिवेगेन नवधारतं मित्युकम्
तथा—मन्दमध्यप्रचण्डा- स्युर्वेगत उभयं तथा । वेगैः कामुकता ज्ञेयस्तेनाऽपि
नवधा रतम् " इति ॥ यस्यायमाशयः -
मन्दवेगयोर्यूनोः सङ्गम एकं रतम् । मध्यवेगयोः यूनोः सङ्गमेऽप्येकंरतम् । प्रचण्ड
वेगयो र्यूनोस्सङ्गमेऽप्येकंरतम् । एवं त्रीणि रतानि । मन्दवेगायायुवत्या सह मध्य
वेगस्य यूनः सङ्गमे चैकं रतम् । मध्यमवेगाया युवत्या मन्दवेगस्य यून सङ्गमेप्येकं
रतम् । एवं पञ्चरतानि । मन्दवेगायाऽङ्गनया चण्डवेगस्य नरस्य सङ्गमं चैकं रतम् ।
मध्यवेगायाऽङ्गनया चण्डवेगस्य नरस्य सङ्गमश्चैकं रतम् । चण्डवेगायाऽङ्गनयामध्यवेगस्य
पुरुषस्य सङ्गमंचैकरतम् । चण्डवेगाया युवत्या सह मंदवेगस्य पुरुषस्य संगमे चैकं
रतम्, इति पूर्वोक्त गणनया नवधा रतमिति ॥
(२) करकमल इति क पुस्तके लिखितम् ।
(३) इदं पद्यं ग पुस्तके न लिखितम् ।

१४ द्वितीयः सायकः ॥
सुरक्तपाणिः समदन्तपङ्क्तिः
सौभाग्ययुक्तः कथितो मृगोऽयम् ॥
अथ वृषजातीयकानां नायकानां लक्षणं
प्रतिजानीते—
“स्फारगात्राः मदर्पाः सुरतरमकलालम्पटाः सुन्दराङ्गाः
व्यूढोरस्काः सुरुक्षाः सुसमजठरिणो मांसला लोलनेत्राः ।
अत्यन्तप्रौढवाक्याः परिलघुधृतयः क्रोधना मध्यवेगा
उक्षाणो लिङ्ग मीषद्द्विततनवमितै रङ्गुलीकैर्वहन्ति ॥ ६ ॥
अश्वजातीयकानां नायकानां स्वरूपं निरूपयति—
कार्ये हृष्टा बलिष्ठाः सितसमदशनाः पीवरास्फारवक्त्रा
ग्रीवाबाहूरुदीर्घाः परहितनिरताः सात्विकाः स्निग्धवाचः ।
निर्लज्जाश्चारुशीलाः पृथुतरगतयश्चण्डसम्भोगरक्ता
अश्वा लिङ्गं वहन्तो युवतिजनरता भानुसङ्ख्याङ्गुलीकम्

' then 'र्गु' (गु with repha):
Wait, "लैर्गु" has two rephas?
Look at: "ङ्गु" "लै" with repha? No, "ङ्गु" "लै" "र्गु" "ह्य" "दे" "श" "म्"
Wait, 'लै' has an e/ai matra, and NO repha above 'लै'. The repha is above 'गु': 'र्गु'!
So: [?] + ङ्गु + लै + र्गु + ह्य + दे + शम्!
Count the syllables:
1: [?]
2: ङ्गु
3: लैर्
4: गु
5: ह्य
6: दे
7: शम्
Wait! 1 + 2 + 3 + 4 + 5 + 6 + 7 = 7 syllables!
Let's check the meter:
1: guru (-)
2: laghu (u)
3: guru (-)
4: guru? But 'गुह्य' makes 'गु' guru! So:
1(-) 2(u) 3(-) 4(-) 5(u) 6(-) 7(-) = - u - - u - - !
Wait! For 'ह्य', does it make 'गु' guru? Yes, conjunct 'ह्य' makes preceding syllable 'गु' guru!
And 'ह्य' itself is laghu (u)!
And 'दे' is guru (-)!
And 'शम्

१६ द्वितीयः सायकः ॥
अथ तासां स्वभावलक्षण मुपदिशति ।
“बाला नूतनसङ्गमे रतिकरी सान्द्रान्धकारे भवे
दालोके सुख मातनोति तरुणी सम्भोगलीलाविधौ ।
आलोकेऽपि सुखायते सरभसं प्रौढा तमिस्रेऽङ्गना
वृद्धा जीवितहारिणी न कुरुते कुत्रापि सौख्यं मनाक् ॥१५॥
इति वयोलक्षणसमुद्देशः ॥
“अथ देशविशेषोपलक्षणसमुद्देशः
“अथ देशभेदेन स्त्रीणां स्वरूपं निरूप्यते—
“रूक्षाङ्गी बहुवादिनी चलमतिर्गीतप्रिया वातला
शैलाम्भोनिधिपार्श्वदेशवनितात प्रायो भवेदीदृशी ।
वर्षायां कुसुमाकरे च बहुशः सेव्या पुनः प्रीतिदा
गुर्वाहारसुगन्धमाल्यवसनस्निग्धाङ्गरागादिभिः ॥१७॥
अथ सौराष्ट्रकलिङ्गदेशप्रभवाणां स्त्रीणां
स्वरूपं निरूपयति—
“गूढग्रन्थि

द्वितीय सायक. ॥ १०
हेमन्ते शिशिरे नरैरनुदिनं सेव्या यथाकाङ्क्षया ॥१७॥
"अथ वङ्गादिदेशप्रभवाणां स्त्रीणां
लक्षणं लक्षयति-
'ज्ञेया कोकिलकाकलीकलरवा मेदस्विनी शीतला
निद्रालुश्च शिरीषकोमलतनु स्निग्धानना श्लेष्मला ।
वंगश्रीहटकामरूपतरुणी शीतादिकाले विना
गन्तव्या शरदि प्रकृष्टमदना ग्रीष्मे नरै राहता ॥१८॥
"अथ मध्यदेशीयानां स्त्रीणां स्वरूपं निरूपयति
शुचिचरितविचित्रा चित्रसम्भोगमिश्रा
नखदशनविरक्ता शिल्पशिक्षानुरक्ता ।
स्थिरमतिनिजबन्धुः कामसर्वस्वसिंधु
र्भवति रुचिरवेषा कामिनी मध्यदेशा ॥१६॥
अथ गौडदेशीयस्त्रीणां लक्षणं दर्शयति
करकुचकरजाताश्लेषविन्यामदत्ता
सकलसुरतसिन्धु र्ज्ञानवैराग्यदत्ता ।
(१) "शीतादिना मेदस्वी ,, इति ग पुस्तके दृश्यते ॥
(२) "स्थितमतिर्निज बन्धु" इति कपुस्तकीय पाठि ॥
(३) मृदुवचनविभागा कामतान्त्रानुरागा
विषण्णरमणीति कोकिलालापगीतिः ।
इषति मटिति कान्ता चित्रसम्भोगशान्ता
रमयति किल केलीं कीर्तिता वग गौडी ॥
"करकुच"-इति पद्यस्यान्ते कगझकपुस्तके गगझवपुस्तके पद्यमेतदधिकं
पठ्यते ।

Here is the line-by-line transcription of the page in Unicode Devanagari:

१८ द्वितीयः सायकः
न लघु न बहुवेगा प्रायशः कामरक्ता
रमयति मधुराल्पं सुन्दरी हन्त गौडी ॥२०॥
"अथ मालव चोलदेशीयाङ्गनानां स्वरूपं
दर्शयति
"करतलहतितुष्टा ब्राह्मसम्भोगहृष्टा
चिरनिधुवनसाध्या मालवी धृष्टवाक्या ।
सुखयति सुखवेगा व्यञ्जितानङ्गरागा
चपलपिशुनलोला स्यादियं चोलवाला ॥२१॥
"अथगुर्जरदेशीयानां स्त्रीणां स्वरूपं दर्शयति
"कुवलयदलवर्णा चारुताटङ्ककर्णा
चकितहरिणनेत्रा फुल्लराजीववक्त्रा ।
लघुनिधुवनरक्ता कष्टसम्भोगसक्ता
सुललितगतिरेषा गुर्जरी चारुवेषा ॥२२॥
अथ सिन्धुदेशीयस्त्रीणां लक्षणं प्रतिपादयति
"अमलवलितदृष्टि दिव्यरूपाङ्गयष्टि

२ द्वितीय सायकः
"अथ लाटकर्णाटदेशीयानां स्त्रीणां
स्वरूपं वर्णयति
"गाढं संश्लिष्य कण्ठं लिखति कररुहैः सर्वतःकान्तदेहं
केशेष्वाकृष्य चुम्बत्यधर मविरतं मुष्टिघातं ददाति ।
तृप्तिं नो याति शीघ्रं द्रवति नच रते चण्डवेगप्रगल्भा
ज्ञातव्याः पण्डितेन्द्रै रतिललितरति र्लाटकर्णाटनारी ॥२५॥
अथ पूर्वार्द्धेन म्लेच्छाङ्गनानां पार्व्वतीयानाञ्चो-
त्तरार्द्धेन काश्मीरादिदेशीयानाञ्च
स्त्रीणां स्वरूपं निर्द्दिशति
"दुष्टा दुर्गन्धदेहा पशुसमसुरता ✕चुम्बनाश्लेषहीनाः
सेर्प्या म्लेच्छाङ्गना स्यु र्लघुरतनिरताः पार्व्वतीयाश्च नार्यः
काश्मीराभीरमध्या सफलरसकलामोदहन्त्री नितान्तं
साध्या देशानुसारदिहपटुमतिभि र्योषितः सर्व्वदैव ॥२६॥
"अथ शशिकलाबोधनजातितत्त्वादि
ज्ञानस्य फलं दर्शयति—
"जाते स्तर्व्यं ममस्तं निगिलशशिकलाबोधनं सत्वशौचं
मृग्यादीनां वशित्वं मदनरसकलाकौतुकञ्चाप्यशेषम् ।
इत्थं यः कामिनीनां कलयति चरितं देशमात्म्येन संम्यक्
(१) वेगाश्लेषनखप्रवाणा इति ग पुस्तकाय पाठा तरम् ।
(२) म्लेच्छाङ्गना स्यु इति घ पुस्तकाय पाठा तरम् ।
(३) काश्माराभाग्मध्या इति ग पुस्तकाय पाठान्तरम् । तत्र न समाचीनानां
प्रतिभाति ॥

द्वितीयः सायकः। ६१
यावत्तावन्म तस्याः प्रभवति हृदये प्राणनाथः सुखाय ॥३०॥
इति देशविशेषस्त्रीलक्षणसमुद्देशः।
“अथयोनि स्वरूपसमुद्देशः—
“अथ योने श्चातुर्विध्यं निरूपयति—
“स्पर्शन पङ्कजसमस्तरुणीजनाना
मभ्यन्तरे च गुटिकाममं एव कोपि ।
योनि र्भवेद्दथ चलिप्रकरावकीर्णा
गोजिह्विकासदृशकर्कशगर्भदेश ॥३१॥
“अथ योनीना मुत्तममध्यमाधमत्वं दर्शयति—
यत्युत्तमं प्रकथितं प्रथमं कवीन्द्रै
मध्यक्ष मध्यमविधं किल सम्प्रदिष्टः।
शेषद्वयं मदनकेलिकलारसज्ञै
निन्द्यं सदैव कथितं सुरतोत्सवेषु ॥३२॥
इति योनिस্বরূপसमुद्देशः ॥
“अथ सामान्यकर्मसमुद्देशः—
स्त्रीणां कामाधिक्यं प्रतिपादयति—

किमु कामिनीनाम् ॥३४॥ -> wait, "हृदयं"
इति सामान्यकर्मसमुद्देशः ॥
निसर्गजायाः प्रीतेः स्वरूपम् ।
“नाभ्यासतो नच भवेद् विषयाभिमाना
जन्मान्तरीयसहजा पुरुषस्य नार्याः ।
प्रीतिः परस्परतया हृदयानुबद्धा (wait, look at L10 again: is it 'हृदयानुबद्धा' or 'हृदयावनबद्धा' or 'हृदयाचनबद्धा'?)
Wait, let's look closely at L10:
'हृ' 'द' 'या' 'घ'/'च' 'न'/'नु' 'ब' 'द्धा'
Wait, look at the syllable between 'या' and 'बद्धा':
It has TWO characters:
First character: looks like 'च' or 'घ' or 'व'?
Second character: looks like 'न' with 'ु'? No, it has no 'ु', it's just 'न', or is it 'नु'? Wait, look at 'नु' in 'किमु' (L5 has 'मु').
Wait! Could it be "हृदयावनबद्धा" or "हृदयाचनबद्धा" or "हृदयानुबद्धा"?
Wait, look at 'हृदया' + 'च' + 'न' + 'बद्धा

तृतीय सायक -३
दारिद्र्यदुःखभयनिःसहगात्ररोगै-
रुद्वेगकोपतनुतादिभि रीश्वरैश्च ।
रागं त्यजन्ति वनिता इह निस्तरस्य
भीत्यो नचास्य कथित सकलो विवर्त ॥ ३८ ॥
इति रागविनाश समुद्देशः ॥
इति श्रीकविशेखर ज्योतिरीश्वर नृपतिविरचित—
पञ्चसायके द्वितीय सायक ॥
॥ अथ तृतीयः सायकः ॥
[ १ ] “अथ देहदौर्गन्ध्यहरणसमुद्देशः—
“अङ्गरागविलेपनस्य सुरतादावुपयोगितां
दर्शयति—
“प्रागङ्गराग पुष्पेण कार्य स्त्रिया च सम्भोगसुखाय रात्रौ ।
तस्मादह गन्धविधानमार्गा विलासिनः मर्ममुदीरयामि ॥ १॥
“तत्रादौ कामिन्या गात्रदौर्गन्ध्यहरं प्रलेपं
निरूपयति—
सधातकीलोध्र मरिष्टपत्रं
सचन्दनं दाडिमवल्कलञ्च ।
एषोऽङ्गनाना कथित कवीन्द्रै
शरीरदौर्गन्ध्यहर प्रलेप ॥ २ ॥
अथ धर्मजनितगात्रदौर्गन्ध्यहरं विलेपनं
वर्णयति—