हितोपदेशः (हिन्दी अनुवाद सहित)

श्लोकसूची ११
पृ० श्लो० पृ० श्लो०
यथा काष्ठं च २४४ ६८ यस्मिञ्जीवति जीवन्ति ९६ ३७
यथाकालकृतोद्योगात् १७६ ४३ यस्मिन्देशे न संमानो ४७ १०४
यथा प्रभुकृतानमानात् १८९ ८८ यस्य कस्य प्रसूतोऽपि ६ २५
यथा मृत्पिण्डतः कर्ता ८ ३४ यस्य नास्ति स्वयं प्रज्ञा २०३ ११९
यथा हि पथिकः यस्य प्रसादे पद्मास्ते ११० ८१
कश्चित् २४४ ६९ यस्य मित्रेण संभाषो २४ ३९
यथा ह्येकेन चक्रेण ७ ३२ यस्य यस्य हि यो भावः १०१ ५४
यथा ह्यामिषमाकाशे ६९ १८३ यस्यार्थास्तस्य मित्राणि ५४ १२६
यथोदयगिरेर्द्रव्यं १० ४६ याचते कार्यकाले यः ९५ ३२
यदधोऽधः क्षितौ वित्तं ६१ १५७ यात्यधोऽधो व्रजत्युच्चैः १०० ४८
यद्भावि न तद्भावि ७ २९ यानि कानि च मित्राणि २९ ५३
यद्भावि न तद्भावि २१८ ७ या प्रकृत्यैव चपला ९१ २५
यदशक्यं न तच्छक्यं ४३ ९० यामेव रात्रिं प्रथमा-
यदाऽसत्सङ्गरहितो ७७ २०७ मुपैति २४६ ८०
यदि न स्यात् १५५ २ यावन्तः कुरुते जन्तुः २४४ ७१
यदि नित्यमनित्येन २७ ४८ यावदायुःप्रमाणस्तु २५७ १११
यदि समरमपास्य नास्ति या हि प्राणपरित्याग २३४ ४८
मृत्योः २११ १४१ युध्यमाना हयारूढा १८८ ८५
यद्ददाति यदश्नाति ६४ १६८ येन शुक्लीकृता हंसाः ६८ १८३
यद्ददासि विशिष्टेभ्यो ६५ १६९ येषां राज्ञा सह स्वातं २०७ १३३
यद्यदेव हि वाञ्छेत ७० १९१ योऽकार्यं कार्यवच्छास्ति १९७ १०३
यद्येन युज्यते लोके ३० ५४ योऽत्ति यस्य सदा
यन्नवे भाजने लग्नः २ ८ मांसं ३५ ६६
ययोरेव समं वित्तं १४८ १६६ योऽधिकाद्योजनशतात् २८ ५०
यद्यप्युपायाश्चत्वारो २५३ ९८ यो ध्रुवाणि परित्यज्य ८२ २१५
यस्माच्च येन च यथा च २५ ४० यो यत्र कुशलः कार्ये १७८ ५४
यस्मिंसेवाधिकं चक्षुः १३७ १३४

१२ हितोपदेशकी
पृ० श्लो० │ पृ० श्लो०
यो येन प्रतिबद्धः │ लोभात्क्रोधः प्रभवति २१ २७
स्यात् २०७ १३० │ व.
यो नात्मजे न च गुरौ │ वज्रं च राजतेजश्च १४९ १६८
न च ९८ ४४ │ वनेऽपि दोषाः प्रभवन्ति
यो हि धर्मं पुरस्कृत्य २२७ १७ │ रागिणां २४७ ८३
योऽर्थतत्त्वमविज्ञाय २५१ ९३ │ वरं गर्भस्रावो वरमपि च ४ १४
यौवनं धनसंपत्तिः ३ ११ │ वरं प्राणपरित्यागः १३४ १२६
र. │ वरं मौनं कार्यं न च ५७ १३७
रजनीचरनाथेन खण्डिते १२४ १११ │ वरं विभवहीनेन ५६ १३५
रहस्यभेदो याच्ञा च ४५ ९८ │ वरं वनं व्याघ्रगजेन्द्रसेवितं ६० १५३
राजतः सलिलादग्नेः ६९ १८७ │ वरं शून्या शाला न च ५७ १३८
राजा कुलवधूर्विप्रा ६६ १७३ │ वरमल्पबलं सारं १८९ ८९
राजा घृणी ब्राह्मणः १५३ १८२ │ वरमेको गुणी पुत्रो न च ५ १८
राजा मत्तः शिशुः १६५ १८ │ वर्णश्रेष्ठो द्विजः पूज्यः २२९ २०
राजानं प्रथमं विन्देत् ७६ २०४ │ वर्णाकारप्रतिध्वानैः १७२ ३२
राज्यलोभात् १५३ १८१ │ वर्धनं वाथ सन्मानं १३८ १३९
रूपयौवनसंपन्नाः ९ ३९ │ वर्धमानो महास्नेहो ८४ १
रोगशोकपरीतापबन्धन २५ ४१ │ वाजिवारणलोहानां ९७ ४०
रोगी चिरप्रवासी च ५८ १४१ │ विग्रहः करितुरङ्ग-
ल. │ पत्तिभिः २१३ १४९
लाङ्गूलचालनमधश्चर- │ विजेतुं प्रयतेतारीन् १७५ ३९
णावपातम् ९८ ४२ │ विज्ञैः स्निग्धैरुपकृतमपि १४६ १६०
लुब्धः क्रूरोऽलसो १९९ १०७ │ वित्तं यदा यस्य समं
लुब्धमर्थेन गृह्णीयात् २५६ १०३ │ विभक्तं २३५ ४९
लुब्धस्यासंविभागि २३२ ३८ │ विद्या ददाति विनयं २ ६
लोकयात्राऽभयं लज्जा ४७ १०५ │ विद्या शस्त्रस्य शास्त्रस्य २ ७
लोको वहति किं राजन् २४१ ५९ │ विद्वानेवोपदेष्टव्यो १५७ ५
लोभेन बुद्धिश्चलति ५८ १४२ │ विनाप्यर्थैर्वीरः स्पृशति
│ बहुमानो ६७ १७९