वासवदत्ता (महाकवि सुबन्धु - श्लेष-प्रधान शास्त्रीय गद्यकाव्य सान्वय सटीक)

१५८ वासवदत्ता
वेतसवन(लतया १) [तरल]तरङ्गमoverflowाला २सं(तरद्)उद्दण्ड-
(वाल)द[१००]र्शनधावदतिचपलराजिलराजी(राजितो ३)पकूलसलि-
लया (खञ्जरीट ४)मिथुन(निधुवन)दर्शनोपजातनिधिग्रह-
णकौतुककिरात[श[१०१]त]खन्यमान(स्थपुटित)तीरया क्रुद्-
धये ऽव दर्शितमुख[वि५]भङ्गया मत्तये ऽव (स्खलद्६)ग-
त्या दिनारम्भलक्ष्म्ये ऽव वर्धमानवेलया भारतसमर-
भूम्ये ऽव नृत्यत्कबन्धा प्रावृषे ऽव विजृम्भमाणशत-
(३८)पत्रपिहित[१०२]विषधरया (सकामये) ऽव कृतभूभृत्से-
वया रेवया प्रियतमये ऽव प्रसारित(तरङ्ग)हस्तयो ऽपगू-
ढः। यश्च
हरिखरनखरविदारितकुम्भस्थलविकलवारणध्वानैर्
अद्या ऽपि कुम्भसम्भवं (सम्)आह्वयती ऽवो ऽच्चतालभुजः।
(तत्रान्तरे) मकरन्दस् तम् उवाच
[१०३] पश्यो ऽदञ्चदवाञ्चदञ्चितवपुः (पूर्वार्धपश्चार्-
ध)भाक्
स्तब्धोत्तानितपृष्ठनिष्ठितमनाग्भुग्नाग्रलाङ्गूलभृत्
दंष्ट्राकोटिविशङ्कटास्यकुहरः कुर्वन् सतामुत्कटाम्
(उत्)कण्ठः कुरुते क्रमं करिपतौ क्रूराकृतिः केसरी।
अपि च
उत्कर्णो ऽयम् अकाण्डचण्डिमपटुस् स्फारस्फुरत्के-
सरः
क्रूराकारकरालवक्त्र (कुहरस्) स्तब्धोर्ध्वलाङ्गूल-
भृत्
[१०४] (चित्रे चा) ऽपि न शक्यते (वि)लेखितुं सर्वाङ्गसङ्कोच-
(भाक् ७)
(फीट्)कुर्वद्गिरिकुञ्जकुञ्जरशिरः८कुम्भस्थलस्थोह-
रिः।
अनन्तरं नीचदेशनद्ये ऽव न्यग्रोधोपचितया उत्तरगो(ग्रह-
ण)[१०५]भूम्ये ऽव विजृम्भमाणबृहन्नलया (कुरु)देश(धक्-
१ त्रिचिनोपोलि सं., मालया. २ सो ऑल्सो हॉल्स मैन्युस्क्रिप्ट्स ए, बी, सी, एफ, एच.
३ सो ऑल्सो हॉल्स मैन्युस्क्रिप्ट ई. ४ सो ऑल्सो हॉल्स मैन्युस्क्रिप्ट्स सी, एफ.
५ हॉल्स मैन्युस्क्रिप्ट्स ए, बी, सी, एफ, एच, ॲण्ड द कॉमेण्टेटर्स जगद्धर ॲण्ड नर-
सिंह ऑल्सो ओमिट् वि.
६ सो ऑल्सो हॉल्स मैन्युस्क्रिप्ट्स सी, डी, एफ.
७ सो ऑल्सो हॉल्स मैन्युस्क्रिप्ट्स ए, बी, सी, डी, एफ, एच.
८ त्रिचिनोपोलि सं. ॲण्ड श्रीरङ्गम् टेक्स्ट्, बृहत्.

कये¹) ऽव घन(३९)सारसार्थवाहिन्या विदग्ध[जन]मधु-
[पान]गोष्ठ्ये ऽव नानाविटपी[१०६]तासवया नलकूबरचित्तवृत्त्ये
ऽव सततधृतारम्भया मत्तमातंगगत्ये ऽव घंटारवावे-
दितमार्गया सदीश्वरसेवये (ऽव) दूरोद्गतबहुफलया विरा-
टलक्ष्म्ये ऽवा ऽऽनंदितकीचकशतया विंध्याटव्या (कतिपयदू-
रम् अध्वानं²) गत्वा कामिन इव मदनशलाकाङ्कितस्य (विकर्त-
नस्ये ऽव (४०) स्निग्धच्छायस्य वैकुंठस्ये ऽव लक्ष्मीभृतः
यात्रोद्यतनृपतेर् इव घनपत्रशोभितस्य वेदस्ये ऽव भूरि-
शाखालंकृतस्य गाणिक्यस्ये ऽवा ऽनेकपल्लवोज्ज्वलस्य ³) जं-
बूबृक्षस्या (ऽधश्) छायायां (स) विशश्राम। [१०७] अत्रांतरे
भगवान् अपि मरीचिमाली आतपक्लांत(वन)महिषलोचनपाटल-
मंडलं चरमाचल(शिखरम्) आरुरोह। ततो मकरंदः
फलमूलान्य् आदाय [कथम्] कथम् ⁴ अपि तम् अभिनंदिताहा-
र(म्)[परिचयम्] अकार्षीत्। स्वयं (अपि) तदुपभुक्तशेषम्
(अकरोद् अशनम्)। अथ तां एव प्रियतमां हृदयफलके
(संकल्पतूलिकया) लिखि[१०८]ताम् इवा [ऽव⁵]लोकयन् निष्पंदकर-
णग्रामः कंदर्पकेतुर् मकरंद(विरचिते) पल्लवशयनो
सुषवाप। अथ [अर्ध]याममात्रावखंडितायां (यामिन्यां)
[तत्र] जंबूतशिखरे (मिथः कलहायमानयोश् शुकशारिक-
योः) कलकलं श्रुत्वा कंदर्पकेतुर् मकरंदम् उवाच।
वयस्य शृणुवस् तावद् (अनयोर् ⁶) आला[१०९]पम् इति। ततो (जं-
बूनिकुंजस्थिता ⁷) शारिका (काचित् चिराद् आगतं शुकं ⁷) प्रको-
पतरलाक्षरम् उवाच। कितव शारिकांतरम् अन्विष्य [समा]गतो
ऽसि कथम् अन्यथा रात्रिर् इयती तवे ऽति। (अथ) तच् श्रुत्वा शु-
कस् तां अवादीत्। भद्रे (मुंच कोपं ⁸) अपूर्वा (बृहत्)कथा
(प्रत्यक्षीकृता मया) तेना ऽयं कालातिपात (इति)। अथ समुप-
जातकुतूह(४१)लया शारिकया (मुहुर् अनुबध्यमानः कथां⁹)
कथयितुम् आरेभे। [११०] अस्ति (मंदरगिरिशृंगैर् इव प्र-

¹ Cf. ḍhakkayē 'va in Hall's manuscript F.
² Cf. katipayam adūram adhvānaṁ in Hall's manuscript E, katipayadūram in manuscript F, and katipayapadam dūram in manuscripts A, B.
³ So also Hall's manuscripts B, C, except rājāvasathasyē 'va bhūriśālālaṁkṛtasya instead of vēdasyē 'va bhūriśākhālaṁkṛtasya.
⁴ Hall's manuscripts C, D, H also omit the first katham.
⁵ Hall's manuscripts C, F, G also omit 'va.
⁶ So also Hall's manuscript F.
⁷ So also Hall's manuscript D.
⁸ Cf. mā prakōpaṁ kuru in Hall's manuscripts B, H.
⁹ So also Hall's manuscript C.

शस्त¹⁾सुधाधवलैः बृहत्कथा(लम्बैर् ²) इव सालभञ्जिक(ओ-
पशोभितैः ³) वृत्तैरिव समानवकक्रीडितैः करियूथैरिव
समत्तवारणैः सुग्रीवसैन्यैरिव सगवाक्षैः बलिभवनैरिव
सुतलसन्निवेशैः वेश्मभि[१११]र् (उद्भासितं ⁴) धनदेना
ऽपि प्रचेतसा (गो)पालेना ऽपि रामेण प्रियंवदेना ऽपि पुष्पकेतुना
भरतेना ऽपि शत्रुघ्नेन ति(४२)थिपरेणा ऽप्य अति[११२]थिसत्कार-
(प्रवणेन ⁵) असंख्येना ऽपि संख्यावता अमर्मभेदिना ऽपि
वीरतरेण अपतितेना ऽपि नानासवासक्तेन सुदर्शनेना ऽप्य अच-
क्रेण अजात[११३]मदेना ऽपि सुप्रतीकेन (हंसेना ऽप्य अपक्षपा-
तिना) अविदितस्ने(४३)हक्षयेणा ऽपि कुलप्रदीपेन अग्रन्थिना ऽपि
वंशपोतेन (अग्रहेणा ऽपि काव्यजीवज्ञेन) निदाघदिवसेने ऽव
वृष[वि]वर्धितरुचिना माघविरामदिवसेने ऽव तपस्यारम्भिणा
[११४] (नभस्वते ऽव सत्पथगामिना विवस्वते ऽव गोपतिना
महेश्वरेणे ऽव चन्द्रं दधता निवासि ⁶)जनेना ऽनुगतं (घ-
नापगमेने ⁷) ऽव दर्शितखण्डाभ्रेण वेलातटेने ऽव प्र-
वाळ(मण्डनेन ⁸) देवाङ्ग(४४)नाजनेने ऽवे ऽन्द्राणीपरिचय-
विदग्धेन (गजेन्द्रेणे) ऽव पल्लव११५रुचिना कोकि-
लेने ऽव परपुष्टेन भ्रमरेणे ऽव कुसुमेषुलालितेन जलौकसे
ऽव रक्ताकृष्टिनिपुणेन (यायजूकेने ⁹) ऽव सुरतार्थिना महानाट-
बाहु(वनेने) ऽव (बद्धभुजङ्गाङ्केन ¹⁰) गरुडेने ऽव विला-
सिहृ[११६]दयताप(कारिणा अन्धकेने) ऽव शूलानाम् उपरिगतेन
वेश्याजनेना ऽधिष्ठितं कुसुमपुरन्नाम नगरम्। यत्र च
सुरासुरमौळिमालालालितचरणारविन्दा शु[११७]म्भनिशुम्भ-
(महासुरबल¹¹)महावनदाव्(आनल्¹²अ)ज्वाला महिष्[अमह्]आसुरगिरि-

¹ Cf. mandaragiriśikharāir iva praśasta in Hall's manuscript A, and mandaraśṛṅ-
gāir iva praśasta in manuscript C.
² Cf. lambhāir in Hall's manuscript F, and the commentator Jagaddhara, and
lambhakāir in manuscript D; Trichinopoly ed., lambakāir.
³ So also Hall's manuscripts C, D, F.
⁴ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, G, H, and the commentators Jagaddhara
and Narasimha.
⁵ So also Hall's manuscripts C, F, H.
⁶ So also Hall's manuscripts A, B, C, F.
⁷ Cf. ghanāpagama in Hall's manuscripts A, D, and ghanāgamēnē 'va in the
commentator Jagaddhara.
⁸ So also Hall's manuscripts C, F, H, and the commentator Jagaddhara.
⁹ So also Hall's manuscript D.
¹⁰ Cf. baddhabhujaṅgēna in Hall's manuscripts C, D, H.
¹¹ Trichinopoly ed. omits bala.
¹² So also Hall's manuscript D; cf. mahāsuravanadāvajvālā in manuscript H.

[Header]
A SANSKRIT ROMANCE 161

(vara¹)vajra[sāra²]dhārā praṇaya(kalaha³)praṇatagaṁgādhara-
jaṭājūṭa(kōṭi⁴)skhalitajāhnavījaladhārādhautapādapadmā bhaga-
vatī kātyāyanī (caṁḍā)bhi(45)dhānā svayam (nivasati). yasya
ca parisarē surāsura(majjanagalita⁵makuṭa)kusumarajōrājīparima-
ḷa[118]vāhinī pitāmahakamamḍaludharmadravadhārā dharāta-
la(patita)sāgarasuta[śata]suranagarasamārōhaṇapuṇyarajjuḥ (āirā-
vatakapōlagharghaṇa⁶) kampitataṭa(gata)haricaṁdana (syaṁda-
mānarasa⁷)surabhitasalilā salilasurasuṁdarīnitambabimbāhatita-
raḷitataraṁgā snānāvatīrṇasaptarṣi(maṁḍalavimala⁸)jaṭāṭavīpari-
maḷapuṇyavēṇī (ēṇī)tilaka(makuṭavikaṭa)jaṭājūṭakuharabhrāṁti-
janita(saṁskārē 'va 'dyā 'pi) kuṭilāvartā dharaṇī 'va sārvabhāu-
makarasparśōpabhōgakṣamā jaladakālasarasī 'va gaṁdh(a)[ān-
dhō]paribhramad⁹bhramara[119]mālānumīyamānajala(mūla)ma-
gnakumudapuṁḍarīkā cchaṁdōvicitir iva mālinīsanāthā (gra-
hapaṅktir iva sūryātmajōpa śōbhitā sarājahaṁsā ca¹⁰ śaratkāla-
dinaśrīr ivō 'jvalatkōkanadā prabuddhapuṁḍarīkākṣā ca hṛtā)m-
dhatamasā 'pi tamasānvitā (vīcikalilā¹¹) 'py (46) (avīcī)durgamā
bhagavatī bhāgīrathī (pra¹²)vahati. yac¹³ ca diśi diśi (saṁtāna-
katarukusumanikaram iva śikharāvalagnam) tārāgaṇam iva kusu-
manikaram udvahadbhiḥ utta[120]mbhitajaladāiḥ anūru[kara]-
kaśābhighātaparavaśaravirathaturagagrāsaviṣamit (āgra) pallavāiḥ
caṁdracamūrucaraṇasaṁkrāmtāmṛtakaṇanikarasēkasaṁjāta (ba-
huḷa) sukumāranava (kusuma) kisalayasahasradarśitākālasaṁdhyā-
(kāla)vibhramāiḥ bharatacaritāir iva sadārāmāśritāiḥ mahāvīrāir
iva nārikēḷīdharāiḥ asaṁskṛtataruṇāir ivā 'tidūrapra(śrayā)(47)-
kṣāiḥ (tapasvibhir iva japāsaktāiḥ prasādhitāir iva kṛtamālōpaśō-
bhitāiḥ) [matta]mātaṁgakumbhasthala(vi)dāraṇ(ōtsuka)siṁhāir

[Footnotes]
¹ So also Hall's manuscripts C, F, H.
² Hall's manuscripts B, D, E, H also omit sāra.
³ So also Hall's manuscripts A, B, D, F, H.
⁴ Cf. jūṭakūṭa in Hall's manuscripts A, B, C, F, H.
⁵ So also Hall's manuscript C.
⁶ Grantha ed., garghaṇa; Trichinopoly ed., gharṣaṇa.
⁷ So also Hall's manuscript D.
⁸ Cf. vimala in Hall's manuscripts A, B, E, F, G, H.
⁹ Trichinopoly ed., gandhōparibhramad.
¹⁰ Cf. grahapaṅktir iva sūryānugatā sarājahaṁsā ca in Hall's manuscript C.
¹¹ So also Hall's manuscript H. ¹² So also Hall's manuscripts A, B, G, H.
¹³ Tel. ed. 61 and Grantha ed., yatra.
M

१६२ वासवदत्ता
इव ('त्फुल्ल १)केसरैः सारिष्टैरपि चिरजीविभिः (मुनियुतैरपि
मदनाधिष्ठितैः) उपवनपादपै[१२१]र् उपशोभितम् अदिति-
जठरम् इवा 'नेकदेवकुलाध्यासितं पातालम् इव महाबलिशो-
भितं भुजङ्गाधिष्ठितं च (ससुरालयम्) अपि पवित्रं (भो-
गियुक्तम्) अप्य् (अनुपद्रुतम् २)। (तत्र ३) [च] सुरत(रभस)-
खिन्न(प्र)सुप्तसीमन्तिनीरत्नताटङ्क(मुखा)ङ्कितबाहुदण्डः
प्रचण्डप्रतिपक्षलक्ष्मीकेशपाशकुसुममाला[१२२] मोद-
सुरभितकरकमलः प्रशस्तकेदार इव बहुधान्यकार्य-
सम्पा(४८)दकः (पार्थ इव सुभद्रान्वितः सभीमसेनश्च
कृष्ण इव सत्यभामानुरक्तः सबलश्च) शृङ्गारशेखरो नाम
प्रतिवसति। यो वलभित् पावको धर्मराण् निर्ऋतिः प्रचेताः
सदागतिर् धनदश् शङ्कर इत्य् अष्टमूर्ति(धृद् ४) अप्य् अनष्ट-
मूर्तिः [पार्थ इव सुभद्रोपेतः सभीमसेनश्च कृष्ण इव
सत्यभामोपेतः सबलश्च]।
[१२३] सुराणां पातासौ स पुनरतिपुण्यैकहृदयो
ग्रहस्तस्या 'स्थाने गुरुरुचितमार्गे स निरतः।
करस्तस्या 'त्यर्थं वहति शतकोटिप्रणयितां
स सर्वस्वं दाता तृणमिव (४९) (सुरेन्द्रं) विजयते ५॥
[१२४] जीवाकृष्टिं स चक्रे मृधभुवि धनुषः शत्रुरासीद्
गतासुर्
लक्षाप्तिर्मार्गणानामभवदरिबले (सद् ६)यशस्तेन
लब्धं
मुक्ता तेन क्षमे 'ति त्वरितमरिबलैरुत्तमाङ्गैः
प्रविष्टा
पञ्चत्वं द्वेषि(सैन्यैर्गतम्) अवनिपतिर्ना ''प सं-
ख्यान्तरं सः॥
[१२५] यत्र [च] राजनि ७ राजनीतिचतुरे चतुर(म्बुधि ८वेला)मे-
खलाया भुवो नायके शास(५०)ति वसुमतीं पितृ(कार्येcorporateषु ९) वृषोत्-
सर्गः शशिनः कन्यातुलारोहणं (प्रसवेषु) शूलव्याघातचिन्ता

पादटिप्पण्यः (Footnotes):
१ So also Hall's manuscripts A, B, C, H.
२ Cf. nirupadrutam in Hall's manuscripts A, B, C, F, G, H.
३ So also Hall's manuscripts C, D. ४ Tel. ed. 61 and Grantha ed., dhṛg.
५ Also in Subhāṣitāvalī 2631, reading rasikō for hṛdayō and atyantaṁ spṛśati for atyarthaṁ vahati.
६ So also Hall's manuscript A, and the commentator Jagaddhara.
७ Tel. ed. 61 and Grantha ed. omit rājani. ८ So also Hall's manuscripts A, B.
९ So also Hall's manuscripts D, H.

[dānacchēdaḥ karikapōlēṣu] dakṣiṇavāmakaraṇam diṅ(niścayē-
ṣu ¹) śarabhēdō dadhiṣu [126] śr̥ṅkhalābaṁdhō varṇagrathanāsu
utprēkṣ(ākṣēpāv) [kāvya]alaṁkārēṣu lakṣadānacyutis sāyakānām
kvipāṁ sarvavināśaḥ kōśasaṁkōcaḥ kamalākarēṣu (na janēṣu)
jāti(vi)hīnatā (mālāsu na duṣkulē) śr̥ṅgārahāni[127]r jaratkariṣu
na janēṣu durvarṇayōgaḥ (karṇikādiṣu) na kāmini[kānti²]ṣu gāṁ-
dhāravicchēdō rāgēṣu na pāuravanitāsu (mūrchādhigamō (51)
gānēṣu na prajāsu karma)bhāvō nīcasēvakēṣu na pari(dhānēṣu ³)
malināmbaratvaṁ niśāsu na janēṣu [128] calarāgatā gītēṣu na
vidagdhēṣu vr̥ṣahānir nidhuvanavilāsu na pāurēṣu bhaṁguratvaṁ
rāgavikr̥tiṣu na cittēṣu anaṁgatā kāmadēvē na parijanē ⁴ mārā-
gamō yāuvan(ōdgamēṣu) na prakr̥tiṣu dvijāghātaḥ suratēṣu na
prajāsu raśanābaṁdhō ratikalahēṣu na dānānumati[129]ṣu adha-
ra(rāgatā) taruṇīṣu na parijanēṣu (kr̥mtanam) alakēṣu ⁵ na puraṁ-
dhrīṣu nistriṁśatvam (asiṣu) na (manassu) karavāḷanāśō (yōdhēṣu
na janapadēṣu) param ⁶ (ēvaṁ vyavasthitam. tasya ⁷ ca 'bhūd
ēvaṁbhūtasya rājñō) (52) mahiṣī diggaja[kapōla]mada(rēkhē) 'vā
'naṁditāḷigaṇā [130] pārvatī 'va sukumārā (caṁdrarēkhālam-
kr̥tā ca vanarājir iva navamālikōdbhāsitā sacitrakānanā ca apsa-
rassaṁhatir iva saṁhatasukēśī samaṁjughōṣā ca) sarvāṁtaḥpu-
rapradhānabhūtā anaṁgavatī nāma ⁸. tayōś ca madhyamōpāṁtē
vayasi vartamānayōḥ katham api dāivavaśāt tribhuvanavilōbha-
nīyākr̥tiḥ pulōmatanayē 'vā 'naṁditasahasranētrā (mērugirimē-
khalē 'va sujātarūpā śaranniśē 'vō 'llasattārakā satpariṣad ivā
'cchidradvijapaṅktibhūṣitā rākṣasakulasrīr iva mālyavatsukēśaśō-
bhitā) tanayā ('bhūd) vāsavadattā nāma. atha sā rāvaṇabhuja-
(vana ⁹) ivō 'l(lasitagōtrē ¹⁰ viṁdhyācala iva ma(53)danālaṁkr̥tē
pārāvāra iva saṁjātalāvaṇyē naṁdanavana iva sadākalpa ¹¹śō-

Footnotes:

¹ So also Hall's manuscripts C, D, E, G, H.
² Hall's manuscripts D, F also omit kānti.
³ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, E, G, H.
⁴ Trichinopoly ed. and Srirangam text, parijanēṣu.
⁵ Trichinopoly ed., kamalēṣu. ⁶ Tel. ed. 61 and Grantha ed., paramam.
⁷ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, E, F, and the commentator Narasiṁha.
⁸ Grantha ed., anaṁgavatīnāmā.
⁹ So also Hall's manuscripts A, B, C, D.
¹⁰ So also Hall's manuscripts A, B, C, F.
¹¹ Tel. ed. 61 and Grantha ed., kalpaka.

१६४ वासवदत्ता
भिते पवन इव सुमनोहरे¹) परिणामम् उपयात्यपि (यौ-
वने) परिणयपराङ्मुखी तस्थौ। [१३१] (अथै) "कदा ² [तु]
विजृम्भमाणसहकारकोरकनिकुरुम्बनिपतितमधुकरमाला-
मदकलझंकार(हुंकार ³) जनितपथिक[जनसञ् ⁴]ज्वरः को-
मलमलयमारुतोद्धूतचूतप्रसवरसास्वादकषायकण्ठक-
लकण्ठ(कुहकुहारव ⁵)भरितसकलदिङ्मुखः विकचकस-
लषण्ड(नि)लीयमान[१३२]मत्तकलहंसकुलकोलाहलमुखरि-
त[सकल]सरोवरः परभृत(खरत्रोटि)कोटिपाटित ⁶(पाटली)कुट्-
मल[वृन्त]विवरविनिर्गतमधुधारासारशीकर[कण]निकर-
(समारब्ध)दक्षिणसमीरण(मारवारण)व्रणितपथिक[जन]
वधूहृदयः मधुमदमुदितकामिनी(मुखकमल)गण्डू-
षसीधु(सेवन)पुलकितवकुलः मदन(रय)परवशविलासिन्रीतु-
लाकोटिविकटचटुलचरणारविन्द(५४)[मन्द]प्रहारप्रहृष्टकं-
केलितरुषतः प्रति(दिनम्) अश्लीलप्राय(वैहासिक)गीयमानगी-
तश्रवणोत्सुकषिद्गजनप्रारब्धच[१३३]र्चरीगीताकर्णन(माद्-
यद्)अनेकपथिक(जनः) दुर्जन इव सतामरसः दुष्कुल इव
जातिहीनः रावण इवा ऽपीतलोहितपलाशशत(सेव्यमानः) महाशृङ्-
गारी ऽव सुगन्ध(वाहः) सुराजे ऽव समृद्धकु[१३४]वलयः वा-
स्तविक इव [वि]वर्धितसुखाशः सत्कविकाव्य(प्र)बन्ध इवा
(ऽनव)बद्धतुहिनः सत्पुरुष इव दोषानुबन्धरहितः कै-
वर्त इव [आ⁷]बद्धराजीवोत्पल(जालः) समृद्धकासार[शकुनि]-
सार्थ इवा (ऽनन्दित)[१३५]म(५५)रुवकः शक्र इवे ऽन्द्राणी(रुचि-
रः महाधीर) इवा ऽधरीकृतदमनकः षिद्ग इवा ऽम्लानसुभ-
गः वसन्तकाल आजगाम। [१३६] अतिदूरप्रवृद्धेन मधुना
जगति को वा न वि(क्रियेत) यदति(मुक्तो) मुनिरपि विचकास।
कुसुमशरस्य नवचूत(कुसुमबाण)मूलनिलीना मधुकर(आव-
इर् विलिखिता नामाक्षरपङ्क्तिर्) इव रेजे। वृन्तविनिर्गतवि(कच⁸-
विचिकिलविवरे⁹ कूजन्) मधुकरो मकरकेतोस् त्रि[१३७]भुवन-
विजय[प्रयाण]शंखध्वनिम् इव चकार। नवयावकपंक-

¹ Cf. vindhyācala iva madanādhiṣṭhitē pārāvāra iva sañjātalāvaṇyē madanavana
iva sadā kalpataruṇābhinanditē pavana iva sumanōhāriṇi `in Hall's manuscripts B, C.
² Cf. athāi "kadā tu in Hall's manuscript C.
³ Cf. madakalahuṁkāra in Hall's manuscripts A, D, G.
⁴ Hall's manuscripts C, G, H also omit janasañ.
⁵ Tel. ed. 61 and Grantha ed., kuhākuhārava; Trichinopoly ed., kuhakuhārāva.
⁶ Tel. ed. 61, kharatrōṭipāṭita; Grantha ed., kharatrōṭitapāṭita.
⁷ Hall's manuscripts B, C also omit ā. ⁸ So also Hall's manuscripts C, E, H.
⁹ Cf. vicakilavivaraguñjan in Hall's manuscript C.

पल्लवित(वर)नूपुर(रणितरमणीय)तरुणीचरणप्रहारानुराग-
वशान् नवकिसलयच्छलेन तम् (एव¹) रागम् उदवहद् अशोकः।
मधुरमधु[परि²]पूरितकामिनीमुखकमलगण्डूष(सं-
गाद्³) इ(५६)व तद्रस(गन्धम्⁴) आत्मकुसुमेषु बिभ्रद् वकु-
लतरू रराज। अन्तरान्तरा निपतितमधुकरनिकर(किम्मीरः)
कङ्केलिगुच्छोर्ध्वनिर्वाणमनोभवचिताचक्रानुकारी पथिक-
जन(चित्त)दाहम् उवाह। विकचवि(चिकिल)राजिर् अलिकुलशब[१३८]ला
(कलितेन्द्रनीला) मुक्तावली ऽव मधुश्रियो विरुरुचे। विरहिणां
हृदयमथनाय कुसुमशरस्य (शाण)चक्रम्⁵ इव नागकेसर-
कुसुमम् अशोभत। पथिकजनहृदयमत्स्यं गृहीतुं मक-
रकेतोः (पालावली⁶) ऽव पाटली(कुसुमम्) अदृश्यत। कन्दर्पके-
लि[सम्पल्]लम्पटलाटिल[१३९]लाटतट(लुलितालकधम्मिलभार⁷-
कुसुम)परिमलसमृद्धमधुरिमगुणः कामकलाकलाप(नि-
पुण)कर्णाटसुन्दरी(सुन्दर⁸)स्तनकलश(युगल)घुसृणधू-
लि(पटल)परिमलामोदवाही (रणरणकरसितापराम्त)कान्ता-
[कुन्तली]कुन्तलोल्(लसित)सङ्क्रान्तपरिमलमिलितालिमाला(मधु-
र)झङ्काररवमुखरितनभस्(स्थलः) नवयौवन(ओद्धत)-
केरलिकपोलपालीपत्रावलि[१४०]परिचयचतुरः चतुष्षष्टिकलाक-
लापविदग्धमुग्ध(५७)(मुखरमालवी)[नितम्बिनी⁹]नितम्ब-
बिम्बसंवहन(सुभगः) सुरत(परि)श्रमपरवश(आन्ध्र-
पुरन्ध्री¹⁰)नीरन्ध्रपीनपयोधरभारनिदाघजलकणनि-
कर(शिशिरः) मलय(मारुतो¹¹) ववौ। अत्रान्तरे वासवदत्ता-
सखीजनात् विदित(सुता)भिप्रायः शृङ्गारशेखरस् स्वसुतायाः
स्वयंवरार्थम् अशेष(धरा)तलभाजां (राजपुत्राणाम्) एक-
त्र (मेलनम्) अकरोत्। ततो दग्धकृष्ण(आगरुधूप)परिम-
लामोदमोहितमधु(करमाला¹²[१४१]बहुलघुमघुमायित¹³-
रव)मुखरित(दिगन्तरं) अतिरभसहासच्छत्(आमोदपरिमलि-

Footnotes:
¹ So also Hall's manuscripts B, C, D, G, H.
² Hall's manuscripts A, B, C, D, F, G, H also omit pari.
³ So also Hall's manuscripts B, C.
⁴ Cf. tatsamānagandham in Hall's manuscripts A, B, C, F, G.
⁵ Cf. takrāṭacakram in Hall's manuscripts A, B, and the commentator Narasimha.
⁶ Trichinopoly ed., jālāvalī.
⁷ Cf. dhammillabhāra in Hall's manuscript D.
⁸ So also Hall's manuscripts A, B, D, E, F, G, H.
⁹ Hall's manuscripts C, E, F, H also omit nitambinī.
¹⁰ So also Hall's manuscripts C, F. ¹¹ So also Hall's manuscripts A, B, G, H.
¹² So also Hall's manuscripts A, B, G. ¹³ So also Hall's manuscript F.

तं) अनेकपरिहास(कथा ¹)लापविदग्ध(शृंगार[142]मय ²)ज-
न(निचय)समाकुलं दह्यमान(महिषाक्षादिसुगंधद्रव्य)-
सौरभाकृष्टपुरोपवनषट्पदकुल[असं]आकुलम् अर्जुनसम-
रम् इव नन्दिघोषमुखरितदिगन्तरं (नृपास्थानम् इव स-
राजोपहारं तापसाश्रमम् इव वितानोद्भासितं त्रिविष्टपम् इव
सुमनोलंकृतं) मंचम् आरुरोह (वरारोहा) वासवदत्ता. त-
त्र [च ³] केचित् कुलांकुरा इव वि(दित)नगरमण्ड(58)नाः [143]
अपरे पांडवा इव (सदिव्यचक्षुषः ⁴) कृष्णागुरुपरिमिलिताश् (च)
अन्ये शरद्दिवसा इव [सु ⁵]दूरप्रवृद्ध[असुख् ⁶]आशाः इतरे (प्र-
हर्तुम्) उद्यता [144] इव स्वबलार्थिनः केचिद् व्याधा इव शकु-
नश्रावकाः केचिद् आखेटका(सक्ता) इव रूपानुसारप्रवृत्ताः केचित्
जैमिनिमतानुसारिण इव तथागतध्वंसिनः केचित् खञ्जना
इव (सांवत्सरिक)फलदर्शिनः केचित् सुमेरुप(59)रिसरा इव
कार्तस्वरमयाः केचित् [145] [विकच ⁷]कुमुदाकरा इव भास्वद्-
दर्शनमीलिताः केचिद् धार्तराष्ट्रा [146] इव विश्वरूपावलोकन-
जनितेन्द्रजाल(अद्भुत ⁸)अप्रत्ययाः केचिद् आत्मनि वारणबुद्ध्या
बलवन्तो ऽपि सुबाहाः केचित् पाणिग्रहणार्थिनो [147] ऽप्य असुक-
रम् मन्यमानाः केचिद् अधरी(कृता ⁹) (60) अपि स्थिराः केचित् पां-
डुपुत्रा इवा ऽक्षहृदयज्ञानहृतक्षमाः केचित् बृहत्कथानु(सा-
रिण इव) गुणाढ्याः केचित् तिर्यग्गतय (इव) सुगंधवाहाः
[148] केचित् कौरवसैनिक इव द्रोण(शास्त्र)सूचकाः केचित् (कैर-
वा)करा इवा ऽसोढसूरभासः (क्षणम् एवम्) स्थिताः राजपुत्राः.
(सा च क्षणेनै ऽतान्) एकैकशस् सम्(आ)[149]लोक्य विरक्तहृदया
(सती) तस्मात् (कर्णीरथाद् ¹⁰) अवततार. अथ तस्याम् एव रात्रौ
[स्वप्ने] वालिनम् इवा ऽङ्गदोपशोभितम् कुहू(मुखम् ¹¹) इव
हारिकण्ठम् कनकम्ऱ्गम् इव रामाकर्षणनिपुणम् जय[150]म्-
तम् इव वचनामृतानन्दितवृद्धश्रवसम् कृ(61)ष्णम् इव कम्-
¹ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, F, H.
² So also Hall's manuscripts A, B, C, D, F, H.
³ Tel. ed. 61, Grantha ed., and Trichinopoly ed., atra; Hall's manuscripts D, E, F, G, H also omit ca.
⁴ Cf. divyacakṣuṣaḥ in Hall's manuscripts A, B, H.
⁵ Hall's manuscripts C, D, F also omit su.
⁶ Hall's manuscripts A, B, H also omit sukha.
⁷ Hall's manuscripts A, B, C, D, E, F, H also omit vikaca.
⁸ So also Hall's manuscripts A, B, C, F, G, H.
⁹ So also Hall's manuscripts A, B, C, H, and the commentator Jagaddhara.
¹⁰ So also Hall's manuscripts C, F, H.
¹¹ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, E, F, G, H, and the commentator Jagaddhara.

सहर्षं न कुर्वन्तं महामेघम् इव विलसत्करकं (स-
मुद्रम् इव महासत्वतेजोयुक्तं मालिन्या कबरिकया तुङ्ग-
भद्रया नासिकया शोणेना ऽधरेण नर्मदया वाचा गोदया
भुजया स्वर्वाहिन्या कीर्त्या च पुण्यसरिन्मयम् इव) आदिकं-
दं (शृङ्गार¹]पादपस्य [आ²]रोहणगिरिं (सकलगुणरत्न³-
समूहस्य⁴) प्रभव(शैलं) सुन्दर(कन्दर्प)कथानदीनां
सुरभिमासं वैदग्ध्यसहकारस्य आदर्शnavigation/तलं (सौन्दर्य-
स्य प्रथममूलं) [151] विद्यालतानां स्वयंवरपतिं (स-
रस्वत्याः⁵) स्पर्धा(ग्रहं कीर्तिलक्ष्म्योः⁵ मूल)गृहं शील-
सम्पदां कोश(गृहं) महासौन्दर्य(धनस्य) त्रिभुवन-
(रमणीया)कृतिं (कञ्चिद्) युवानं ददर्श। स [च] चिन्तामणि-
नाम्नो राज्ञस् तनयः कन्दर्पकेतुर् (इति) स्वप्न एव (तन्)ना-
मादिकम् (अशृणोत्)। अनन्तरम् अहो प्रजापते रूप(62)निर्माण-
कौशलं [इदं] मन्ये स्वस्यै ऽव [152] नैपुण्यस्यै (ऽकत्र)
दर्शनोत्सुकमनसा (वेधसा) जगत्त्रयसम(वाय)रूपपर-
माणून् आदाय विरचितो ऽयम् (इति) अन्यथा कथम् इवा ऽस्य कान्ति-
विशेष ईदृशो भवति। वृथै ऽव दमयन्ती नलस्य कृते [153]
(वने) [वास]वैशसं [अव्]आप। मुधै ऽवे ऽन्दुमती महिष्य्
अप्य् अजानुरागिणी बभूव। (वि)फलम् एव दुष्यन्तस्य कृते
(दुर्वाससश् शापम् अनुबभूव शकुन्तला)। निरर्थकम् (एव⁶)
मदनमञ्जरी⁷ नरवाहनदत्तं चकमे। [154] निष्कारणम्
एव (मेरुगिरिनितम्बे ऊरुगरिम⁸निर्जित)रम्भा रम्भा नलकू-
बरम् अचीकमत⁹। (व्यर्थम्) एव धूमोर्णा (स्वयं)स्वयं-
वरार्थम् (आगतेषु देवगणेषु) [155] धर्मराजम् (आचकाङ्क्षे¹⁰।
ऋद्धिस तु निष्प्रयोजनम् एव गन्धर्वयक्षेषु कुबेरम् आस-
साद। अहेतुकम् एव पुलोमतनया देवेन्द्रासक्तचित्ता बभू-
व)। इति बहुविधं (चिन्तयित्वा) विरह(63)मुर्मुर्(अग्नि)म-
ध्यम् अधिरूढे ऽव (मदनदावा)ग्निशिखाकबलिते ऽव (व-

Footnotes

¹ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, F, G, H.
² Hall's manuscripts A, B, C, D, F, H also omit ā.
³ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, F, G, H.
⁴ So also Hall's manuscript D.
⁵ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, E, F, G, H.
⁶ So also Hall's manuscript D. ⁷ Trichinopoly ed., madanamañjukā.
⁸ So also Hall's manuscripts C, D, G, H.
⁹ Tel. ed. 61, Grantha ed., and Hall's manuscript E have acakamata.
¹⁰ Srirangam text, Trichinopoly ed., Hall's manuscripts A, E, F, G, H, and the commentator Jagaddhara have ācakāṅkṣa.

१६८ वासवदत्ता
सन्त)कालाग्नि(शिखागृहीते ऽव दक्षिणमारुत)रुद्रपावकग्रस्ते
ऽव (उन्माद)पाताळ(गृहं) प्रविष्टे ऽव शून्यकरणग्रामे (ऽव¹
वर्तमाना) हृदये (वि)लिखितम् इव उत्कीर्णम् इव प्रत्युप्तम् इव
कीलितम् इव निगळितम् इव वज्र(सार)घटितम् इव अस्थिपञ्जर-
प्रविष्टम् इव (मज्जारसशबळितम् इव मर्मान्तरस्थितम्) इव
प्राणपरीतम् इव अन्तरात्मान[१५६]म् अधिष्ठितम् इव रुधिर(आ-
शये²) द्रवीभूतम् इव पललसंविव्भक्तम् इव कन्दर्पके-
तुम् मन्यमाना उन्मत्ते ऽवा (ऽन्धे ऽव) बधिरे ऽव मूके ऽव
शून्ये ऽव निरस्त(इन्द्रिय)ग्रामे ऽव मूर्च्छागृहीते ऽव ग्रहग्रस्ते
ऽव यौवनसागर(तरळ)तरङ्गपरम्परा(परीते) ऽव रागरज्-
जुभिः (परिवारीते³) ऽव कन्दर्पकुसुमबाणैः कीलिते ऽव शृङ्गा-
रभावनाविष(रस⁴)(६४)घूर्णिते ऽव रूपपरिभावनाशल्य(की-
लिते) ऽव मलयानिलापहृतजीविते ऽव (भवन्ती सा⁵ हा प्रिये) सख्य्
अनङ्गलेखे वितर हृदये मे पाणिपद्मम् दुस्सहो ऽयं विर-
हसन्तापः मुग्धे मदन[१५७]मञ्जरि सिञ्चा (ऽङ्गानि) चन्-
दन(वारिणा) सरळे वसन्तसेने संवृणु केशपाशं तरळे त-
रङ्गवति विकिरा (ऽङ्गेषु कैतक)धूलिं वामे मदनमालिनि
विजय शै(वालकलापेन) चपळे चित्र(रेखे विचित्रपटे⁶ विलिख)
चित्त(चोरं) जनं (भामिनि) विलासवति (विक्षिपा⁷ ऽवयवेषु)
मुक्ताचूर्णनिकरम् रागिणि रागलेखे स्थगय नळिनीदळ(निच-
येन) पयोधरभारं (सु⁸)कान्ते कान्तिमति (मन्दं) मन्-
दम्⁹ अपनय बाष्पबिन्दून् (यूथिके यूथिकालंकृते संचारय
कदळीदळतालवृन्तेना ऽऽर्द्रवातान्) [१५८] एहि भगवति निद्रे
अनुगृहाण मां धिग् इन्द्रियैर् अपरैः किम् इति लोचनमयान्य्
एव (न कृतान्य् अङ्गानि) विधिना भगवन् कुसुमायुध (तवा¹⁰)
ऽयम् अञ्जलिर [ते] अनु(वशो) भव भाववति (मा)दृशे जने [१५९]
मलयानल सुरत(महोत्सव¹¹)दीक्षागुरो वह यथ(इष्टम्) अप-
गता मम प्राणा इति बहुविधम् भाषमाणा (वासवदत्ता) स-

पादटिप्पण्यः (Footnotes):

¹ So also Hall's manuscripts B, E, F, H.
² Cf. rudhirāśayadravī in Hall's manuscripts C, H.
³ So also Hall's manuscript F.
⁴ Cf. śṛṅgārarasabhāvana in Hall's manuscripts D, G, H.
⁵ Tel. ed. 61, Grantha ed., and Srirangam text omit sā.
⁶ Trichinopoly ed. and Srirangam text, citrapaṭē.
⁷ So also Hall's manuscripts A, B, C, F, H.
⁸ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, F, H.
⁹ Cf. mandamanda in Hall's manuscripts A, C, D, F, G, H.
¹⁰ Cf. añjalis tavā 'nucarō in Hall's manuscripts C, D.
¹¹ So also Hall's manuscript D.

khījanēna samam mumūrca. (sapadi) parijana(prayatnāt gṛhīta-
jīvā) [satī ¹] kṣaṇam atiśiśiraghanasāraras(ākul)animnagā[kula]-
pulinē kṣaṇam atituhinamalayajarasasaritparisarē kṣaṇam (ati-
lōhitakanakāraviṃdakadamba) parivāritasaras(ta(65)ṭīcaṃdana)-
[160]viṭapicchāyāsu kṣaṇam anilōl(lasita)daḷēṣu kadaḷīkānanēṣu
kṣaṇam kusuma(pravāḷa)śayyāsu kṣaṇam naḷinīdaḷa(prastarēṣu
kṣaṇam tuṣārasaṃghātaśiśiritaśilātalēṣu parijanēna ² nīyamānā)
praḷayakālōditadvādaśaravikiraṇakalāpatīvravirah(ānaladahya-
mānā) atikṛśa(prāṇām) iva tanum bibhratī (sā 'balā) maṃda-
(maṃdam) āṃdōlita[161]dugdhasimdhutaraḷataraṃgacchaṭādha-
vaḷahāsacchuritādharapallavam tanmukhāraviṃdam dvijakulam
iva śrutipraṇayitadīkṣaṇayugaḷam sahajasurabhimukhaparimaḷ(ā-
mōdam ³) āghrātukāmē 'va [su]dūravinirgatā (tan)nāsāvaṃśa-
lakṣmīḥ kaḷaṃkamuktēṃdukalā(kalāpakōmaḷapiyyūṣa ⁴)phēna-
[paṭala]pāṃḍurā ⁵ (tad)dvijapaṅktiḥ [tad a]dṛṣṭacaram anaṃgam
(atiśāyi ⁶ tadrūpam) dhanyāni tāni sthānāni ⁷ tē [ca] janapadāḥ
(puṇyāḥ tāni) nāmākṣarāṇi [ca ⁸] [162] sukṛtabhāṃji yāny amunā
pariṣkṛtānī 'ti muhur muhur [pari]bhāvayaṃtī [dikṣu vidikṣu] (vi)li-
khitam iva nabhasi [utkīrṇam iva vi]lōcanē pratibiṃbitam iva citra-
(paṭē ⁹) purōdarśitam iva ¹⁰ (tam) itas tatō vilōkayaṃtī vyatiṣṭhata.
atha tasyās (tamālikā nāma śārikā) tat(priya)sakhībhis (samam
samā ¹¹)lōcya kaṃdarpakētu(bhāvam) ā[163]kalayitum (prēṣitā).
(sā 'pi) mayā [ēva] sārdham (āgatā) 'trāi ''va tarōr adhastāt
tiṣṭhatī 'ty uktvā virarāma. atha (tac chrutvā ¹² kaṃdarpakētus)
saharṣam (sam)utthāya tamālikām (ā(66)hūya) viditavṛttāṃtām
akarōt. sā (tasmāi) kṛtapraṇāmā [makarandāya] patrikām upā-
nayat. atha (makaramdas) tām (ādāya) svayam ēvā 'vācayat.

¹ Hall's manuscripts C, D, H also omit satī. ² So also Hall's manuscript D.
³ So also Hall's manuscripts A, B, D, E, F, G, H.
⁴ So also Hall's manuscripts A, B, C, E, G, H.
⁵ Tel. ed. 61 and Grantha ed., pāṃdarā.
⁶ Srirangam text and Trichinopoly ed., adṛṣṭacaram anaṅgātiśāyi.
⁷ Srirangam text and Trichinopoly ed., tāni dhanyāni sthānāni.
⁸ Hall's manuscripts E, G also omit ca.
⁹ So also Hall's manuscript D.
¹⁰ Trichinopoly ed., pratibimbitam iva lōcanē purōdarśitam iva citrapaṭē.
¹¹ So also Hall's manuscripts A, B, D.
¹² So also Hall's manuscript D.

१७० वासवदत्ता
[१६४] प्रत्यक्षदृष्टभावा ऽप्य् अस्थिरहृदया हि कामिनी भवति
स्वप्नानुभूतभावा दृढयति न प्रत्ययं युवतिः।
तच् छ्रुत्वा कंदर्पकेतुर् अमृतार्णव(नि)मग्न(म्) इव सर्वा-
नंopt/नन्दानाम् उपरीवर्तमान(म् इवा "त्मानं मन्यमानो ¹ मं-
दमंदम् ²) उत्थाय प्रसारितबाहुयुगळस् तमालिकां आ(लिलिंगे)।
[अथ] तयाइ "व (च) सार्धं किं करोति किं वदति कथम् आस्त
इत्यादि सकलं वासवदत्तावृत्तान्तं (स) पृच्छन् [तत्र तां नि-
शाम्] (तं) दिवसम् [अपि] (तत्राइ"वा)'तिवाह्य (तस्मात् प्रदेशात् तया
सहो ³ 'च्चचाल ससुहृत् कंदर्पकेतुः)। [१६५] अत्रांतरे भ-
गवान् अपि मरीचिमाली [तं] वृत्तांतम् (इमं) कथयितुम् (इव)
मध्यम⁴लोकम् अवततार। अथ वासरतार्म्रचूडचूडाचक्रा-
कारः चक्रवाक(हृदय ⁵)संक्रामितसंतापतये ऽव मंदि-
मानम् उद्वहन्न् (अस्तगिरि)मंदारस्तबकसुंदरः सिंदूर-
(राजिरंजित ⁶)सुरराजकुंभिकुंभविभ्रमं बिभ्राणः तां-
डवचंडवेगोच्छलितधूर्जटिजटाजूट(मकुटविकटबद्ध ⁷)-
बंधुर [वि[१६६]कट] वासुकिभोगमणिटाटंकसनाभिमंड-
लः संध्या(सीमंतिनी ⁸)स(६७)रसयावक(पत्र ⁹)चारुः वारुणी-
वारविलासिनी[अरुण ¹⁰]मणिकुंडलकांतिः कालकरवाल(संछिन-
न)वासरमहिषस्कंधचक्राकारः [१६७] (मधुर)मधु(पू-
र्णं कपालं) इव (गगन)कपालिनः अम्लानकुसुमस्तबक
इव नभश्श्रियः (पुष्पस्तबक इव) गगनाशोक(तरोः) [इव] क-
नक[मय ¹¹]दर्पण इव प्रतीचीविलासिन्याः (भद्र इव वारुणी-
संगतः सरागश् च दुर्विदग्ध इव परित्यक्तवसुः सविषादश्
च शाक्य इव रक्तांशुकधरः सूरिर् इव संज्ञोपेतः) भगवान्
दिनमणिर् (अपराकूपार)पयसि तरळतरंगवेगोच्छलितविद्रु-

¹ Cf. परिवर्तमानम् आत्मानं मन्यमानो in Hall's manuscript D.
² So also Hall's manuscripts A, B.
³ So also Hall's manuscript D.
⁴ Trichinopoly ed. and Srirangam text, मध्यमम्.
⁵ So also Hall's manuscript F.
⁶ Cf. सिन्दूररञ्जित in Hall's manuscripts A, B.
⁷ Cf. जूटमुकुटकोटिबन्ध in Hall's manuscript D.
⁸ Cf. सैरन्ध्री in Hall's manuscript F, and the variant reading पुरन्ध्री recorded
by शिवराम.
⁹ Cf. पटचारु in Hall's manuscripts B, C, H, and the commentator जगद्धर ;
also पट्टचारु in manuscript D, and the commentator नरसिंह.
¹⁰ Hall's manuscripts B, C, D, H also omit अरुण.
¹¹ Hall's manuscripts A, B, C, D, F, H also omit मय.

A SANSKRIT ROMANCE 171
मविटपाकृतिर् ममज्ज। (ततः ¹) क्रमेण [च] [१६८] रजो[वि²]-
लुठितोत्थितकुलायार्थि [परस्पर]कलहविकलकलविङ्ककुलक-
लकलवाचालशिखरेषु शिखरिषु वसति(सा ³)काङ्क्षेषु ध्वाङ्क्षेषु
अनवरतदह्यमानकाल(अगरु)धूपपरिमळोद्गारेषु वासागार-
(जालविवरेषु) दूर्वाञ्चितताटिनीतटनिविष्ट(गोष्ठी⁴)विदग्धजन-
प्रस्तूयमान[काव्य ⁵]कथाश्रवणोत्सुकशिशुजनकलाकल(रवोत्-
कुपितसमृद्धेषु) वृद्धेषु आलोलिकातरळरसनाभिः कथित(ब-
हु)कथाभिर् जरतीभिर् अ(६८)तिलघु[१६९]कर(ताडन⁶)जनित (सु-
खाभिर् ⁷ अनुगते ⁸) शीशयिषमाणे शिशुजने विरचितकन्दर्पमु-
द्रासु क्षुद्रासु कामुकजनानुबध्यमानदासीजनविविधाश्लील-
(वचश्)श्रुतिविरसी(कृतासु ⁹ कामिनीषु) संध्यावंदनॊपविष्टेषु
शिष्टेषु रोमंथमंथरकुरुंग(कुटुम्बा)ध्यास्यमानम्र-
दिष्ठगोष्ठीनपृष्ठास्व् अरण्यस्थलीषु निद्रा(विद्राण)द्रोण(काक)-
कुल(कलिल ¹⁰)कुलायेषु (ग्रामतरुनिचयेषु) [१७०] कापेयविकलक-
पिकुल(कलिलेष्व्) आश्रम(द्रुमेषु कलकलविकलबककुलेष्व् आरा-
मतरुषु) निर्जिगमिषति जरत्तरुकोटरकुटीरकुटुम्बिनि कौशिक-
कुले तिमिरतर्जननिर्गतासु दहनप्रविष्टदिनकर(शाखास्व् ¹¹)
इव [प्र ¹²]स्फुरन्तीषु दीप(शिखासु ¹³) मुखरितधनुषि वर्षति
शरनिकरम् [अनवरतम्] अशेष(सांसार[१७१]िक)शेमुषीमुषि म-
करध्वजे सुरत्(आकल्पारम्भ ¹⁴)शोभिनि शंभळीभाषितभाजि
भजति भूषां भुजिष्याजने सैरन्ध्रीबध्यमानरशन(आकल्प)-
जल्पाक(जघनासु ¹⁵) जनीषु विश्रान्तकथा(६९)नुबन्ध[१७२]तया
प्रवर्तमान(कथक ¹⁶)जनगृहगमनत्वरेषु चत्वरेषु समा-
(सादित)कुक्कुटेषु (किरातजन)निष्कुटेषु कृतयष्टिसमारोहणेषु
¹ So also Hall's manuscript D, and the commentator Narasiṃha.
² Hall's manuscript C also omits vi.
³ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, E, F, G, H.
⁴ Cf. nibaddhagōṣṭhīkavidagdha in Hall's manuscripts A, B, C, D, E, F, G, H.
⁵ Hall's manuscript D also omits kāvya.
⁶ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, F, G, H.
⁷ So also Hall's manuscripts B, C, F.
⁸ So also Hall's manuscripts A, B, C, E, F, G, H.
⁹ Cf. kṛtēṣu in Hall's manuscript D.
¹⁰ So also Hall's manuscripts C, D, H, and the commentator Jagaddhara.
¹¹ So also Hall's manuscripts A, B, C, D.
¹² Hall's manuscripts A, B, C, D, G, H also omit pra.
¹³ So also Hall's manuscript A.   ¹⁴ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, F, H.
¹⁵ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, F, G, H.
¹⁶ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, E, F, G, H, and the commentator Jagad-
dhara.

१७२ VĀSAVADATTĀ (वासवदत्ता)
बर्हिणेषु विहितसंध्यासमयव्यवस्थेषु गृहस्थेषु (स्वपति)
संकोचोदंचद् (उच्च¹) केसरकोटिसंकटकुशेशय (ओदर) कोटर-
कुटीर(कुटिल)शायिनि षट्चरणचक्रे [ऽथ] अनेनै (ऽव पथा) भ-
गवता (भास्वता) [समा]गन्तव्यम् इति (सर्वतः) पट्टमयैर्
वसनैर् [इव] मणिकुट्टिमालीर् इव विरचिता वरुणेन (रवेः) [१७३]
काल(करवाल)कृत्तस्य दिवसमहिषस्य रुधिरधारे ऽव विद्रु-
मलते ऽव (चरमा)र्णवस्य रक्तकमलिनी ऽव गगन(तटाकस्य)
कांचन(केतुर्²) इव कंदर्प(रथस्य) मंजिष्ठारागारुणप-
ताके ऽव गगनहर्म्य(स्थलस्य) लक्ष्मीर् इव स्वयंवर[परि³]-
गृहीतपीताम्बरा भिक्षुकी ऽव ताराणु(राग)रक्ताम्बरधारिणी
(वारयोषिद् इव पल्लवानुरक्ता कामिनी ऽव कालेयाताम्रपयो(७०)-
धरा बभुर् इव कपिलतारका⁴) भगवती संध्या समदृश्यत।
(ततः) क्षणेन [च] क्षणद्(आनु)राग[रचना]चतुरासु (वेश्यास्व्
इव संध्याशिष्यास्व् इव स्फुरन्तीषु दीपलेखासु) [१७४] तुलाधा-
रशून्यायां पण्य(वीधिकायम्) इव दिवि [घन]घटमानदळ-
पुटासु पुटकिनीषु⁵ तिमिरप्रति(हतेष्व् इवे ऽतस् ततः) परिभ्र-
मत्सु कमलसरसि मधुकर(निकरेषु) विकलकुररीरुतच्छ-
लेन [१७५] रविविरहविधुरासु विलपन्तीष्व् इव सरोजिनीषु (प्रति-
फलितसंध्यारागरज्यमानसलिलस्थितासु पतिविनाशहृत्पीडया
दहनप्रविष्टास्व् इव कमलिनीषु) गणक इव नक्षत्रसूचके प्र-
दोषे हरकण्ठ[काण्ड]काळिमसनाभी दैत्यबल[१७६]म् इव
प्र(कटित⁶)तारकम् भारतसमरम् इव वर्धमानोलूककलक-
लम् दृष्टद्युम्नवीर्यम् इव कुण्ठितद्रोणप्र(भवम्) नन्द-
न[वन⁷]म् इव संचरत्कौशिकम् कृष्णवर्त्म(ज्वलनम्) इव
(नि)खिलकाष्ठापहारकम् सगर्भम् इव [१७७] घनतरपा-
षाण(कर्कशासु) गिरितटीषु सचक्षुर् इव सुप्त(प्रबुद्ध)सिंह-
नयन(च्छवि)च्छटाकपिलेषु सानुषु सजीवम् इव तमोमणिभिः
संवर्धितम् इवा ऽग्निहोत्रधूम(रेखाभिः) मांसळितम् इव
कामिनीकेश[पाश]संस्कारअगुरुपटैलैः उ(७१)द्दीपितम्

पादटिप्पण्यः (Footnotes):
¹ So also Hall's manuscripts C, D, F.
² So also Hall's manuscript D.
³ Hall's manuscripts A, B, D, H also omit pari; Tel. ed. 61, Grantha ed., and Hall's manuscripts C, F have svayaṃgṛhīta.
⁴ So also Hall's manuscript D, except kālēyaka for kālēya, and omitting kāminī 'va.
⁵ Tel. ed. 61 and Grantha ed., puṭikinīṣu.
⁶ Cf. prakaṭa in Hall's manuscripts D, F.
⁷ Hall's manuscripts B, F, H also omit vana.

A SANSKRIT ROMANCE 173

iva ghanatara(nīla)madhukara[178](paṭalāiḥ mēcakitam iva ¹) pē-
cakikapōla(gaḷita)dānadhārāsīkaraiḥ pumjīkṛtam iva vitatatamāla-
(kānana²cchaṭā)cchāyāsu (ni)līyamānam iva kajjala(rasa ³)śyāma-
bhōgibhōgēṣu prāvaraṇam iva rajanīpāṁsulāyāḥ palitāuṣadham
iva vṛddhavāra(yōṣitām) apatyam iva rajanyāḥ suhṛd iva [179]
kalikālasya mitram iva durjana(hṛdayānām ⁴) bāuddha(siddhām-
tam ⁵) iva pratyakṣadravyam apahnuvānam [timiraṁ vyajṛmbhata]
muditam iva [ati⁶]mattamātaṁga(gaṃḍhasthalē) phalitam ivā 'tisā-
ṁdra (bahuḷa)cchada(vitata ⁷)tamāla (kānana⁸sphuṭapātavōtkaṭavi-
śaṁkaṭānēkaviṭapiviṭapōtkaṭa⁹sphuṭakusumapuṭapihita¹⁰ padaṣaṭ-
padāvalīṣu¹¹ pari)sphuritam iva [atikānta]kāṁtā[jana]ghanatara-
kēśa[pāśa ¹²]saṁhatāu (unmīlitam) ivē 'ndranīla[maṇi]raśmibhiḥ
ati[180]śayāmāṁsaḷitam ivā 'vaṭa(taṭēṣu) sātōpam ivā ¹³ [sphuṭa-
pātavōtkaṭaprakaṭaviśaṅkaṭakuṭajaviṭapōtkaṭavināṭitaṣaṭpadāliṣu]
('ti)ghanataraghōraghasmaraviṣadharabhōga (bhāsuramada)bhara-
matta ¹⁴ daṁtidamta[181]dyutitarjana(jarjharitatamaṁ [tamaḥ]
divākarōdayārambhaṇam) iva saṁkucat(kuvalayaṁ asatāṁ ma-
hattvam iva tiraskṛtasakalāṁtaraṁ nimīlannīlōtpalavyājaracitām-
jalipuṭēna namad ivā "gatāṁ) tamīm (timiram arājata. atha)
kṣaṇēn(āi "va) saṁdhyātāṁḍava(ḍambarō)cchalitamahānaṭa(72)-
jaṭājūṭakūṭakuṭila (skhalana) vivartitajahnukanyāvāridhārābiṁdava
iva (pra)kīrṇāḥ dur(bharadharaṇī)bhāra[bhara]bhugnabhīmadiṅ-
[matta¹⁵]mātaṁga(gaṃḍa)maṁḍala(vi)mukta[182]ṣīkaracchaṭā iva
(tatāḥ¹⁶) atidavīyōnabha(sthala¹⁷)bhramaṇakhinna(ravituraṁgamā-

¹ So also Hall's manuscripts A, D, F.
² So also Hall's manuscripts B, C, D, E, F, G, H.
³ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, F.
⁴ So also Hall's manuscripts C, D, F.
⁵ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, E, G, H.
⁶ Hall's manuscripts A, B, C also omit ati.
⁷ So also Hall's manuscripts A, B, C, F, G, H.
⁸ Trichinopoly ed. kānanē sātōpam iva.
⁹ Cf. śaṅkaṭānēkaviṭapōtkaṭaviṭapi in Hall's manuscript D.
¹⁰ Trichinopoly ed., nihita.
¹¹ Hall's manuscripts C, D, G, H, and the commentators Jagaddhara and Narasiṁha also have āvalīṣu.
¹² Hall's manuscripts D, E, H also omit pāśa.
¹³ Trichinopoly ed. omits sātōpam iva.
¹⁴ Trichinopoly ed., bhāsuram matta.
¹⁵ Hall's manuscripts A, B, C, D, F, G, H also omit matta.
¹⁶ So also Hall's manuscript D.
¹⁷ So also Hall's manuscripts C, D, G, H.

स्यविवरान्त)फेनस्तबका इव (विशीर्णाः ¹) गगनमहासराः कु-
मुद(संदोह)संदेह(दायिनः) विश्वं गणयतो [वि]धातुश्
शशिकठिनीखण्डेन तमोमषीश्यामे अजिन इव (वियति ²) संसा-
रस्यातिशून्यत्वात् शून्यबिन्दव इव वि(लिखिताः) जगत्त्रयवि(जिगी-
षा)विनिर्गतस्य मकरकेतोः रति[183]कर[तल]विकीर्णा (इव ला-
जांजलयः ³ गुलिका)स्त्रगुलिका इव (विक्षिप्ताः) पुष्प(धनुषः)
वियदम्बुराशिफेनस्तबका इव (वितताः) रतिविरचिता गगन(ां-
कणे) आतर्पणपञ्चांगुलय इव विकीर्णाः व्योम(तल)लक्ष्मी-
हारमुक्तानिकरा इव (विच्छिन्नाः हरकोपानलदग्धकाम ⁴)चिता-
चक्राद् ⁵ वात्या(वेशविप्रकीर्णाः) कामकीकस[184]खण्डा इव ति-
मिरोद्गम[धूम]धूमलसंध्यानलपरितप्तगगन(महा-
नस)स्थाली[कटाह]भर्ज्यमान(स्फुटित)लाज(ानुकारास् ⁶ तारा) व्य-
राजन्त। ताभिश् (श्वित्री) ऽव वियद् अशोभत। (दीर्घतर)ोच्छ्वा-
सरचनाकुलम् (सम् ⁷)श्लेषवक्त्र(चक्र)घटनापटु सत्(काव्य)-
विरचनम् इव च(73)क्रवाकमिथुनम् अती[185]वा ऽखिद्यत। क-
मलिनी[वन]संचारलग्नमकरन्दबिन्दुसंदोहलुब्धमु-
ग्धमुखरमधुकरमालासबलगान्रं कालपाशेने ऽव (मूर्ति-
मद्)रामशापेने (ऽवा) "कृष्यमाणम् चक्रवाकमिथुनं विज-
घटे। रविविरहविधुरायाः [186] कमलिन्या हृदयं इव द्वि-
धा पपात चक्रवाकमिथुनम्। आगमिष्यतो हिमकरदयितस्य
पार्श्वे संचरन्ती कुमुदिन्याः भ्रमरमाला दूती ऽवा ऽलक्ष्यत।
तारका(नयनजलबिन्दु)व्याजाद् अस्तंगतस्य दिवाकर(दयितस्य)
शोकाद् इव [स्थूलाश्रुबिन्दुभिः ⁸] ककुभो व्यरुदन्। भास्वतो
निजदयितस्य विरहाद् अभिनवकिंजल्कराजीव्याजेन (शोकानल)-
मुर्मुरो [इव] (नलिन)कोशहृदये जज्वाल। (ततो) रविश्मि(द-
वाग्नि ⁹भस्मीकृत)[187]नभोवनमषीराशिर इव श्रुतिवचनम् इव
(क्षपित ¹⁰)दिगम्बरदर्शनम् (कृष्णम् अपि तिरस्कृतविश्वरूपभा-
1 Cf. śīrṇā in Hall’s manuscript B.
2 So also Hall’s manuscripts A, B, C, D, F, G, H.
3 Cf. vikīrṇā lājāñjalaya in Hall’s manuscript D.
4 So also Hall’s manuscripts C, D.
5 Trichinopoly ed., cakrāc candrād.
6 Cf. sphuṭitalājabījānukārā in Hall’s manuscripts B, C, F, H, and the commenta-
tor Jagaddhara.
7 So also Hall’s manuscript D, and the commentators Jagaddhara and Narasiṃha.
8 Hall’s manuscripts D, E, H also omit sthūlāśrubindubhiḥ.
9 So also Hall’s manuscripts B, C, G.
10 Cf. kṣata in Hall’s manuscripts A, F, H.

व¹विशेषम्) सद्यो द्रावित(राजत-पट-द्रव-प्रवाह) इव शार्वरम्
अन्धकारम् [व्य]जृम्भत। (अथ) क्षणेन [च] क्षणदा-राज(क-
न्या-कन्दुक इव) कन्दर्प-कनक-दर्पण² (इव) उदय-गिरि-बाल-म-
न्दार-पुष्प-स्तबक (इव) प्राची(महिला(७४)ललाम-ललाट³-तट-घटित-
बन्धूक-कुसुम-तिलक)[१८८]चक्राकारः कनक-कुण्डलम् इव
नभः-श्रियः (दिग्)वधू-प्रसाधिका-हस्त-स्रस्तालक्तक(पिण्ड⁴) इव
गगन-सौध(तल-शातकुम्भ)कुम्भ इव प्रस्थान(मङ्गल)-
कलश इव (मकर-केतोस् त्रिभुवन-विजयैषिणः) [कन्दर्प-कार्त-
स्वर-तूण-मुख-कान्ति-तस्करः प्राच्य-शैल-शिखराग्र-प्ररूढ-ज-
पा-कुसुम-च्छविः स्वच्छ-कुङ्कुम-पिण्ड-पूर्ण[१८९]पात्रम् इव
निशा-विलासिन्याः] कुङ्कुमारुण[एक]स्तन-कलश इवा ऽऽखण्डलाशा-
ङ्गनायाः (गरुड) इव हरिणाधिष्ठितः राम इव लक्ष्माण्वितः
(वानरेन्द्र इवा ऽनुरक्त-तारः वृषभ इव रोहिणी-प्रियः) सुराजे-
ऽव रक्त-मण्डलः (मृदु-कर-सहितश् च जाम्बवान् इव ऋक्ष-परि-
वृतः) रजनी-पतिर् उदयम् आससाद। [ततः] कामिनी-हृदय-सङ्क्रा-
मित इव (चक्रा)ङ्गना(नयन-युगल)पीत[१९०] इव रक्त-कुमुद-
कोश(आ)लीढ इव क्षीणताम् (गतः) क्षणदा(करगतो) रागः। अन-
न्तरम् शर्वरी-व्रजाङ्गना-विष्कृत(नूतन)नवनीत-स्वस्तिक इव
(मृगच्छाया)मुद्रित[मुकुर⁵] इवा (ऽऽदर्शः) श्वेतातपत्रम् इव
मकर-केतोः दन्त(पालि)चक्रम् इव वियन्-महा(खड्गस्य) श्वे-
तचामरम् इव मदन[१९१]महाराजस्य (बाल)पुलिनम् इव निशा-
यमुनायाः स्फाटिक-लिङ्गम् इव गगन-महा-तापसस्य अण्डम्
इव कालोरगस्य कम्बुर् इव नभो-महार्ण(७५)वस्य चैत्यम् इव
[मदनारि-दग्धस्य मकर-केतोश् चिता-चक्रम् इव] (काल)अङ्गार-श-
बलम् (भव-नेत्राग्नि-दग्धस्य) सङ्कल्प-जन्मनः (पुण्डरीकम्
इव गगन-गामि-गङ्गायाः फेन-सञ्चय इव गगन-महार्ण-
वस्य) पारद-पिण्डम् इव (गगन)धातु-वादिनः राजत-कलश इव
दूर्वा-प्रवाल-शबलो (मनोभवाभिषेकस्य⁶ श्वेत-चक्रम् इव)
क[१९२]न्दर्प(रथस्य चूडामणिर् इवो ऽदयगिरि-नागराजस्य श्वे-
तपारावत इवा ऽम्बर-महा-प्रासादस्य गगन-सरिद्-धौत-कुम्भ-
स्थलम् इवै ऽऽरावतस्य) भग्न-शृङ्ग-पुराण(गोमुण्डम्) खण्ड

¹ So also Hall's manuscripts D, F. ² Trichinopoly ed., darpaṇam.
³ Cf. prācīmahilālalāṭa in Hall's manuscript D.
⁴ So also Hall's manuscript D.
⁵ Hall's manuscripts A, B, C, D, E, F, H, and the commentator Jagaddhara also
omit mukura.
⁶ So also Hall's manuscript D.

१७६ वासवदत्ता
इव (तारा)श्वेतगोधूमशालिनो नभःक्षेत्रस्य मलयजपिण्ड-
(पाण्डु)राजत(तालवृन्तम्) इव सिद्धाङ्गनाहस्तस्रस्तं (क्षीण-
रागो भगवान् उडु)पतिर् उज्जगाम। [१९३] यश् च पुण्डरीकं (लो-
क)लोचनमधुकराणां शयनीयसैकतं [इव¹] चित्त(राज²)हं-
सानां स्फाटिकव्यजनं विरहवह्नीनां श्वेतशाणचक्रं [१९४]
मन्मथसायकानाम्। अत्रान्तरे ऽभिसारिकासार्थ(प्रेषितानाम्³)
[१९५] प्रियतमान्⁴ प्रति दूतीनां द्व्यर्थास् [सेर्ष्याः] सप्रपञ्चा
वि(हार)[१९६]भङ्गुरास् (सं)वादा बभूवुः। तथाहि अ(७६)व-
स्त्रीकृतम् आत्मानं [१९७] ना "कालयसि तत्त्वतः कान्त। प्रस्तर
इव क्रूरो ऽसि न चा "कर्षक[१९८]चुम्बकद्रावकेष्व् एको ऽसि भ्रा-
मको ऽसि परं कितव। धर्मार्थान्य[१९९]प्रयुक्तः क्षेपणिक
इव मुधा वाहिततरवारिस् त्वम् असि। सखेदम् इव (तां) मनसा
चिन्तयसि दुर्(लभां) [जनम्]। (७७) सत्वसार(चित्तो) यो रिपु-
[२००]मण्डलाग्रतो निर्वृतिम् उपेत्य तिष्ठति। स खलु वीरः प्र-
ति[२०१]पक्षस्य यस् संप्रहारतः कुञ्जरान् नयति। धृतोरुक-
रवालसञ्च[२०२]यो ऽपि परमक़ाण्ड एव संपतन् महापद्म
विग्रहे(७८)ण लभते। [२०३] राजसेन (राजसे नरहितो) रहितो ध्रु-
वम्। (अस्त)विशारदा [वि]शारदाभ्रविशदा विशदात्मनीन(महि-
मान)महिमानरक्षणक्षमा क्षमा[२०४]तिलक धीरताधीरता
मनसि (भूता) ऽभूतताभूतता (च) वचसि। सा ऽह सेन [२०५] सा
ऽहसेन कमला (कमलालया यया) ऽजिता सा त्वदर्पणा दर्पणार्का-
रविमलाशाया शयाब्ज[वि⁵]निर्जितकिसल(७९)या सलया[२०६]ङ्गुळिर्
(इव) विभ्रमेण विभ्रमेण [प्रति]गवाक्षशलाकाविवरं (प्रति)-
विलोकयन्ती [२०७] [वि](लोकयन्त्रितविनाशा विना शापं अनुभवति)
दुःखानि। जीवनायक जीवनाय (कम् इव) ना (''श्रयति⁶) सुभ-
गम्। अन्या[२०८]स्ता ऽवदा ऽसतां (अहम् एव) दासतां पुरतो भ-
जामि मैत्र्यतो मैत्र्य् अतो [२०९] ऽस्तु। अञ्जसा रतस् सारतः किम्
अपि कन्दर्पकं दर्पकं न (चेत्) तनोषि विशेषतो (विशेषतः
स्थिरम्⁷) एव मरणम्। शठधियां शोधन य(८०)शोधन
[२१०] प्रेमाहार्या महार्या (समा सो⁸) ऽत्कटाक्षैः कटाक्षैर् आवि-
¹ Hall's manuscripts A, B, C, D, E, F also omit iva (इव).
² So also Hall's manuscripts C, F, G.
³ So also Hall's manuscripts A, B, C, F, G, H.
⁴ Tel. ed. 61 and Grantha ed., priyatamā (प्रियतमा).
⁵ Hall's manuscripts A, B, C, D, F also omit vi (वि).
⁶ So also Hall's manuscripts C, G.
⁷ Tel. ed. 61 and Grantha ed., viśēṣatasthiram (विशेषतस्थिरम्).
⁸ Cf. samāsamō (समासमो) in Hall's manuscripts C, D, F, H.

rbhūtadāsyā ’stadāsyāḥ parijanāḥ. kamalākṛtinārīṇāṃ kamalā-
kṛti nā ’rīṇām [211] bhavatā mukhaṃ ca malinitam. viśvasya
viśvasya vyava(sthāṃ) samāsādyāsamāsā (’dyā) ’nēka(kālaṃ¹) sa-
ṃgīta(rasika)tanuṣē tanuṣēkam (anaṃgasya) puṣpēṣupuṣpēṣu rujā
tarasā jātarasā maṃdākṣamam(81)dā kṣaṇam (api) [212] bhra-
maṃtī muhyati. kā madhurā ’dharēṇa kāmadhurādharēṇa (yuktā)
rajō(rāja)viśēṣakēṇa viśēṣakēṇa mukhēṃdunā tava hṛdi lagnā
[213] (mṛdimā)karēṇa karēṇa svēdabiṃdupayōdharēṇa payōdha-
rēṇa vakṣaḥphalakāṃcanēna jitā ’nāvilakāṃcanēna. kāmadāruṇa
(82) madāruṇanētrā smaramayam (rasamayamtaṃ bhavaṃtam)
adayam madayaṃtī param akam itāram [214] param akamitāram
vāṃchati hāriṇā hā ’riṇā stanakumbhēna hāriṇā ’kṣirucihāriṇā
cakṣuṣā [hāriṇā] (ca²). anaṃtaraṃ dugdhārṇava(nimagnam) iva
(sphāṭika)gṛhapraviṣṭam iva śvētadvīpa(niviṣṭam) [215] iva jagad
āmumudē. (tataḥ) kramēṇa ca³ vighaṭamānadaḷapuṭakumudakā-
nanakōśamakaraṃdabiṃdusaṃdōha(sāṃdranisyaṃdāsvāda⁴ma-
da)mudita[mugdha]madhukarakulakala(rava)mukharitadig(aṃta-
rē⁵) caṃdrikāpānabharālasacakōrakāminībhir abhinaṃdit(āgamē)
suratabhara[pariśrama⁶]khinnapuḷi[216]ṃdarājasuṃdarīsvēdajala-
kaṇikā(83)pahāriṇi pra(vāti⁷) sāyaṃtanē tanīyasi niśāniśvāsanibhē
nabhasvati kaṃdarpakētus tamālikāmakaraṃdasahāyō vāsava-
dattā[janaka]nagaram ayāsīt. atha (sa praviśya) kaṭakāika(dēśē
vinihitam) [abhraṃlihaśikharēṇa sudhādhavalēnāi ”kāntaraniviṣṭa-
kanakamuktāmarakatapadmarāgaśakalēna vāsavadattā[217]darśa-
nārtham avasthitadēvatāgaṇēnē ’va śālavalayēna parigatam] (ani-
lōllasita)nabhastaru(kusuma⁸)maṃjarībhir iva tarjayaṃtībhir iva
gagana(pura⁹)śriyaṃ patākābhir upaśōbhamānaṃ kanakaśilāpa-
ṭṭ(āṃkaṇa)prasṛtābhiḥ karpūrakuṃkumacaṃdanāilālavaṃga[ga-
ndhōdaka]parimaḷavāhinībhiḥ [vāhinībhir ajñāta](taṭanikaṭa-

¹ So also Hall's manuscript D, and the commentator Narasiṃha.
² So also Hall's manuscripts A, B.
³ Trichinopoly ed. omits ca.
⁴ So also Hall's manuscript C.
⁵ So also Hall's manuscripts A, B, C, E, F, G.
⁶ Hall's manuscripts A, B, C, D, F, H also omit pariśrama.
⁷ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, F, G.
⁸ So also Hall's manuscripts B, C.
⁹ So also Hall's manuscripts A, B, C, D, F, G.
N