मानसारम्

संग्रहः

उत्पत्तिरक्षणलयान् जगतां प्रकुर्वन् भूवारिवह्निमरुतो गगनं च सूते ।
नानासुरेश्वरकिरीटविलोलमालाभृङ्गावलीढचरणाम्बुरुहं नमामि ॥ १ ॥
गङ्गाशिरःकमलभूकमलेक्षणेन्द्रागीर्वाणनारदमुखैरखिलैर्मुनीन्द्रैः ।
प्रोक्तं समस्ततरवस्त्वपि वास्तुशास्त्रं तन्मानसार-ऋषिणापि हि लभ्यते स्म ॥ २ ॥ 4
मानोपकणं चादौ शिल्प[ल्पि]लक्षणपूर्वकम् ।
अथ वास्तुप्रकरणं भूपरीक्षाविधिं तथा ॥ ३ ॥
भूसंग्रहस्ततः प्रोक्तं शङ्कुस्थापनलक्षणम् ।
देवादीनां स्थापनाय पदविन्यास लक्षणम् ॥ ४ ॥ 8
बलिकर्मविधिं चैव ग्रामादीनां च लक्षणम् ।
नगरीलक्षणं चैव भूमिलम्बविधानकम् ॥ ५ ॥
गर्भन्यासविधिं चैव चोपपीठस्य लक्षणम् ।
अधिष्ठानविधिं चैव पादमानस्य लक्षणम् ॥ ६ ॥ 12
प्रस्तरस्य विधिं चैव सन्धिकर्मस्य(शो) लक्षणम् ।
विमानलक्षणं चैवमेकभूम्याश्च लक्षणम् ॥ ७ ॥
द्वितलस्य विधिं चैव त्रितलस्य विधानकम्
चतुस्तलविधिं चैव पञ्चभूम्याश्च लक्षणम् ॥ ८ ॥ 16
षट्सप्ततलं चैवमष्टभूनवभूमिकम् ।
दशभूमिविधानं च रुद्रभूमिविधानकम् ॥ ६ ॥
तलं द्वादशकं चैव प्राकाराणां च लक्षणम् ।
परिवारलक्षणं चैव(च) गोपुराणां च लक्षणम् ॥ १० ॥ 20

मानसार [अध्यायः
मण्डपस्य विधानं च शालानां चैव लक्षणम् ।
विन्यासश्च गृहस्याथ गृहप्रवेशलक्षणम् ॥ ११ ॥
द्वारस्थानविधिं चैव द्वारमानस्य लक्षणम् ।
राजहर्म्यविधिं चैव राज्याङ्गस्य तु लक्षणम् ॥ १२ ॥ 24
भूपतिलक्षणं चैव यानादिरथलक्षणम् ।
शयनस्य लक्षणं चैव सिंहासनस्य लक्षणम् ॥ १३ ॥
तोरणं(णस्य) मध्यरङ्गस्य कल्पवृक्षस्य लक्षणम् ।
अभिषेकलक्षणं चैव सर्वभूषणलक्षणम् ॥ १४ ॥ 28
ब्रह्मादीनां त्रिमूर्तेश्च लक्षणं लिङ्गलक्षणम् ।
पीठस्य लक्षणं चैव शक्तीनां लक्षणं तथा ॥ १५ ॥
बौद्धस्य जैनिकानां च लक्षणं मुनिलक्षणम् ।
यक्षाविद्याधरादीनां लक्षणं भक्तलक्षणम् ॥ १६ ॥ 32
ब्रह्मादीनां च देवानां तत्तद्वाहनलक्षणम् ।
[लक्षणं प्रतिमानां चोत्तमदशतालस्य च ॥ १७ ॥
स्त्रीमानाय मध्यमस्य दशतालस्य लक्षणम् ।
प्रलम्बलक्षणं चैव मधूच्छिष्टविधानकम् ॥ १८ ॥ 36
तथा च लक्ष्यते सर्वमङ्गदोषविधानकम् ।]
नयनोन्मीलनं चैव लक्षणं वक्ष्यते क्रमात् ॥ १६ [१९] ॥
मानसार-ऋषि(षीणां) कृत(तं) शास्त्रं मानसारमुनिनामकमासीत् ।
तच्च शिल्पिवरदेशिकमुख्यैः स्वीकृतं सकललक्षणपूर्व[क]म् ॥ २० ॥ 40
इति मानमारे [मानसारे] वास्तुशास्त्रे संग्रहो नाम प्रथमोऽध्यायः ।

मानोपकरणविधानम् ३
शिल्पिलक्षणपूर्वकं मानोपकरणविधानम्
शिल्पिनां लक्षणं वक्ष्ये मानोपकरण(णं) क्रमात् ।
परःशिवसकाशाद्धि ब्रह्मा इ(चे)न्द्रोऽपि लोककृत् ॥ १ ॥
स महाविश्वकर्मेति ई(स्वी)श्वरेणैव कीर्तितः ।
स एवार्थं विश्वकर्मा ब्रह्माण्डं सृजते मुहुः ॥ २ ॥ 4
विश्वकर्मा चतुर्वर्ण्यं(र्वक्त्रं) जाति(तो) ब्रह्मादिवर्ण्य(वक्त्र)वत् ।
पूर्वोक्तवर्ण्यं(पूर्ववक्त्रादीनि) चत्वारि नामं(मानि) वक्ष्ये पृथक् पृथक् ॥ ३ ॥
विश्वभूरिति नामैतत्पूर्ववक्त्रं प्रकीर्तितम् ।
दक्षिणे विश्वविद्वक्त्रं विश्वस्त(स्य)श्च तथोत्तरे ॥ ४ ॥ 8
पश्चिमे विश्वस्रष्ट्राख्यं वक्त्रमेवं चतुर्विधम् ।
एतेभ्यः प्रथमो जातो विश्वकर्मा चतुष्टयः ॥ ५ ॥
पूर्वानने विश्वकर्मा जायते दक्षिणे मयः ।
उत्तरस्य मुखे त्वष्टा पश्चिमे तु मनुः स्मृतः ॥ ६ ॥ 12
उपयेमे विश्वकर्मा इ(त्वि)न्द्रस्य तनयां तदा ।
मयः सुरेन्द्रतनयामुपयेमे क्रमात्ततः ॥ ७ ॥
त्वष्टा वैश्रवणसुतामुपयेमे त्वनन्तरम् ।
मनुर्नलस्य तनयामुपयेमे तु तुर्यकम्(कः) ॥ ८ ॥ 16
विश्वकर्माख्यनाम्नोस्य(इस्यस्य) पुत्रः स्थपतिरुच्यते ।
मयस्य तनयः सूत्रग्राहीति परिकीर्तितः ॥ ९ ॥
त्वष्टुर्देव-ऋषेः पुत्रो वर्धकी(किरि)ति प्रकथ्यते ।
मनोः पुत्रस्तक्षकः स्यात्स्थपत्यादि चतुष्टयमूये ॥ १० 20
स्थपतिस्तु स्वतुर्येभ्यस्त्रिभ्यो गुरुरिति स्मृतः ।
सूत्रग्राही गुरुर्द्वाभ्यां तुर्येभ्योऽद्य इति स्मृतः ॥ ११ ॥
तक्षकस्य गुरुर्नाम(न्ना) वर्धकी(किरि)ति प्रकीर्तितः ।
स्थपतिः सर्वशास्त्रज्ञः सूत्रग्राहीति सूत्रधृत् ॥ १२ ॥ 24
वर्धकी(किर्) मानकर्मज्ञः तक्षणात्तक्षकः स्मृतः ।
स्थपतिः स्थापनायार्हः वेदविच्छास्त्रपारगः ॥ १३ ॥

४ मानसारं [अध्यायः
स्थापनाधिपतिर्यस्मात्तस्मात्स्थपतिरुच्यते ।
स्थपतेश्चाज्ञया सर्वे सूत्रग्राह्यादयः सदा ॥ १४ ॥ 28
कुर्वन्ति शास्त्रदृष्टे(चादेशे)न वास्तुवस्तु प्रयत्नतः ।
स्थपत्यादिचतुर्वर्णैः शिल्पिभिः परिकीर्तितः ॥ १५ ॥
आचार्यलक्षणैर्युक्तं(क्तः) स्थपतिर्नाम धीयते ।
श्रुतज्ञः सूत्रग्राही च रेखाज्ञः शास्त्रवित्तमः ॥ १६ ॥ 32
विचारज्ञः श्रुतज्ञश्च चित्रकर्मज्ञ(ज्ञो) वर्धकी(किः) ।
तक्षकः कर्मवित्सम्यो बलबन्धू(न्व)द्यापरः ॥ १७ ॥
श्रुतिशास्त्र(खं) प्रकर्तव्य(व्यं) सर्वलक्षणमुच्यते ।
इहैव लोके(कस्य) कृतं विना शिल्पि[ना] विना गुरुम् ॥ १८ ॥ 36
न लभ्यते तु यत्तस्मादेभ्यः(भिः) सह[सहैव] कारयेत् ।
विना कृते तु सफलं भुक्ति(क्तिं) मुक्तिं न विन्दति ॥ १६ ॥
शिल्पी(ल्पि)नां लक्षणं प्रोक्तं मानोपकशो(णमु)च्यते ।
मुनीनां नयनोद्गोच्य(क्ष्यं) तत्परमाणुरुदाहृतम् ॥ २० ॥ 40
ताभिरष्टाभिर्गुशितं रथधूलिरिति स्मृतम् ।
रथधूल्यष्टमिलितं बालाग्र[न्तु]मिति[तु] स्मृतम् ॥ २१ ॥
बालाग्रैरष्टधायुक्तं लिच्चे[ति] परिकीर्तितम् ।
लिच्चे(क्षाभि)श्चाष्टभिरायुक्तं यूकं तमि(दि)ति कथ्यते ॥ २२ ॥ 44
यूकैरष्टाभिः(भिश्च) प्रोक्तं यवमेवं विधीयते ।
यवैरष्टसमायुक्तमङ्गुलं तत्प्रकीर्तितम् ॥ २३ ॥
मानमात्रं त्रिधा प्रोक्तं यववृद्धिविशेषतः ।
षट्सप्ताष्टयवैरेतत्कनिष्ठो(ष्ठ)मध्यमोत्तमम् ॥ २४ ॥ 48
अङ्गुलैर्द्वादशैर्युक्तं वितस्तिः परिकीर्तितम्(ता) ।
वितस्तियुग्मं किष्कुः स्यात्प्राजापत्योऽङ्गुलाधिकम्[कः] ॥ २५ ॥
षड्विंशत्यङ्गुलो हस्तो धनुर्मुष्टिरिति स्मृतम् ।
सप्तविंशतिकाङ्गुल्यं हस्तमुक्तं धनुर्ग्रहम्[हः] ॥ २६ ॥ 52
चतुर्हस्तं धनुर्दण्डं दण्डाष्टं रज्जुमेव च ।
याने च शयने चैव किष्कुहस्तेन मानयेत् ॥ २७ ॥

२] मानोपकरणविधानम् ५
विमानस्य तु सर्वेषां प्राजापत्येन मानयेत् ।
मानयेद्वास्तु यन्मानं धनुर्मुष्टिकरेण च ॥ २८ ॥ 56
ग्रामादीनां न मानानां (च सर्वेषां) मानयेत्तद्धनुर्ग्रहम् ।
किष्कुहस्तेन यन्मानं मानयेद्विश्ववस्तु वा ॥ २९ ॥
शमी शाकं च चापं च खदिरः कृ(रञ्ज) तमालकः ।
क्षीरिणी तिन्त्रिणी(तिन्दिनी) चैव हस्तदारु प्रकीर्तितम् ॥ ३० ॥ 60
दारुसंग्रहणं(णात्) पश्चात्त्रिमासान्तं जले क्षिपेत् ।
क्षाळयित्वा परिग्राह्यं तच्चक्रेण विदारयेत् ॥ ३१ ॥
तद्दारितं निकरं दारु तक्षयेच्चतुरश्रतः ।
एकहस्तसमं दीर्घं तदेकाङ्गुलविस्तृतम् ॥ ३२ ॥ 64
घनमध्या(र्धा)ङ्गुलं प्रोक्तं हस्त(स्तं) निश्चित्य योजयेत् ।
न वक्रं[च] न भिन्नं च न रन्ध्रं स्निग्धमेव च ॥ ३३ ॥
क्रमुकं वाऽपि वेणुं च(गुञ्ज) दण्डदारु प्रकीर्तितम् ।
हस्तदण्डोभयोः प्रोक्तं(क्ता) विष्णुमूर्त्य(र्तिर)धिदेवता ॥ ३४ ॥ 68
नालिकेर(नारिकेल)फलैः शाता(शाखैः) दर्भैन्यग्रोधवल्कलैः ।
कार्पासं(स)किंशुकैः(क)सूत्रैस्तालकेतकवल्कलैः ॥ ३५ ॥
यन्नभेदोद्भवैर्ग्राह्यं रज्जुं संकल्पवित्तमः ।
पार्श्वादिकाङ्गुलं चैव तत्समं रज्जुनाहकम् ॥ ३६ ॥ 72
देवभूसुरभूपानां त्रिवर्ति(र्ती) ग्रन्थिवर्जितम्(ता) ।
वणिजां शूद्रजातीनां रज्जुरेकाङ्घ्रिवर्जिता(र्ती च) ॥ ३७ ॥
वासुकी रज्जुदेवात्मा मानतद्ब्रैः(तज्ज्ञः) पितामहाः(हः) ।
तद्धार्यं(तद्धृत्वा) हस्तं रज्जुञ्च(ञ्च) मानदण्डं तथैव च ॥ ३८ ॥ 76
स्मृत्वा मा(म)नसितां(तान्) देवां(वान्) मानयेदूर्ध्वकी(किस्) तथा ।
एवं मान(ने) कृते वास्तुवस्त्वादि च विवर्धयेत् ॥ ३९ ॥
अनुक्तं कुरुते यस्तु स स्थितो रेणुरं फलम् ।
तस्मात्परिहरेच्छिल्पी कारयेत्तत्तु विश्वतः ॥ ४० ॥ 80
इति मानसार वास्तुशास्त्रे मानोपकरणविधानं नाम द्वितीयोऽध्यायः ।

वास्तुप्रकरणम्
वैत(ति)लाश्च नराश्चैव यस्मिन्यस्मिन् परिस्थि(ष्ठि)ताः ।
तद्वस्तु सु(सू)रिभिः प्रोक्तां(क्तं) तथा वै वक्ष्यतेऽधुना ॥ १ ॥
धरा हर्म्यादि यानं च पर्यङ्कादि चतुर्विधम् ।
धरा प्रधानवस्तु स्यात्तत्तज्जातिषु सर्वशः ॥ २ ॥
विमानादीनि वास्तूनि वस्तुतं(तः) वस्तुसंश्रयात् ।
तान्येव वस्तुरे (चै)वेति कथितं वस्तुविद्बुधैः ॥ ३ ॥
प्रासादमण्डपं चैव सभाशालाप्रपां(पास्)तथा ।
[अ]रङ्गमिति चैतानि हर्म्यमुक्तं पुरातनैः ॥ ४ ॥
आदिकं स्यन्दनं शिल्पि[न्] शिविकां च रथं तथा ।
सर्वैर् (सर्वं) यानमिति ख्यातं शयनं वक्ष्यते तथा ॥ ५ ॥
पञ्ज(ञ्ज)रं मञ्चली मञ्चं काकाष्ठं फलकासनम् ।
तथैव बालपर्यङ्कं पर्यङ्कमिति कथ्यते ॥ ६ ॥
प्रोक्तं चतुर्विधं चैवमधिकारं धरादिभिः(दि च) ।
आधारमपि भूतानामादित्याश्च(ञ्ज) जायते मही ॥ ७ ॥
आकारवर्णगन्धैः(न्धान्) च रूपशब्दरसा(स)स्पृशः ।
एतान् परीक्ष्य क्रमशः सा भूमि(र्) माननिश्चया ॥ ८ ॥
यासौ भूमिरसै(रेभिर्) ग्राह्या द्विजातीनां पृथक् पृथक् ।
तद्वस्तु चतुरश्रं च शुक्लवर्णेन संयुतम् ॥ ९ ॥
उदुम्बररसोर्यु(रुणा यु)क्तमुत्तरप्लवगं तथा ।
माधुर्यं च कषायं च ब्राह्मणानां शुभप्रदम् ॥ १० ॥
विस्तारो(रा)ष्टसमाधिक्यं रक्तवर्णेन संयुतम् ।
पूर्वप्लवगमातिक्तमश्वत्थद्रुमसंयुतम् ॥ ११ ॥
विस्तीर्णा भूभृतां योग्यं महि(ही) सम्पत्प्रदा भवेत् ।
विस्तारे(रस्य) तु षडंशेन मा(ना)धिकायाम(मं) पीतयुक् ॥ १२ ॥

(वं)प्रवणम्मूलसान्वितम् ।
(Wait, is it "पूर्वं(वं)"? Yes, "पूर्वं(वं)प्रवणम्मूलसान्वितम् ।")
वर्ण्य(ष्यि)जानां मही प्रोक्ता सर्वसिद्धिकरं शुभम् ॥ १३ ॥

Verse 14:
चतुरंश(शे) विशाले तु चांशमाशा(तथांशा)धिकमायतम् । 28
वटवृक्षयुतं कृष्णवर्णं च कटुकारसम् ॥ १४ ॥

Verse 15:
वस्तु तत्पूर्वके निम्नं शूद्राणां तु शुभप्रदम् ।
तदुक्तं चोभयं मुख्यं मध्यमं चेति कथ्यते ॥ १५ ॥

Verse 16:
मुख्यं(ख्या) भूमिरिति ख्यातं वस्त्वादीनि (स्त्वन्तर)चतुःसमम् । 32
वस्तुभेदमिति प्रोक्तं द्विजात्यादिषु वर्णयेत् ॥ १६ ॥

Verse 17:
सर्वं योग्यं द्विजातीनां सुराणां च विशेषतः ।
भूपानां तद्विशां शूद्रैः(द्राणां) प्रागुक्तक्रमतो भवेत् ॥ १७ ॥

Colophon:
इति मानधारे वास्तु

[Header]
८ | मानमारे | [अध्यायः

भूमिसंग्रहविधानम्

भूपरीक्षाविधिं (भूमिसंग्रहणं) वक्ष्ये शास्त्रे संक्षिप्यतेऽधुना ।
दक्षिणे पश्चिमे चैव चोन्नतं चतुरश्रकम् ॥ १ ॥
तद्वास्तु जायते वाऽपि देवानां मनुजः (ज) क्रमात् ।
तुरङ्गद्विरदं (द) वेणुं (णु) वीणासाक (ग) रदुन्दुभिः ॥ २ ॥
धेनुभिश्च समायुकं (क्ता) किं च पुंनागजातिभिः ।
सरसीरुहधान्यैश्च पाटलीपुष्पगन्धकैः ॥ ३ ॥
संयुक्तं (क्ता) सर्वबीजानां वर्धनं (ना) चैकवर्णयुक् ।
निविडा (डा) स्निग्धसंयुक्ता सुखसंस्पर्शना भवेत् ॥ ४ ॥
श्रीवृक्षनिम्बसे (स्वा) शोकैः संयुक्तं (क्ता) सप्तपर्णकैः
सू (चू) तैश्चापि वृ (वि) धवृक्षैः संयुक्ता च समस्थले (ला) ॥ ५ ॥
धवलं रक्तवर्णं च पीतं कृष्णं कपोतकम् ।
षड्वर्णैश्च समायुक्ता सर्वसम्पत्प्रदा धरा ॥ ६ ॥
दक्षिणावर्तसलिला [प्र]दक्षिणाकारा वर्णनैः ।
मानवाञ्जलिमानेन दृष्टिनीला मनोहरा ॥ ७ ॥
कृमिवल्मीकरहिता निर्मूषी निष्कपालिनी ।
निरस्थि (स्थिः) शुक्तिसिकतारन्ध्रवर्ज्या शुभावहा ॥ ८ ॥
पृथग्विधैश्च शूलैश्च स्थाणुभिश्च मही धृता ।
सकर्दमितवाराही विलेकं (क्ता) सरसंयुतम् (युता) ॥ ९ ॥
निस्तुषा निर्विभूतिश्च शर्करादर्शिता अपि (तापि च) ।
सा भूमिः ब्राह्मणादीनां वर्णानां संपदावहा ॥ १० ॥
मधुतैलाज्यगन्धाश्च (च) दग्धदुर्गन्धिनी च या ।
अण्डजमीनगन्धैश्च (न्धा च) शवगन्धैश्च (न्धा च) वर्जिता ॥ ११ ॥
नृपप्रासादसंयुक्ता सभाचैत्यसमीपगा ।
सकण्टकवरोरु (तरुणा) युक्ता द्रुमशाल[य]संकुला ॥ १२ ॥

४] भूपरीक्षाविधानम् ६
कूर्मोन्नता वर्तुला च त्रिकोणं(णा) वज्रसन्निभा ।
अशनानां गृहैश्छाया कर्मकारगृहैर्वृता ॥ १३ ॥
चतुष्पथा चैक(च त्रि)पथा द्विपथा पत्तनै(न)पथा ।
मृदङ्गसदृशं(शा) गर्तखगवन्मुखोपमम्(पमा) ॥ १४ ॥ 28
ऋषतो(ऋषो) परमं(मा) चतुष्कोणा[सर्वत्र] प्रभाष्टक्षकम्(का) ।
सालैर्युक्तं(क्ता) चतुष्कोणैः(शेषु) चैत्यपादपसंकुलम(ला) ॥ १५ ॥
महासर्पाश्रिता वाऽपि शालस्योद्यानमेव च ।
वराहमर्कटप्रायं(या) रुद्रमूर्ध्वा(द्राक्षामा)श्रमं तथा ॥ १६ ॥ 32
उलूखलं(कानां) काननानि पञ्चाकृतिशूर्पशम्(सर्पाक्षां च) ।
पाञ्चजन्यं(न्या) खगप्रायविडाला खचरोपमा ॥ १७ ॥
वेश्म गौलि(री)निभिः(भा) चापि क्षुद्रजन्तूष(न्तु तुष)रापि ।
वास्तुशास्त्रविदां विधानं तदेवं स्वादू(हू)र्जितम् ॥ १८ ॥ 36
बहुद्वारप्रवेशं(शां) च वर्मविद्धं(द्धां) च वर्जयेत् ।
इत्थंभूतेऽपि वास्त्वाद्यौ मोहात्कर्म करोति यः ॥ १६ ॥
तद्दु(स दु)ष्कृतस्य सिन्धुः स्यात्तस्माद्विजा(बीज)धरा वरा ।
स(सा) हि सोदरवस्तु स्यादूर्षिनी(दूर्वा) बहुरसा बहु(हुः) ॥ २० ॥ 40
बीजाभिवर्धिनी मधुव्रतैर्मृगनाभिसुगन्धिनी ।
सकलशिल्पवरैरपि संस्कृता [सकललक्षया] ॥ २१ ॥
इति मानधारे वास्तुशास्त्रे भूपरीक्षा(मिसंग्रह)विधानं नाम चतुर्थोऽध्यायः ।
2

ā! Letter 3: 'व'! Letter 4: 'धि'!
Wait, लयावधि or यथाविधि? In MS corruption, often यथाविधि becomes लयावधि! Here the text literally prints: लयावधि ॥ १० ॥!

Line 23:
चतुरश्रं तूपहितो(तं) हस्तमात्रं तु निम्नकम् ।

Line 24:
ह(वा)रिष्वारि परितः समं संचित्य चोच्छ्रयम्(च्छ्रितम्) ॥ ११ ॥
Wait, let's read line 24:
ह(वा)रिष्वारि परितः समं संचित्य चोच्छ्रयम्(च्छ्रितम्) ॥ ११ ॥
Wait, look at ह(वा)रिष्वारि:
ह (ha)
(वा) (vā)
र-ि (ri)
ष-्-व-ा-र-ि (ṣvāri) or ष्वा-पि (ṣvāpi)?
Wait, look at the last syllable: 'रि' or 'पि'? Look at 'र' in 'परितः', it has a curve down. But in ह(वा)रिष्वा...: it has 'रि'! Wait, or ह(वा)रिष्वारि?
Wait, what about the next words:
`परितः समं संचित्य चोच्छ्रयम्(च्छ

५] भूमिसंग्रहः ११
पूजयेत्पायसान्नेन प्रभाते तु ततः सुधीः ।
वापीसमीपे नियतं(तः) समाहितमनाः शुचिः ॥ १३ ॥
प्राचीत्वरिक्(चदिक्) शिरस्ये (ए)तद्गर्भास्तरखभूतले ।
महाचोणि विवर्धस्व धान्यैश्च साधनैरपि ॥ १४ ॥ 28
उत्तमं शुष्कमास्थाय मङ्गलं(ल) भवते(त्यै) नमः ।
मन्त्रमेतज्(तं) जपन्पश्चादुपवासमुपक्रमेत् ॥ १५ ॥
प्रभाते तु परीक्ष्येमं(क्षेत) रूपं स्थपतिभिः सुधीः ।
किंचिच्छ्लेषं जलं प्रेक्ष्य गृह्येतं (ह्यतां) मङ्गलाय वै ॥ १६ ॥ 32
शोषितं धनधान्यानां क्षयं छिन्ने विनाशितम् ।
परितस्तु मृदा गर्ते पूरिते मध्यमा मही ॥ १७ ॥
मही हीनं(ना) मृदा हीना चोत्तमा च(चापि) चाधिका ।
प्रेक्ष्य कर्तु(कर्ता तु) सन्मध्ये प्रदक्षिणचरोत्तरम्(☞ उत्तमम्) ॥ १८ ॥ 36
कामधेनुसमां चोर्वी स्वीकुर्यात्तु विभूतये ।
कर्षणार्थं बलीवर्दलक्षणं वक्ष्यतेऽधुना ॥ १६ ॥
श्वेतकं कपिलं चैव रक्तपीतं तथैव च ।
बलीवर्दस्य चै(र्दानामे) तेषामेकैकं तु शुभावहम् ॥ २० ॥ 40
एकस्य(कं च) वर्णसांकर्य वर्जयेद्दण्डलाञ्छनम् ।
अधो(धः)शृङ्गमस्तृिश्रङ्गं(ङ्गं) विपरीतं तु [वि]वर्जयेत् ॥ २१ ॥
अतिबालं च वृद्धं तु वर्जयेद्योजननं(योजनेऽ) मतम् ।
बलि(ली)वर्दं दष्टविन्दुं दुष्टदृष्टिं च वर्जयेत् ॥ २२ ॥ 44
ह्रस्वपुच्छं चक्रखुरं बलहीनं च वर्जयेत् ।
छिन्नश्रोत्रं भग्नदन्तं पङ्गुपादं च वर्जयेत् ॥ २३ ॥
चतुष्पादाग्रयोः(ग्रे च) शृङ्गं मूल(शृङ्गमूले) मध्यललाटके ।
स्वभावेन श्वेतवर्णमाबद्धतिलकं तथा ॥ २४ ॥ 48
पुष्पनेत्रं च रक्तं च बन्धं चायतेक्षणम् ।
अनस्पाङ्ग(नङ्गाहं न) त्यजेद्विद्वान्सूत्रं कुर्याद्विलक्षणम् ॥ २५ ॥
शृङ्गाग्रे खुराग्रे च कुर्यात्स्वर्णेन गोलकम् ।
फा(भा)लपट्टं तथा कर्णं कनकैश्चाप्यलङ्कृतम् ॥ २६ ॥ 52

)or(तिस्र)? It says (तिस्र)! Then: गन्धपुष्पैः स्वलङ्कृतौ (ताः) ।`

Line 28:
पञ्चाङ्गभूषण (याः) शिल्पी श्वेतवस्त्रोत्तरीयवान् ॥ ४० ॥ 80
Wait, पञ्चाङ्गभूषण(याः) or पञ्चाङ्गभूषण (याः)? Space before (.
Then शिल्पी श्वेतवस्त्रोत्तरीयवान् ॥ ४० ॥
Right margin: 80.

Let's double-check all line numbers and right margin numbers:
Right margin numbers visible:
56 (aligned with verse 28)
60 (aligned with verse 30)
64 (aligned with verse 32)
68 (aligned with verse 34)
72 (aligned with verse 36)
76 (aligned with verse 38)
80 (aligned with verse 40)

Let's format cleanly in Markdown with , etc.
Everything matches the requested format!१२ मानमारे [अध्यायः
कर्षणात्पूर्वदिवसे अनड्वाहश्चैव (नड्वाहञ्च) लाङ्गलम् ।
कौतुकं बन्धनं चादौ कर्षणार्थम(णाया)धि

५] भूमिसंग्रहः १३
आदित्यचन्द्रौ ध्यायेत्तद्बलीवर्दद्वयं बुधः ।
वाराहं लाङ्गलं ध्यायेच्छिल्पिनं तु पितामहम् ॥ ४१ ॥
ब्राह्मणैश्च यथाशक्ति वाचयेत्स्वस्तिवाचनम् ।
सर्वमङ्गलघोषैश्च स्थपतिः कर्षयेत्तदा ॥ ४२ ॥ 84
त्रिधा प्रदक्षिणं कुर्यात्सर्वं शूद्रैश्च कर्षयेत् ।
शूद्रोऽपि कृषिकाले तु शुद्धो भूत्वा समाहितः ॥ ४३ ॥
अधिकर्षणशेषांस्तान्स्थपतिभ्यां (भ्यो) निवेदयेत् ।
सर्वेषामपि वास्तूनामाधारं(रो) भूतलं स्मृतम् ॥ ४४ ॥ 83
तस्मात्प्रागुक्तवत्कुर्याद् भूमिसंग्रहणं बुधः ।
अज्ञानान्तादि संग्राह्य(ह्यं) सर्वसम्पद्विनाशनम् ॥ ४५ ॥
तस्मात्कुर्याद्यथा वास्तुरे(ए)वं लक्षणपूर्वकम् ॥ ४६ ॥
इति मानमारे वास्तुशास्त्रे भूमिसंग्रहो (भूपरीक्षाविधानं) नाम पञ्चमोऽध्यायः ।

१४ मानमारे [अध्यायः
शङ्कुस्थापनलक्षणम्
अथातः संप्रवक्ष्यामि शङ्कुस्थापनलक्षणम् ।
आदित्योदयकाले तु शङ्कुस्थापनमारभेत् ॥
उत्तरायणमासे तु दक्षिणायनमे(न ए)व वा ।
शुक्लपक्षे यथा(ऽथवा) कृष्णपक्षे शुभतमे दिने ॥ २ ॥ 4
पौर्णमीं(पूर्णिमां) चाप्यमावास्यां वर्जयेत्सुमुहूर्तके ।
प्रभाते स्थापयेच्छङ्कुमपराह्णात्(ह्ने) ततः स्थितम् ॥ ३ ॥
स्थापनात्पूर्वदिवसे स्थलशुद्धिं प्रकारयेत् ।
आप्रभूमध्यदेशे तु चतुरश्रं समन्ततः ॥ ४ ॥ 8
चतुर्हस्तप्रमाणेन विश्वतः सलिलस्थलम् ।
कृतमाल(लं) शमीशाखा चन्दनं रक्तचन्दनम् ॥ ५ ॥
खदिरं तिन्तु(न्दु)कं चैव शङ्कुदारु प्रकीर्तिता(तम्) ।
श्वेतक्षीरिवि(शी)वृक्षं(क्षो) वा शुभदन्तमथापि[वा] ॥ ६ ॥ 12
शङ्क्वायामं तु हस्तं स्यान्मूलतारं रसाङ्गुलम् ।
अग्रतारं द्विमात्रं स्यान्मूलाग्रान्तं क्षयं क्रमात् ॥ ७ ॥
सुवृत्तं निर्व्रणं चैव छत्राकारं तदग्रकम् ।
एवं तु चोत्तमं शङ्कु मध्यसं तत्प्रवक्ष्यते ॥ ८ ॥ 16
अष्टादशाङ्गुलायामं मूलतारं शराङ्गुलम् ।
अग्रमेकाङ्गुलं तारं शेषं प्रागुक्तवन्नयेत् ॥ ६ ॥
कन्यसं द्वादशाङ्गुल्यं शङ्क्वायामं विशेषतः ।
चतुरङ्गुलविस्तारं मूलमग्रं त्र्याङ्गुलम् ॥ १० ॥ 20
अथवायामसंमूले नाहमग्रे नवाङ्गुलम् ।
शेषं पूर्ववदुद्दिष्टं स्वीकृतीकृतभूतले ॥ ११ ॥
तन्मध्ये बिन्दुतस्त्वक्षो शङ्क्वायामद्वयेन च ।
भ्रामयेन्मण्डलं कुर्यात्तन्मध्ये शङ्कुमर्पयेत् ॥ १२ ॥ 24

६] शङ्कुस्थापनलक्षणम् १५
पूर्वार्द्धे शङ्कुतरच्छायां पश्चिमे मण्डलान्तकम् ।
तत्रैव बिन्दुसंज्ञाञ्च कुर्यात्तु शिल्पि( ल्प )वित्तमः ॥ १३ ॥
[अ]पराह्णे शङ्कुतरच्छायां पूर्वदिङ्मण्डलान्तके ।
पूर्ववद्विन्दु(न्दुं) संस्थाप्य पश्चाच्छङ्कं त्यजेत्ततः ॥ १४ ॥ 28
शङ्कायामषडाधिक्यनवत्यंशविभाजिते ।
तस्यांशेन अपच्छायां त्यक्त्वा प्राचीं नयेत्ततः ॥ १५ ॥
कन्यावृषभमासौ च अ(सयोर)पच्छाया न विद्यते ।
मेषे च मिथुने चैव तुलासिंहचतुष्टये ॥ १६ ॥ 32
एवं हि द्व्यङ्गुलं न्यस्तं वृश्चिकाषाढमीनयोः(नेषु) ।
चतुरङ्गुलं प्रकर्तव्यं धनुःकुम्भौ(म्भयोः) षडङ्गुलम् ॥ १७ ॥
मकरेऽष्टाङ्गुलं प्रोक्त(क्ता)मव(ह्यप)च्छायां(यां) विशेषतः ।
छायायां बिन्दुवामे [तु] दक्षिणे चोक्ताङ्गुलं न्यसेत् ॥ १८ ॥ 36
अङ्गुलान्ते तु यच्छुद्धं प्राचीसूत्रं प्रयोजयेत् ।
मकरादि(दौ) च षण्मासे छाया दक्षिणतो भवेत् ॥ १९ ॥
कुलीरादि(दौ) च षण्मासे छाया चोत्तरतो दिशि ।
छायाया अभिमुखे प्रत्यग्वामे वामं न्यसेद्यते (न्यसेदतः) ॥ २० ॥ 40
पूर्वे च दक्षिणे नीत्वा प्रत्यग्वामाङ्गुलान्न्यसेत् ।
अपच्छायां त्यजेच्छिल्पी प्राक् प्रत्यक् सूत्र( त्रं ) विन्यसेत् ॥ २१ ॥
तत्सूत्रात्पूर्वदिग्देशे नीत्वा चोत्तरतो दिशि ।
एवं मीनविवृद्धिः स्यात्पुरतोऽङ्गुलमेव च ॥ २२ ॥ 44
तत्सूत्राद्दक्षिणे सौम्यं(म्ये) तस्य द्वारं प्रकल्पयेत् ।
मत्स्यपुच्छानने न्यस्तं सूत्रं स्याद्दक्षिणोत्तरम् ॥ २३ ॥
मण्डलावधिदेशे तु नीत्वा सूत्रा(त्रम)ङ्गुलं न्यसेत् ।
मासानां पङ्किपङ्क्तेश्च दिवसानां त्रिधा त्रिधा ॥ २४ ॥ 48
विद्यमानाव[प]च्छाया [य] पच्छायां(या) चोच्यते ।
मेषे च प्रथमे पङ्के(ङ्कौ) द्व्यङ्गुलं च विसर्जयेत् ॥ २५ ॥

१६ मानमारे [अध्यायः
मध्ये दशदिने चैकं चान्त्ये पङ्क्त्या[म]ङ्गुलं विना ।
वृषभे प्रथमदशके दिवसे त्वङ्गुलं नहि ॥ २६ ॥ ५२
मध्ये चैकाङ्गुलं प्रोक्तं पङ्क्त्यन्ते द्वयङ्गुलं त्यजेत् ।
मिथुने प्रथमदशके दिवसे त्व(द्वय)ङ्गुलं त्यजेत् ॥ २७ ॥
मध्ये दशदिने वह्नि(द्वि') चान्त्यपङ्क्ति(क्तौ) चतुस्त्यजेत् ।
कुलीरे प्रथमदशके वेदमात्रं विसर्जयेत् ॥ २८ ॥ ५६
मध्ये दशदिने चापि त्र्यङ्गुलं तत्परित्यजेत् ।
द्वयङ्गुलं चान्त्यदिवसे दशके समुदाहृतम् ॥ २६ ॥
सिंहस्य चादिदशके द्वयङ्गुलं च परित्यजेत् ।
मध्ये दशदिने चैकवा(म)न्त्यपङ्क्तौ विनाङ्गुलम् ॥ ३० ॥ ६०
युवत्यामादिदशके दिवसे नाङ्गुलं भवेत् ।
मध्ये चैकाङ्गुलं त्यक्ता(क्तं) च

ङ्गुलं->दशाthen( द्व य ा ) ङ्गुलं. In line 1: द्वयthen( त्र्य )or( व्य )? Look at the stroke: top horizontal, diagonal down-left, diagonal down-right... that is त्र! Then attached य. That is त्र्य! Wait, 2 angulas vs 3 angulas: "मध्ये च पङ्क्तिदिवसे द्व्यङ्गुलं (or त्र्यङ्गुलं) च विसर्जयेत् । अन्ते दशदिने वापि वर्जयेद्वह्न्यङ्गुलम् ॥" Wait, if mid-month is 2 (द्व्य) or 3 (त्र्य), and end-10-days is vahni (3), then mid-month being द्वयemended to(त्र्य)or(व्य)? Wait, look at: द्वय(त्र्य)ङ्गुलंvsद्वय(व्य)ङ्गुलं. Let's look at the letter: it's (त्र्य)or(व्य). Actually, looking closely, it's (त्र्य). Wait, what about द्वर? It's द्वय`.

• L2: वर्जयेद्वह्न्यङ्गुलम् vs वर्जयेद्वह्व्यङ्गुलम्:

१८ मानधारे [अध्यायः
विमाने त्रिगृहे वाऽपि मण्डपादीनि(दैश्च) वास्तुके ।
ग्रामादीनां च सर्वेषां मानयेन्मानसूत्रकम् ॥ ५१ ॥
तत्प्रमाणस्य परितो हस्तद्विहस्तमा(म)धिकम् ।
त[च]सूत्रावसाने च शङ्कुमेवं प्रतिष्ठितम् ॥ ५२ ॥ 104
गर्भसूत्रस्य कर्णांश्च द्विदिशङ्कु निखानयेत् ।
चतुर्दिक्षु चतुःशंकुं जन्मनिष्क्रमणार्थकम् ॥ ५३ ॥
चतुष्कणांश्च कर्णांश्च चतुःशङ्कु(ङ्कूं) समायवम् ।
एवं महार्थकं कुर्याच्छङ्कुदारु प्रवक्ष्यते ॥ ५४ ॥ 108
खदिरं चादिमेदं च मधूकं चारिणी तथा ।
अन्यैश्च सारवृक्षैर्वा खातं (त) शङ्कुरिति स्मृतम् ॥ ५५ ॥
एकविंशाङ्गुलं वाऽपि चैकपञ्च(पञ्चविंश)त्यङ्गुलायतम् ।
खातं शङ्कुमिदं मुष्टिमानं तत्परिणाहकम् ॥ ५६ ॥ 112
मूलं तु सूचिवत्कुर्यान्मूला[द]ग्रक्षयक्रमात् ।
गृहीत्वा वामहस्तेन स्थपतिस्थापकावुभौ ॥ ५७ ॥
शंकुं दक्षिणहस्तेन लोष्ट्र(ष्ट्रं) संगृह्य ताडयेत् ।
प्रत्येकमष्टसंख्या च प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः ॥ ५८ ॥ 116
शङ्कुस्थापनकाले तु ब्राह्मणैः(याः) स्वस्तिवाचक(न)म् ।
कुर्यान्मङ्गलघोषैश्च समन्यां(माज्यः) पूजयेत्ततः ॥ ५९ ॥
एवं नैऋतिकोणे तु(यादौ) स्थपत्याज्ञश्च तक्षकम्

७] पदविन्याससङ्ख्याम् १६
पदविन्यासलक्षणम्
अधुना पदविन्याससङ्ख्यां वक्ष्यते क्रमात् ।
प्रथमं चैकपदं स्यात्सकलं नाममेव(एव) च ॥ १ ॥
द्वितीयं चतुष्पदं चैव नाम पैशाच(पेचक)मेव च ।
तृतीयं नवपदं चैव नाम पीठमिति स्मृतम् ॥ २ ॥ 4
चतुर्थं षोडशपदं महापीठमिति स्मृतम् ।
पञ्चमं पञ्चपञ्चाशमुपपीठमिति स्मृतम् ॥ ३ ॥
षष्ठमं(ष्ठं च) षष्ठषष्ठांशं चोग्रपीठं च कथ्यते ।
सप्तमं सप्तसप्तांशं स्थण्डिलं परिकीर्तितम् ॥ ४ ॥ 8
अष्टमं तु चतुःषष्टिपदं चण्डितमीरितम् ।
कथित(युक्त)मेकाशीतिपदं नवमं परमशाधि(यि)कम् ॥ ५ ॥
दशमं शतपदं स्यान्नाममा(म चा)सनमीरितम् ।
एकादशं तथा प्रोक्तं चैकविंशच्छतं पदम् ॥ ६ ॥ 12
स्थानीयं नाममे(म चै)व तु चाथ द्वादशकं तथा ।
वेदाधिक्यं [स]चत्वारिंशदेव(द्देश्यं) शताधिकं पदम् ॥ ७ ॥
त्रयोदशं तथा प्रोक्तं नवषष्ट्यधिकं शतम् ।
पदमेवं विधिं ज्ञात्वा नाम चोभयचण्डितम् ॥ ८ ॥ 16
चतुर्दशं तथा प्रोक्तं षण्णवत्यधिकं शतम् ।
नाम तद्भद्रमेवं तु अ(चा)थ पञ्चदशं तथा ॥ ९ ॥
पञ्चविंशपदाधिक्यं शतद्वयपदान्वितम् ।
नामं(म) महासनं प्रोक्तमथ षोडशकं तथा ॥ १० ॥ 20
सप्ताष्टाधिकं द्विशतं पद्मगर्भं पदं भवेत् ।
तथा वै सप्तदशकं नवाशीतिशतद्वयम् ॥ ११ ॥
त्रियुतं पदमेवोक्तं तथाष्टादशकं(कं) तथा ।
चतुर्विंशत्त्रिशतं चैव कर्णाष्टकं भवेत् ॥ १२ ॥ 24

२० मानमारे [अध्यायः
एकोनविंशति तथा चैव (सैक) षष्टिशतत्रयम् ।
गणितं पदमित्येवं तथा विंशतिकं ततः ॥ १३ ॥
चतुःशतपदं चैव प्रोक्तं कुर्याद्वि(सूर्यवि)शालकम् ।
तथा चैकविंशतिकं चैकपञ्चाष्टमाधिकम् ॥ १४ ॥ 28
चतुःशतपदं युक्तं सुसंहितमितीरितम् ।
तथाऽपि द्वाविंशतिकं वेदाशीतिचतुःशतम् ॥ १५ ॥
पदं सुप्रतिकान्तं स्यात्त्रयोविंशद्विधानके ।
नवविंशत्पञ्चशतं पदमेतद्विशालकम् ॥ १६ ॥ 32
चतुर्विंशद्विधाने तु पदाधिक्यं (क्य) ससप्तति ।
पञ्चशतपदयुक्तं विप्रगर्भमिति स्मृतम् ॥ १७ ॥
पञ्चविंशद्विधाने तु पञ्चविंशत्सषट्शतम् ।
पदं विवेश(विश्वेशं) संज्ञात्वा (य) नाममे (त्वे) वं प्रकीर्तितम् ॥ १८ ॥ 36
षड्विंशतिविधाने तु षट्सप्ततिकसंयुतम् ।
षट्शतं पद(दं) संज्ञात्वा(य) विपुलं(लं)भोगमिति (गं तु) स्मृतम् ॥ १९ ॥
सप्तविंशद्विधाने तु नवविंशतिसप्तशः ।
शतयुतं पदं चैव विप्रकान्तमिति स्मृतम् ॥ २० ॥ 40
तथाऽपि चाष्टाविंशत्ये वेदाशीतिं च मा (शीत्या तथा) धिकम् ।
सप्तसंख्याशतयुतं विशालाक्षमिति स्मृतम् ॥ २१ ॥
नवविंशद्विधाने तु चत्वारिंशैक्रमा (कं चा) धिकम् ।
अष्टशतपदं (द) युक्तं विप्रभक्तीति (किस्तु) कीर्तितम् ॥ २२ ॥ 44
तत्र त्रिंशद्विधाने तु पदं नवशतं तथा ।
एवं विश्वेशसारं च चैकत्रिंशद्विधानतः ॥ २३ ॥
एकषष्टिसमाधिक्यं पदं नवशतयुतम् ।
एवमीश्वरकान्तं स्याद्द्वात्रिंशद्विधानके ॥ २४ ॥ 48
चतुर्विंशतिसंयुक्तं सहस्रपदसम्मितम् ।
एवं तु चन्द्रकान्तं स्यादेवमुक्तं पुरातनैः ॥ २५ ॥
चतुःसूत्रंतु (त्रेण) संयुक्तं सकलमेकपदं भवेत्(स्यात्)
तत्पूर्वसूत्रमादित्यं दक्षसूत्रं यमाख्यकम् ॥ २६ ॥ 54