मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

मानोपकरणविधानम् ३
शिल्पिलक्षणपूर्वकं मानोपकरणविधानम्
शिल्पिनां लक्षणं वक्ष्ये मानोपकरण(णं) क्रमात् ।
परःशिवसकाशाद्धि ब्रह्मा इ(चे)न्द्रोऽपि लोककृत् ॥ १ ॥
स महाविश्वकर्मेति ई(स्वी)श्वरेणैव कीर्तितः ।
स एवार्थं विश्वकर्मा ब्रह्माण्डं सृजते मुहुः ॥ २ ॥ 4
विश्वकर्मा चतुर्वर्ण्यं(र्वक्त्रं) जाति(तो) ब्रह्मादिवर्ण्य(वक्त्र)वत् ।
पूर्वोक्तवर्ण्यं(पूर्ववक्त्रादीनि) चत्वारि नामं(मानि) वक्ष्ये पृथक् पृथक् ॥ ३ ॥
विश्वभूरिति नामैतत्पूर्ववक्त्रं प्रकीर्तितम् ।
दक्षिणे विश्वविद्वक्त्रं विश्वस्त(स्य)श्च तथोत्तरे ॥ ४ ॥ 8
पश्चिमे विश्वस्रष्ट्राख्यं वक्त्रमेवं चतुर्विधम् ।
एतेभ्यः प्रथमो जातो विश्वकर्मा चतुष्टयः ॥ ५ ॥
पूर्वानने विश्वकर्मा जायते दक्षिणे मयः ।
उत्तरस्य मुखे त्वष्टा पश्चिमे तु मनुः स्मृतः ॥ ६ ॥ 12
उपयेमे विश्वकर्मा इ(त्वि)न्द्रस्य तनयां तदा ।
मयः सुरेन्द्रतनयामुपयेमे क्रमात्ततः ॥ ७ ॥
त्वष्टा वैश्रवणसुतामुपयेमे त्वनन्तरम् ।
मनुर्नलस्य तनयामुपयेमे तु तुर्यकम्(कः) ॥ ८ ॥ 16
विश्वकर्माख्यनाम्नोस्य(इस्यस्य) पुत्रः स्थपतिरुच्यते ।
मयस्य तनयः सूत्रग्राहीति परिकीर्तितः ॥ ९ ॥
त्वष्टुर्देव-ऋषेः पुत्रो वर्धकी(किरि)ति प्रकथ्यते ।
मनोः पुत्रस्तक्षकः स्यात्स्थपत्यादि चतुष्टयमूये ॥ १० 20
स्थपतिस्तु स्वतुर्येभ्यस्त्रिभ्यो गुरुरिति स्मृतः ।
सूत्रग्राही गुरुर्द्वाभ्यां तुर्येभ्योऽद्य इति स्मृतः ॥ ११ ॥
तक्षकस्य गुरुर्नाम(न्ना) वर्धकी(किरि)ति प्रकीर्तितः ।
स्थपतिः सर्वशास्त्रज्ञः सूत्रग्राहीति सूत्रधृत् ॥ १२ ॥ 24
वर्धकी(किर्) मानकर्मज्ञः तक्षणात्तक्षकः स्मृतः ।
स्थपतिः स्थापनायार्हः वेदविच्छास्त्रपारगः ॥ १३ ॥