मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

२] मानोपकरणविधानम् ५
विमानस्य तु सर्वेषां प्राजापत्येन मानयेत् ।
मानयेद्वास्तु यन्मानं धनुर्मुष्टिकरेण च ॥ २८ ॥ 56
ग्रामादीनां न मानानां (च सर्वेषां) मानयेत्तद्धनुर्ग्रहम् ।
किष्कुहस्तेन यन्मानं मानयेद्विश्ववस्तु वा ॥ २९ ॥
शमी शाकं च चापं च खदिरः कृ(रञ्ज) तमालकः ।
क्षीरिणी तिन्त्रिणी(तिन्दिनी) चैव हस्तदारु प्रकीर्तितम् ॥ ३० ॥ 60
दारुसंग्रहणं(णात्) पश्चात्त्रिमासान्तं जले क्षिपेत् ।
क्षाळयित्वा परिग्राह्यं तच्चक्रेण विदारयेत् ॥ ३१ ॥
तद्दारितं निकरं दारु तक्षयेच्चतुरश्रतः ।
एकहस्तसमं दीर्घं तदेकाङ्गुलविस्तृतम् ॥ ३२ ॥ 64
घनमध्या(र्धा)ङ्गुलं प्रोक्तं हस्त(स्तं) निश्चित्य योजयेत् ।
न वक्रं[च] न भिन्नं च न रन्ध्रं स्निग्धमेव च ॥ ३३ ॥
क्रमुकं वाऽपि वेणुं च(गुञ्ज) दण्डदारु प्रकीर्तितम् ।
हस्तदण्डोभयोः प्रोक्तं(क्ता) विष्णुमूर्त्य(र्तिर)धिदेवता ॥ ३४ ॥ 68
नालिकेर(नारिकेल)फलैः शाता(शाखैः) दर्भैन्यग्रोधवल्कलैः ।
कार्पासं(स)किंशुकैः(क)सूत्रैस्तालकेतकवल्कलैः ॥ ३५ ॥
यन्नभेदोद्भवैर्ग्राह्यं रज्जुं संकल्पवित्तमः ।
पार्श्वादिकाङ्गुलं चैव तत्समं रज्जुनाहकम् ॥ ३६ ॥ 72
देवभूसुरभूपानां त्रिवर्ति(र्ती) ग्रन्थिवर्जितम्(ता) ।
वणिजां शूद्रजातीनां रज्जुरेकाङ्घ्रिवर्जिता(र्ती च) ॥ ३७ ॥
वासुकी रज्जुदेवात्मा मानतद्ब्रैः(तज्ज्ञः) पितामहाः(हः) ।
तद्धार्यं(तद्धृत्वा) हस्तं रज्जुञ्च(ञ्च) मानदण्डं तथैव च ॥ ३८ ॥ 76
स्मृत्वा मा(म)नसितां(तान्) देवां(वान्) मानयेदूर्ध्वकी(किस्) तथा ।
एवं मान(ने) कृते वास्तुवस्त्वादि च विवर्धयेत् ॥ ३९ ॥
अनुक्तं कुरुते यस्तु स स्थितो रेणुरं फलम् ।
तस्मात्परिहरेच्छिल्पी कारयेत्तत्तु विश्वतः ॥ ४० ॥ 80
इति मानसार वास्तुशास्त्रे मानोपकरणविधानं नाम द्वितीयोऽध्यायः ।