जैमिनीय ब्राह्मण (सामवेद का प्राचीनतम गूढ़ ब्राह्मण ग्रन्थ - सरस्वती विहार संस्करण)

५० ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ १.१८६
प्रवतीभ्यः प्रणयन्त्य् एहिबतीषु । प्रेति च वा इदं सर्वम् एति
च । ततो वै देवा अभवन् परासुराः । भवत्य् आत्मना परास्य
द्विषन् भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद ॥ १८० ॥२
१ एवं र । अन्यत्र वा
२ र ॥ २४ ॥
तानि वा एतानि त्रीणि सन्ति द्विदेवत्यान्य् ऐन्द्रावारुणम्
ऐन्द्राबार्हस्पत्यम् ऐन्द्रावैष्णवम् इति । एतावतैताष्¹ षट् कामदुघा
उदाहरन् गां चाश्वं चाजां चाविं च व्रीहिं च यवं च । उपैनम्
एताष् षट् कामदुघास् तिष्ठन्ति य एवं वेद ॥
एतावान् वाव यज्ञो यावान् अग्निष्टोमः । तद् आहुर् यद् एता-
वान् एव यज्ञो यावान् अग्निष्टोमस् तस्मिन्न् अन्तर्गतै किम्
अण्युक्तानि प्रणयन्तीति । स ब्रूयाद् यज्ञायज्ञीयस्यैका

१.१८८ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ ५१

॥ १.१८५ ॥

[वामभागः]
रायोवाजः पृथुरश्मिर बृहद्गिरिः । त इन्द्रम् अस्तुवन् । तान् अब्र-
वीत् किंकामाः कुमारास् स्तुथेति¹ । बिभृद्ध्य् एव नो मघवन्न् इत्य्
अब्रुवन् । तान् अन्तरांसयोर् अध्यास्यत । ता अस्य तिस्रः ककुभो
ऽलम्बन्त । इमे वै लोकास् सह सन्तस् त्रेधा व्यायन् । तांस् ते
साक्षाद्यम्² अनुव्यैतो³ ऽड । एषां त्रयाणां लोकानां तिस्रः ककुभो
ऽन्नाद्यम् अवलम्बन्तै । स ऐक्षतैषां चेद् वै त्रयाणां लोकानां तिस्रः

[दक्षिणभागः]
ककुभो ऽन्नाद्यम् सवारुन्धते⁴ नेमास् तिस्रः ककुभो ऽवहरेयेति ।
स एतत् सामापश्यत् । तेनास्तुत । तेनैषां त्रयाणां लोकानां तिस्रः
क

५२ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ १.१५१
क्षेपीयसी ह खलु वै रात्रिर् अहः । एहीळं भवत्य्
अप्रवर्हाय ॥
यद् ऋचश् च साम्नश् चात्ये१रिच्यत तद् उद्दशीयम् अभवत् ।
सहर्चा च साम्ना च प्रतितिष्ठति य एवं वेद । तद् अनृशंसस्य
कुर्यान् न नृशंसस्य—परिमितजीवी हि नृशंसो ऽतिरिक्तजीव्य्
अनृशंसः —अतिरिक्तस्यैवावरुद्धयै । अथ ह वा एतेन देवास
साम्ना वंशम् इवोधृत्यासुरान् अभ्यत्यक्रामन् । यद् उद्दंशम्
इवोधृत्यासुरान् अभ्यत्यक्रामंस् तद् उद्दशीयम् अभवत् । तद्
उद्दशीयस्योद्दंशीयत्वम् । अभ्य् अजितं जयति न जितं पराजयते
य एवं वेद ॥
सर्वेषां वा एतत् पृष्ठानां रूपं साम गायन्ति त्वा गायत्रिणः इति
गायत्रस्य अर्कम्य् अर्कम् अर्काविणो इति रथन्तरस्य ब्रह्माणस् त्वा

१.१९६ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ ५३
प्रजापतिर् यद् देवेभ्यस् तन्वो व्यभजत् ततो या हरि-
वत्य् आसीत् ताम् आत्मने ऽशिशंषत् । ताम् इन्द्राय प्रायच्छत् ।
तयेन्द्रो ज्यैष्ठ्यम् अगच्छत् । तद् यद् हरिवतीषु स्तुवन्ति तद्
ध्य् एव ज्यैष्ठ्यम् । हरिवतीः परोक्षम् अनुष्टुभस् संपद्यन्ते ।
तास् संस्तुताश् चतुस्त्रिंशदक्षरा भवन्ति । ततो ये चतुस्त्रिंशे अक्षरे
साम्नस् ताभ्यां लोको विधीयत इत्य् आहुः । यत् पञ्चत्रिंशद-
क्षरासु स्तुयुः परं रूपम् उपयथेरन् बार्हतम् । यत् त्रयस्त्रिंशद-
क्षरासु स्तुयुर् अवरं रूपम् उपयथेरन् आनुष्टुभम् । यत् सप्तदश-
स्तोमस् स्यात् परमं रूपम् उपयथेरन् । यत् पञ्चदशस्तोमस्
स्याद् अवमं रूपम् उपयथेरन् । यत् षोडशिना षोडशस्तोमेन
चतुस्त्रिंशदक्षरासु स्तुवन्ति स्वेनैवैनं तद् आयतनेन समृद्धयन्ति ।
तेनैभ्यस् समृद्धेन 'स्वायां जनतायाम अर्धुकं भवति ॥
षोडश स्तोत्राणि षोडश शस्त्राणि । तद् द्वात्रिंशत् । द्वात्रिंशदक्षरा-
न्वनुष्टुप् । आनुष्टुभम् षोडश्य् अनुष्टुभं संपन्नः । देवच्छन्दांसि वा
अन्यान्न् आसन्न् असुरच्छन्दान्स्य् अन्यानि ॥ १९२ ॥३
१ प्रारम्भे रश हरिः ओम् ॥ व न्यायार्याय नमः ॥ तावाम्
शुभमस्तु ॥ वेदव्यासशिष्याय जैमि- २ एवं यलव । रश स्वरान् निर- ३ र ॥ १ ॥
एकाक्षरं देवानाम् अवमम् आसीत् सप्ताक्षरं परमम् ।
नवाक्षरम् असुराणाम् अवमम् आसीत् पञ्चदशाक्षरं परमम् । ते
देवा अकामयन्त कनीयसा भूयो ऽसुराणां वृञ्जीमहीति । त
एकाक्षरेण पञ्चदशाक्षरम् अवृञ्जत । ते द्वयक्षरेण चतुर्दशाक्षरं
त्र्यक्षरेण त्रयोदशाक्षरं चतुरक्षरेण द्वादशाक्षरं पञ्चाक्षरेणैकादशाक्षरं
षडक्षरेण दशाक्षरं सप्ताक्षरेण नवाक्षरम् । अष्टाक्षरे वाढौ । तानि
यत् षोडशषोडश समपद्यन्त तत् षोडशिनष् षोडशित्वम् । तद्
गायत्र्य् एव सप्तदश्य् उपसमपद्यत । तस्माद् आहुस् सप्तदशः
प्रजापतिर् इति ॥
इन्द्रो वै वृत्रम् अजिघांसत् । स प्रजापतिम् उपाधावद् धनानि
वृत्रम् इति । तस्मा एतं षोडशिनं वज्रं प्रायच्छद् यद् अस्य
वीर्यम् आसीत् तद् आदाय शकर्यः । तं नाशक्नोद् धन्तुम् । तं
पुनर् उपाधावद् धनान्य् एव वृत्रम् इति ॥ १९३ ॥२
१ र ॥ २ ॥
तस्मै शकर्यः प्रायच्छत् । ततो वा इन्द्रो वृत्रम् अहन् ।
हन्ति द्विषन्तं भ्रातृव्यं य एवं वेद ॥
स ऐक्षत यद्य् असौ दिवा प्रदास्यामि रात्रिम् एषां भ्रातृव्यलोको
ऽभ्यधिरोक्ष्यते । यद्य् असौ नक्तं प्रदास्याम्य् अहर् एषां भ्रातृव्य-
लोको ऽभ्यधिरोक्ष्यत इति । स एतद् अपश्यत् । यावत्य् एतद्
आदित्यो विषितो भवति तस्मै तावत्य् एव प्रायच्छत् । तेना-
सुरान् उभाभ्याम् अहोरात्राभ्याम् अन्तरैत् । उभाभ्याम् एवा-
होरात्राभ्यां द्विषन्तं भ्रातृव्यम् अन्तरैति य एवं वेद ॥
यथा ह वै सूर्यंत्याध्रायैवं' षोडशी स्तोत्राणां स्वर्गलोकस्य
समष्ट्यै । प्र स्वर्गं लोकम् आप्नोति य एवं वेद ॥ १९४ ॥२
१ ? कोशेषु समैं (व रूमम) त्याधा वैसं (यव यैवम ) २ र ॥ ३ ॥
तद् आहुस् त्रिवृद् एव स्तोमः कार्य इति । स त्रिवृद् वै
वज्रः । वज्रष् षोडशी । अथो आहुष् षोडश' एव कार्य इति ।
पञ्चदशो वै वज्रः । इन्द्रो वज्रस्योद्यन्ता षोडशः । सेन्द्रेण वज्रेण
वृत्रं पाप्मानं हनानीति । सेन्द्रेण हैव वज्रेण द्विषन्तं पाप्मानं
भ्रातृव्यं हन्ति य एवं वेद ॥
अथो आहुस् सप्तदश एव कार्य इति । पञ्चदशो वै वज्रः । इन्द्रो
वज्रस्योद्यन्ता षोडशः । प्रजापतिर् एव सप्तदशः । सो ऽनुष्ठाता
सो ऽभिगोप्ता सो ऽभिवादयिता प्रहर जहि माप्रकमीः इति ।
सेन्द्रेण वज्रेण सम्रजापतिकेन वृत्रं पाप्मानं हनानीति । सेन्द्रेण
हैव वज्रेण सप्रजापतिकेन द्विषन्तं पाप्मानं भ्रातृव्यं हन्ति य
एवं वेद ॥
अथो आहुर् एकविंश एव कार्य इति । सर्वाभ्यो वा एतं सप्तभ्यो
होत्राभ्य इन्द्रो वज्रं निरमिमीत तिस्रस् तिस्र एव होत्रायै । स
एकविंशष् षोडशी समपद्यत । तेनेन्द्रो वृत्रम् अहन् । हन्ति
द्विषन्तं भ्रातृव्यं य एवं वेद ॥
तद् उ होवाच यामनो भ्रातलायनो विराजो वा एष संपदे
षोडशी । वैराजो वै षोडशी विराजिविराजि प्रतिष्ठितः । स यन्नै-
वैतं विराजं संपद्यमानं मन्येत तद्

५४ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ १.२०१
सायम् । स्वायाम् अन्ये मर्यादायाम् अयतन्त स्वायाम् अन्ये । छन्दांसि वात्र तेषां स्वम् आसीत् । छन्दस्स्व् अधि संयत्ता आसन्
॥ १९६ ॥३
१ ? य तर्द्धविनो र अर्द्धविनो लश तद्विनो व अद्धीनो २ ल वश ०हृत्य ३ र ॥ ५ ॥

एकाक्षरं देवानाम् अवमम् आसीत् सप्ताक्षरं परमम् ।
नवाक्षरम् असुराणाम् अवमम् आसीत् पञ्चदशाक्षरं परमम् ।
सप्ताक्षरं च नवाक्षरं च संनिहिते आस्ताम् इंद्रियञ्च्य्१ अन्यानि
यत्तान्य् आसन्नू इंद्रियक्त्व्य्२ अन्यानि । तान् प्रजापतिर् आ॑नुष्ठुभो
ऽन्तरा विक्रम्पातिष्ठत् । ते समीक्षमाणास् संचाकशतो ऽतिष्ठन्न्
अन्योऽन्यस्यारम्भम् इच्छन्तः ॥
ते देवाः प्रजापतिम् उपाधावन् जयामासुरान् इति । तेभ्य एतं
षोडशिनं वज

१.२०५ ] | जैमिनीयब्राह्मणम् | [ ५५
\ \ \ \ \ १ र प्र० \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ ३ कोशेषु पृङिमम \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ ५ कोशेषु अन्तेन
\ \ \ \ \ २ कोशेषु ॰बह \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ ४ ? य अन्निर्मां \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ ६ र ॥ १० ॥
तद् आहुर् नोक्थ्य् षोडशी कार्य इति । पशवो वा | वज्रं प्रहरति स्तुत्यै । संस्थिते सोमे न्यञ्चं द्रोणकलशं पर्यस्य
उक्थानि वज्रष् षोडशी । वज्रं पशुषु विवर्तयेत् । अतिरात्र एव | करम्भमयान् वा पुरुषान् कृत्वा हरितानां वा तृणानां तेषां
कार्यः । आपो वै सर्वस्य शान्तिः । अद्भिर् एवैनत् तच् छम- | नामग्राहं ग्रीवा अपिकृन्तेद् इदम् अहम् अमुष्य ग्रीवा अपिकृन्तामीदम्
यन्ति ॥ | अमुष्येदम् अमुष्य इति । यावताम् एव नामानि गृह्णाति तावतां
यष् अभिचरणीयस् सोभस्य स्याद् धिरण्मयं वज्रं भृष्टिमन्तं कृत्वा | ग्रीवा अपिकृन्तति । तं ब्रह्मणे ददाति । ब्रह्म वै ब्रह्मा । ब्रह्म
योय एव कर्म कुर्यात् तस्मैतस्मा उपप्रवर्तयेत् । सस् एवास्मै | वज्रः । ब्रह्मण्य् एवैतद् वज्रं प्रतिष्ठापयति ॥ २०२ ॥१
\ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ १ र ॥ ११ ॥
इन्द्रश्च वै बृहच्च सम्भवताम् । इन्द्रं बृहद् १...अर्य्यरि- | व्यनदत् तन् नानदस् अभवत् । तन् नानदस्य नानदत्वम् ।
च्यत । तस्या अविभेद् अनयैव माभिभविष्यतीति । सै देवान् | तस्माद् आहुर् नानदं षोडशिसाम कार्यं न हि तेनास्तुणुतेति ।
अब्रवीत् षोडश्य् अर्थ यज्ञक्रतुर् अस्त्त्व इति । तथेति । स | तं पुनर् उपाधावद् धनान्य् एव वृत्रम् इति । तस्मै सप्तानां
षोडश्य् अभवत् । तत् षोडशिनो जन्म । अति श्रिया द्विवन्तं | होत्राणां हर्रो निर्माय प्रायच्छत् । तिस्र एव होत्रायै । स एक-
भ्रातृव्यं रिच्यते य एवं वेद ॥ | विंशष् षोडशी समपद्यत । तेनो वृत्रम् अहन् । हन्ति द्विषन्तं
गायत्रीषु द्विपदासु बृहत्य षोडशिना तुष्टुवानः उप नो हरिविस् | भ्रातृव्यं य एवं वेद । एकविंशायतनो ह खलु वै षोडशी ।
सुतम् इति । एता वै गायत्र्यो द्विपदाः । इन्द्रो वै वृत्रम् अजिघांसत् । | सप्त वै होत्राः प्रातःसवने षड्ढुर्वन्ति सप्त माध्यन्दिने
स प्रजापतिम् उपाधावद् धनानि वृत्रम् इति । तस्मा एताम् अप- | सवने सप्त तृतीयसवने ऽथो यद् एवास्मै हरो निर्माय
हरसम् अनुष्टुभं प्रायच्छत् । तया नास्तुणुत । स यद् अस्तुत्वा | प्रायच्छत् ॥ २०३ ॥४
\ \ \ \ \ १-१ ? कोशेषु यत्नवार्यात्त \ \ \ \ \ \ \ \ २ य लवश नास्ति \ \ \ \ \ \ \ \ ३ कोशेषु अहोरात्राणां
\ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ ४ र ॥ १२ ॥
गौरीवितिर् वा एतत् प्राक्त्यो ऽतिरिक्तं ब्रह्मणो ऽपश्यत् । | शिसाम कुर्वीत पशुकामः । वज्रो वै षोडशी पशवश् शक्वर्यहः ।
तद् गौरीवितम् अभवत् । अतिरिक्तं वा एतद् ब्रह्मणो यद् गौरी- | वज्रेणैव पशुं स्पृणोति पशुमान् भवति । शक्वरीषु षोडशिसाम
वितम् अतिरिक्तष् षोडशी स्तोत्राणाम् । यद् गौरीवितेन षोड- | कुर्वीत यः कामयेत वज्री स्याम् इति । वज्रो वै षोडशी वज्रश्
शिना स्तुवन्त्य् अतिरिक्त एव तद् अतिरिक्तं दधति यज्ञस्य | शक्वर्यहः । वज्रेणैव वज्रं स्पृणोति वज्री भवति । विराट्सु अन्न/द्य-
सलोमत्वायै ॥ | कामष् षोडशिसाम कुर्वीत । वज्रो वै षोडश्य् अन्नं विराट् ।
औपोदितिर्२ ह स्माह गौपाल्यो विशालं लिबुजायामृष्वाव् | वज्रेणैवान्नाद्यं स्पृणोत्य् अध्य् अन्नम् अन्नादो भवति । तास् त्रयस्त्रिंश-
अनुष्टुभि नानदम् अक्त्व गौरीवितेन षोडशिनम् अनुष्टुवन् न | दक्षरा भवन्ति । ततो यान्य् एकविंशतिः प्रतिष्ठा सा । अथ यानि
श्रियावपद्य इति । न ह वै श्रियावपद्यते य एवं वेद ॥ | द्वादश प्रजननं तत् । प्रति प्रतिष्ठायां तिष्ठति प्रजायते नो चान्त-
तद् उ शस्तनवद् अपि प्रजाया उपक्लृप्तम् । शक्वरीषु षोड- | र्र्यायां जीयते य एवं वेद ॥ २०४ ॥५
\ \ \ \ \ १ लक्ष सलोकं \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ २ कोशेषु औपवदितिर् \ \ \ \ \ \ \ ३ पूर्वं र । अन्यत्र अक्त्व्
\ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ ४ र ॥ १३ ॥
प्र वो महे महेवृधे भरध्वम् इत्य् एता वै विराजः । अनुष्टुप्सु | यस्माज् जातो न परो ऽन्यो अस्ति य आ बभूव भुवनानि विश्वा ।
षोडशिसाम कुर्वीत यः कामयेत न मान्या वाग् अतिवदेद् इति । | प्रजापतिः प्रजया संरराणस् त्रीणि ज्योतींषि सचते स षोडशी ॥
वज्रो वै षोडशी वाग् अनुष्टुप् । वज्रेणैव वाचं स्पृणोति नैनम् | इति षोडशिग्रहम् अवेक्षते ॥
अन्या वाग् अतिवदति । आ तिष्ठ वृत्रहन् रथम् इत्य् एता वा | इन्द्रश् च सम्राड् वरुणश् च राजा तौ ते भक्षय चक्रतुर् अग्र एतत् ।
अनुष्टुभः । अथैतास् त्र्यक्षरा एकपदा भवन्ति । विष्णोश् छन्दो | तयोर् अहं भक्षम् अनुभक्षयामि वाग् जुषाणा सोमस्य तृप्यतु ॥
भूरिजश् शकर्य इति । एताभिर् वा इन्द्रो वृत्रम् अहन्न् एताभिश् | इति ॥
श्रियाम् आश्नुतैषम् एव । द्विषन्तं भ्रातृव्यं हन्त्य् ओषं श्रियम् | एकाक्षरं देवानाम् अवमम् आसीत् सप्ताक्षरं परसम् । नवाक्षरम्
अश्नुते य एवं वेद ॥ | असुराणाम् अवमम् आसीत् पञ्चदशाक्षरं परमम् । ते देवा अका-
हिरण्यं संप्रदायं षोडशिना स्तुवन्ति । षोडशिनम् एव तज् | मयन्त कनीयसा भूयो ऽसुराणां वृञ्जीमहीति । त एकाक्षरेण
ज्योतिष्मन्तं कुर्वन्ति ॥ | पञ्चदशाक्षरम् अवृञ्जत द्व्यक्षरेण चतुर्दशाक्षरं त्र्यक्षरेण त्रयोदशा-
अश्व उपतिष्ठते साम्यैक्ष्याय । भ्रातृव्यलोकं वावैषां तद् विध- | क्षरं चतुरक्षरेण द्वादशाक्षरं पञ्चाक्षरेणैकादशाक्षरं षडक्षरेण दशा-
मंस तिष्ठति । | क्षरं सप्ताक्षरेण नवाक्षरम् । अष्टाभिर् एवाह्नी । एवं कनीयसा
\ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ ज्यायसो द्विषतो भ्रातृव्यस्य वृङ्क्ते य एवं वेद ॥ २०५ ॥२
\ \ \ \ \ १ कोशेषु चैवैषां \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ २ य इति षोडशीखंडं र षोडशी ॥ १४ ॥ व षोडशी

न्त्य्"!
So:
"वज्रेणैव तत् पशून् परि-
गृह्णन्त्य् अपरा[वा]पाय । नास्य वित्तं परोप्यते य एवं वेद ॥ २०९ ॥१"

Footnote below Section 4:
१ र ॥ ४ ॥

Bottom Section:
असुरेषु वा इदम् अग्र आसीत् । तद् देवा अभिजित्याब्रुवन् वीदं भजामहा इति । तस्य विभागे न समपादयन् । ते ऽब्रुवन्न्

Wait, look at "उष्णिक्ः" in Section 4:
Is it "उष्णिक्ः" or "उष्णिक"?
Let's zoom in:
उ ष्णि क् followed by visarga : ? Yes, "उष्णिक्ः—" with a visarga before the dash, or is it a colon-dash ":—"?
In old Indian prints, a colon-dash ":—" or visarga-dash "ः—" was often used. It looks like ":—" or "ः—". Let's represent it as printed: ऽन्ततः क्रियन्ते—वज्रो वा उष्णिक्:—वज्रेणैव तत् पशून् परि-

Let's check "अनम्यवचाराय":
असुराणाम् अनभ्यवचाराय or अनम्यवचाराय?
Look at the print:
अ - सु - रा - णा - म्

१.२१४ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ ५७
आजिम् अस्यायामेति । त आजिम् आयन् । अग्नेः प्रथमो रथ इति । तृतीयं त इत्य् अब्रूताम् आवाभ्यां त्व् एवाख्यायताद्
आसीद् अथोषसो ऽथाश्विनोः । ताव् अश्विनाव् अधी अश्याम्य् इति । तथेति ताव् अस्याजैत् । ताव् उदजयैताम् । स य एवम्
अत्यकुरुताम् । तौ द्रवन्ताव् अग्निः पर्युदतिष्ठत् । ताव् अब्रूताम् एताम् अश्विनोर् उज्जितिं वेद यत्र कामयत उद् इह जयेयम्
अति नौ सृजस्वेति । नेत्य् अब्रवीद् अनु नु मा भजतम् इति । इत्य् उत् तत्र जयति । य उ एवैताम् अग्नेश् चोषसश् चाण्वा-
तृतीयं त इत्य् अब्रूताम् आवाभ्यां त्व् एवाख्यायताद् इति । भक्तिं वेद यत्र कामयते ऽन्वाभक्त इह स्याम् इत्य् अन्वाभक्तस्
तथेति ताव् अस्याजैत् । तौ द्रवन्ताव् उषः पर्युदतिष्ठत् । ताव् तत्र भवति । तस्मान् नानादेवत्यास् संस्तुवन्ति । अथाश्विनम्
अब्रूताम् अति नौ सृजस्वेति । नेत्य् अब्रवीद् अनु नु मा भजतम् इत्य् एवाख्यायते । वारेवृतं¹ हि तत् तयोः ॥ २१० ॥²
१ कोशेषु °वृतं २ र ॥ ५ ॥
अहोरात्रयोर् वै देवासुरा अधिसंयत्ता आसन् । ते देवा तस्माद् गायत्रीषु स्तुवन्ति । यद् इन्द्रम् अब्रुवंस् तव स्तोमेनेति
अह्र् अभ्यजयन् । अथासुरा ऋचं च रात्रिं च प्राविशन् । ते तस्मात् पञ्चदशस्तोमो रात्रेः । यत् प्रजापतिम् अब्रुवंस् तव संप-
देवा अब्रुवन्नू अर्धिनो वा अस्य भुवनस्याभूभ कथं सन्ना रात्रिम् देति तस्माद् अनुष्टुभं संपद्यते । यद् विश्वान् देवान् अब्रुवन्
अभिजयेम रवैर् अन्वभ्यवायामेति । तय छन्दोभ्य् अग्निम् अब्रु- युष्माकम् आयतनेनेति तस्माज् जगत्यो ऽनुशंस्यन्ते । तान् संधि-
वन् । तव स्तोमेनेतीन्द्रम् । तव संपदेति प्रजापतिम् । युष्माकम् नाभिपलायन्त । आश्विनेनासंधेयम् अगमयन् । असंधेयं ह वै
आयतनेनेति विश्वान् देवान् । यद् अग्निम् अब्रुवंस् तव छन्दसेति द्विषन्तं भ्रातृव्यं गमयति य एवं वेद ॥ २११ ॥⁴
१ र ॥ ६ ॥
अहोरात्राभ्यां वै देवा असुरान् निर्हृत्य तांस् त्रिवृतैव वज्रे- वर्णां कुर्वन्ति । अथो एनां तद् अह्र् इव समुत्कल्पयन्ति । अहो-
णाभिन्यदधुः । इमे वै लोकास् त्रिवृत् । एभिर् एवैनांस् तल् रात्रे देवा अभिजित्य ते ऽमुम् आदित्यं सवनैर् एव प्रत्यञ्चम्
लोकैर् अभिन्यदधुः । तस्माद् आहुर् नैव तावद् असुरा अन्वाभ- अनयन् । तं पर्यायैः पुनः प्राञ्चम् । तम् आश्विनेन पुरस्ताद् उद-
वितारो यावद् इमे लोका भवितार इति । एभिर् हि³ लोकैर् स्तम्भुवन् । तस्माद् आहूर् नोदिते सूर्ये आश्विनम् अनुशंस्यम्
अभिनिहिताः ॥ इति । वि हैनं गमयति । य⁵ एतद् एवं वेद नीतो ऽस्य सवनैर्
एषा वा अग्निष्टोमस्य च संवत्सरस्य च संमा⁴ यद् रात्रिः । असाव् आदित्यः प्रत्यङ् भवत्य् आनीतः पुनः पर्यायैः प्राङ्
चतुर्विंशत्यर्धमासस् संवत्सरश् चतुर्विंशति राज्या उक्थाम्- उत्तब्धः पुरस्ताद् आश्विनेन । उभे⁵ ऽस्याहोरात्रे स्पृते अवरुद्धे
दानि । त्रीणि सवनानि त्रयः पर्यायाः । रात्रिम् एव तत् त्रिरू- भवतो भोगायास्मा आदित्या केतूश् चरति ॥ २१२ ॥⁶
१ श्वश ह ३ ल स ५ र ॥ ७ ॥
२ कोशेषु सम्मा ४ ल अधिपाठः द्वैअ (=या)
अथैष राथन्तरस् संधिर् भवति । प्रजापतिर् उपसं स्वां दु- न्ति । अथाश्विनम् इत्य् आख्यायते । अग्नये प्रथमाय स्तुवन्त्य्
हितरं बृहस्पतये प्रायच्छत् । तस्या एतत् सहस्रम् आश्विनं वहतुम् अथोषसे ऽथाश्विभ्याम् । एवं ह्य् एषाम् एता उज्जितयः ॥
अन्वाकरोत् । स देवान् अब्रवीद् इयम् एव मम युष्माकम् एतद् एकं साम द्वे छन्दसी । द्विपदम् एव तच् चतुष्पात्सु पशुष्व्
इतरद् इति । तस्माद् यदानृशंसो¹ जाया विन्दते व्य् एव वहतुम् अध्युहति । तस्माद् द्विपाच् चतुष्पदः पशून् अधितिष्ठति ॥
आदिशति² । ते देवा अब्रुवन् वीदं भजामहा इति । तस्य विभागे अनुदिते सूर्ये परिदध्याद् यं कामयेत पापीयान् स्याद् इति ।
न समपादयन् । ते ऽब्रुवन्नू आजिम् अस्यायामेति । त आजिम् पापीयान् एव भवति । व्युषिते परिदध्याद् यं कामयेत नार्वाङ्
आयन् । अग्नेः प्रथमो रथ आसीद् अथोषसो ऽथाश्विनोः । ताव् न परस्⁵ स्याद् इति । नैवार्वाङ् न परो भवति । बहुवर्षी ह तु
अश्विनाव् अधी अशीयाम्³ अत्यकुरुताम् । तौ देवा अब्रुवन् वारो पर्जन्यो भवति । उदिते परिदध्याद् यं कामयेत श्रेयान् स्याद्
ऽयं वाम् अथ नस् सहास्त्व् इति । तस्मान् नानादेवत्यास्⁴ स्तुव- रुचम् अश्नुवीतेति । श्रेयान् एव भवति रुचम् अश्नुते ॥ २१३ ॥⁶
१ कोशेषु यनृशंसो ३ ? रत्न अशियाम् ५ लवश परा
२ ल-वर्जम् अन्यत्र आविशति ४ लव ° देवत्यासु ६ र ॥ ८ ॥
पान्तम् आ वो अन्धसः इत्य् अन्धस्वतीर् भवन्ति । अह्र् वा तद् आहुः प्रेव वा एते ऽस्माल् लोकाच् च्यवन्ते ये ऽतिरात्रम्
अन्धो रात्रिः पान्तम् । अहोरात्रयोर् एव संतत्या अहोरात्रयोस् उपयन्तीति । तद् यद् ओकोनिधनं भवति — अयं वै लोकः
संमारम्भाय ॥ पुरुषस्यौकः— अस्मिन्न् एवैतत्त् लोके प्रतितिष्ठति ॥
तास्व् ओकोनिधनं वैतहव्यम् । ओकोनिधनेन वै वैतहव्येन वीतहव्य आश्रायसो ज्योग् अपरुद्धश् चरन् । सो ऽकामयताव
देवा असुरान् ओकसओकसो ऽनुदन्त । ओकसओकस एव द्विष- स्व ओकसि गच्छेयम् इति । स एतत् सामापश्यत् । तेनास्तुत ।
न्तं भ्रातृव्यं नुदते य एवं वेद । प्राणा ह खलु वा ओकः । स ओकाय² इत्य् एव निधनम् उपैत् । ततो वै सो ऽव स्व
प्राणान् एवैतद् द्विषतो भ्रातृव्यस्य वृङ्क्ते प्राणान् आत्मन् धत्ते ॥ ओकस्य् अगच्छत् । एतत् कामसनि साम । एतं वै स कामम्

५८ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ १.२१९
अकामयत । सो ऽस्मै कामस् समार्ध्यत । यत्काम एवैतेन साम्ना
स्तुते सम् अस्मै स काम ऋध्यते । यद् उ श्रीर् एव राज्यं वै स
तद् अगच्छत् । अश्नुते श्रियं गच्छति राज्यं य एवं वेद । यद् उ
वीतहव्य आश्रायसो ऽपश्यत् तस्माद् ओकोनिधनं वैतहव्यम्
इत्य् आख्यायते ॥ २१४ ॥१
१ कोशेषु ओकाः २ ? एवं कोशेषु (य ओका) ३ र ॥ ९ ॥
प्र व इन्द्राय मादनम् इति मद्धतीर् भवन्ति । रसो वै मदः ।
धीतवैषा यद् रात्रिः पीडितेव । नाभिषुण्वन्ति । यद् एवादस्
तृतीयसवनाद् ऋजीषम् अतिरेचयन्ति तेनास्यां चरन्ति । तद्
यद् एका मद्धतीर् भवन्ति रसम् एवास्याम् एतद् दधत्य् एव ।
एनाम् एतेनाप्याययन्ति ॥
तासु शाक्त्यम् । शाक्त्येन

१.२२४ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ ५९
१ य र व ॰भ्युयुष ल श ॰स्त्युयुष व विष्वङ्मुर् ४ ? य र व श ॰दा
२ ? य ल श विक्ष्वंतुर् र ॰धुंतुर् ३ य र प्र॰ ५ र ॥ १४ ॥
आ तू न इन्द्र क्षुमन्तम् इति वैणवम् । वेणुर् वै वैश्वामित्रो ऽकामयताग्र्यो मुख्यो ब्रह्मवर्चसी स्याम् इति । स एतत् सामापश्यत् । तेनास्तुत । ततो वै सो ऽग्र्यो मुख्यो ब्रह्मवर्चस्य् अभवत् । अग्र्यो मुख्यो ब्रह्मवर्चसी भवति य एवं वेद । यद् वेणुर् वैश्वामित्रो ऽपश्यत् तस्माद् वैणवम् इत्य् आख्यायते ॥
तद् व् एवाचक्षत आपालम् इति । अपाला ह वा आत्रेयी तिलका वा रुछ्रवंसाप्यास । साकामयताप पापं वर्णं हनीयति । सैतत् सामापश्यत् । तेनास्तुत । सा तीर्थम् अभ्यवयती सोमांशूम् अविन्दत् । तं समझ्खादव् । तस्यै ह ग्रावाण इव दन्ता उदुः । स इन्द्र आद्रवद् ग्रावाणो वै वदन्तीति । साभिब्याहरत् कन्या वाड्
स भवति य एवं विद्वांस स्त्रियै
अवायती सोमम् अवि स्रुताविदत् । अस्तं भरन्त्य् अब्रवीद् इन्द्राय सुनवै त्वा शक्राय सुनवै त्वा इति । अस्यै वा इदं ग्रावाण इव दन्ता वदन्तीति विदित्वेन्द्रः पराङ् आववर्त । तम् अब्रवीत्
असौ य एषि वीरो गृहंगृहं विचार्कशत् ।
इमं जम्भसुतं पिब धानावन्तं करम्भिणम् अपूपवन्तम् उक्थिनम् ॥
इति । अनाद्रियमाणैवैतम् अब्रवीत्
आ चन त्वा चिकित्सामो ऽधि चन त्वा नेमसि ।
इति । पुरा मा सर्वैयचाँपालाँ स्तौतीत्य् अपपर्यावर्तत ।
शनैर् इव शनकैर् इवेन्द्रायेन्द्रो परि स्रव ।
इत्य् एवास्यै मुखात् सोमं निरधयत् । सोमपीथ इव ह वा अस्य मुखम् उपजिघ्रति ॥ २२० ॥³
१ ? य रुच्छवासा॰ (दुष्टव्वचा साधीयान् पाठः स्यात्) २ ? कोशेषु ॰परा, ॰वरा ३ र ॥ १५ ॥
ताम्¹ अब्रवीद् अपाले किंकामासीति । साब्रवीत्
इमानि त्रीणि विष्टपा तानीन्द्र विरोहय ।
शिरस् ततस्योवर्र्याम् आदू इदं म उपोदरे ॥
सर्वा ता रोमशा कृषि ॥
इति । खलतिर् हास्यै पितास । तं हाखलतिं चकार । उर्वरा हास्य न जज्ञे । सो ह जज्ञे । उपस्थे हास्यै रोमाणि नासुः । तान्य् उ ह जज्ञिरे । तां खे रथस्यान्वबृहत् । सा गोधाभवत् । तां खे ऽनसो ऽन्वबृहत् । सा कृकलास्य् अभवत् । तां खे युगस्यान्वबृहत् ।
सा संशिलिष्टिकाभवत् । तद् एषाभ्यनूच्यते
खे रथस्य खे ऽनसः खे युगस्य शतक्रतो ।
अपालामू इन्द्र त्रिष् पूत्व्य् अकृणोस् सूर्यत्वचम् ॥
इति । तस्यै ह यत् कल्यांणतमं रूपाणां तद् रूपम् आस । तद् एतत् कामसनि साम । एतं वै सा कामम् अकामयत । सो ऽस्मै कामस् समाध्यंत । यत्काम एवैतेन साम्ना स्तुते सम् अस्मै स काम ऋध्यते । यद् व् अपालात्रेयी अपश्यत् तस्माद् आपालम् इत्य् आख्यायते ॥ २२१ ॥²
१ कोशेषु काम् २ र ॥ १६ ॥
अभि त्वा वृषभा सुते इत्य् आर्षभम् । इन्द्रो वा अकामयतर्षभस् सर्वासां प्रजानां स्याम् ऋषभतां गच्छेयम् इति । स एतत् सामापश्यत् । तेनास्तुत । ततो वै स ऋषभस् सर्वासां प्रजानाम् अभवद् ऋषभताम् अगच्छत् । तद् एवार्षमस्यार्षभत्वम् । ऋषभ एव स्वानां भवत्य् ऋषभतां गच्छति य एवं वेद ॥
तद् व् एवाचक्षते दैवोदासम् इति । दिवोदासो वै वाध्यश्विर्
अकामयतोभयं ब्रह्म च क्षत्रं चावरुन्धीय राजा सन्न् ऋषिस्र स्याम् इति । स एतत् सामापश्यत् । तेनास्तुत । ततो वै स उभयं ब्रह्म च क्षत्रं चावरुन्द्रे राजा सन्न् ऋषिरू अभवत् । उभयम् एव ब्रह्म च क्षत्रं चावरुन्दे राजा सन्न् ऋषिरू भवति य एवं वेद । यद् उ दिवोदासो वाध्यश्विर अपश्यत् तस्माद् दैवोदासम् इत्य् आख्यायते ॥ २२२ ॥⁸
१ र ॥ १७ ॥
इदं वसो सुतम् अन्धः इति गारम् । देवेभ्यो वा असुरा गरान् प्राकिरन्¹ । तान् अविद्वांसो ऽगिरन्न् अन्नम् एव मन्यमानाः । ते गरगिरो³ ऽमन्यन्त । ते ऽकामयन्तापैमान् गरान् गीर्णान् हनीमहीति । त एतत् सामापश्यन् । तेनास्तुवत । तेनेमान् गरान् गीर्णान् अपाघ्नत । 'त एवेमे गिरयो⁴ ऽभवन् । तद् यद्
गरान् गीर्णान् अपाघ्नत' तद् एव गारस्य गारत्वम् । स यो गरगीर् मन्येताप्रतिगृह्यस्य प्रतिगृह्य³, अनाद्यास्यान्नम् अशित्वा स एतेन स्तुवीत । अप हैव तं गरं गीर्गं हते । यद् अनेन किं च पापं कृतं भवति तद् अपहते ॥
तद् ऐळम् अच्छावाकसाय भवति । पशवो वा इळा । पशुष्व् एवैतत् प्रतितिष्ठति ॥ २२३ ॥८
१ ? कोशेषु प्रागिरंस् (य व ॰रास्) ४-४ र ल श नास्ति व गरभिर्
२ कोशेषु विद्वांसो ५ य व गरयो ७ कोशेषु नास्ति
३ कोशेषु गरशिरो ६ ? य ल श गौभीर् र गाभिर् ८ र ॥ १८ ॥
इदं ह्य अन्व् ओजसा इति घृतश्चुन्निधनम् । घृतश्चुता च वै मधुश्चुता च देवा यत्रयत्रैषां यज्ञस्योपादस्खत्' तद् आप्याययन्त । तस्माद् आहुस् सोमस्यैवांशूर् आप्यायस्वेति । उपदस्नेवैषा यद्
रात्रिः । तद् यद् घृतश्चुन्निधनं भवत्य् एवैतत् एतेन प्याययन्ति ॥
घृतश्चुच् च वै मधुश्चुच् चाङ्गिरसां स्वर्गं लोकं यताम् अहीयेताम् । ताव् अकामयेताम् अनुष्टेव स्वर्गं लोकम् इति । तौ

।

• In Block 3:
  Line 1: अथ मैधातिथम् । काण्वायनास् सत्त्राद् उत्थायायन्त आयु-
  Line 2: आनाः । ते होद्रीया१ इति किमुद्द्रौयैषदन्नाम्२ उर्वाव्लहुप्रहृतं३
  Line 3: 'शयानम् उपेयुः । ते ऽकामयन्तेमान् एव पशून् भूतान् उत्सृजे-
  Line 4: महीति । स एतन् मेधातिथिः काण्वः सामापश्यत् । तेनोपन्व-
  Line 5: षीदन्
  Line 6: आ त्वेता नि षीदतेन्द्रम् अभि प्र गायत
  Line 7: सखाय स्तोमवाहसः ॥

Wait, what about the numbering: should we number line by line linearly through the text? Yes, , , etc.
Let's make sure the output is clean, precise, and faithful to the original Devanagari text.६० ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ १.२२८

तपो ऽतप्येताम् । ताव् एते सामनी अपश्यताम् । ताभ्याम् अस्तु-
वाताम् । तौ स्तुत्वैव घृतश्चुते मधुश्चुत इत्य् एव स्वर्गं लोकम्

Here is a complete and faithful line-by-line transcription of the page in Unicode Devanagari, following the natural reading order of the sections and columns:

१.२३२ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ ६१
'तद् आहु रथन्तरम् एव प्रथमे तृचे स्याद् वामदेव्यं द्वितीये
बृहत् तृतीये एषां लोकानां समारोहायेति । इमे वै लोका एतानि
सामानि । अयम् एव लोको रथन्तरम् अन्तरिक्षं वामदेव्यम्
असाव् एव बृहत् । तस्माद् एवम् एव कार्यम् एषां लोकानां
समारोहायेति । प्राणव्यानोदाना ह खलु वा एतानि सामानि ।
प्राण एव रथन्तरं व्यानो वामदेव्यम् उदानो बृहत् । तस्माद्
एवम् एव कार्यं प्राणव्यानोदानानां संतत्या अव्यवच्छेदायेति ॥
अथ यः कामयेत प्रजा मे श्रेयसी स्याद् इति रथन्तरम् एव प्रथमे
तृचे कुर्याद् वामदेव्यम् उत्तरयोः । प्रजापतिर् वै वामदेव्यम् ।
प्रजापतिम् एव तत् स्वरम् अन्तत उपयन्ति प्रजननाय ॥
[

ध खलु वा एषा
Right: यज् जिगीषति । कृतेनोज्जिनाति । अथो पक्षाव् एतौ यत् पवमानौ ।
Wait: "पुरुषसंपद्" - look at 'द्': it's 'द्'.

Left: दशाक्षरा विराड् । दश पुरुषे प्राणाः । सा वा एषैतासाम् एव
Right: ताव् एव तत् समौ करोति । अथो विश्वज्योतिर् एव यज्ञक्रतुर्

Left: नवतिशतस्य स्तोत्रियाणां प्रशंसा । नवतिशतं ह्य् एवैषो ऽग्निष्टोमः ।
Right: भवति । अथोद्ध्यतिष्ठतः । ताव् एव विराजस् स्तनौ । स द्विपाद्
Wait: "अथोद्ध्यतिष्ठतः" or "अथोद्द्यतिष्ठतः"?
'अ', 'थो', 'द्ध्य' or 'द्य'? 'द्' with 'ध' subscript? "अथोद्ध्यतिष्ठतः" or "अथोद्द्यतिष्ठतः" or "अथोद्यतिष्ठतः"? Looks like "अथोद्ध्यतिष्ठतः" (द् + ध्य).

Right (spanning or right column): यजमानः प्रतिष्ठित्त्यै ॥ २३५ ॥३

Footnotes under bottom section:
१ ? य र ल श्हु २ व श ०शतं ३ र

१.२४१ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ ६३

विराजं प्रतिवेशतो दुह इति ह स्माह । अक्षय्याम्² हवैतां संपदं
देवा उपासत । ताम् ऋषय उपासत । ताम् उ एव वयं परोऽवर
उपास्महे । एतासाम् एव नवतितस्त्य स्तोत्रियाणां पञ्च च
सहस्राण्यू आ चत्वारिंशतानि द्वासप्ततिर् अक्षराणि । तद् ये ³एव
ते द्वासप्ततितमे अक्षरे ताव् एव विराजस् स्तनौ । स द्विपाद्
यजमानः प्रतिष्ठित्यै इति । तद् आहुर् यद् द्वापरस् स्तोमो ऽथ
केन कृतस् स्तोम इति । अक्षैरैर् इति ब्रूयात् । अथो स्तोत्रैर्
इति । अथो स्तुतशस्त्रैर् इति । अथो यद् दशकॢप्तम् इति ब्रूयात्
तेनो एव कृतस् स्तोम इति । ⁴अयं ह⁴ वाव दशकॢप्तम् उपाप्नोति ॥ २३६ ॥⁵

१ य कहोद्रः र ल श कामोगः ३-३ १ य एव तेद्द्वा० र एतद्

[६४ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ १.२४४

ह्यासैते एव देवते । एषु लोकेषु सर्वपाप्मानम् अपघ्नत्यौ
तिष्ठतः ॥
यावद् उ ह वा अयम् अग्निर् अस्मिन् लोके दीप्यते तावद्
अमुष्मिन् लोक आदित्यः । न हैव तावद् एवंविदो लोकः
क्षय्यः ॥
यथा ह वा इदम् आयतनम् आयतनीं प्रेप्सेद् एवम् इमं लोकम्
आपः प्रेप्सन्ति याश् चामूर् याश् चेमाः । तायन्न¹ संभिन्दन्त्य्
एतस्यैव स्तोमस्य क्रतोः²। एष षूवैनास् स्तोमो ऽविर्दहते । स
यो न्यावेकस्य राज्यस्यै त्राता द्वयोर् यस् त्रयाणां लोकी वाव
स तेन मन्येत । अन्ये तु सलोक्य् असद् यस् तेषाम्
एको ऽसद् ये ऽस्य लोकस्य त्रातारः । अस्य ह स लोकस्य त्रातृ-
णाम् एको भवति य एवं वेद । तेन लोकी सः । यावद् ध वा
अप्सु एवंविदो ब्राह्मणा भवितारो न हैव तावद् याश् चामूर्
आपो याश् चेमास् ता उभयीस् संपद्येमं लोकं निर्मृष्टारः
॥ २४१ ॥¹²
१ २ व श नासाम् ५ ? एवं कोशेषु ८ व श विं
२ व श एवासांम् ६ ? य श वहिर्दत्य् र ल संविर्दत्य् ९ २ व श राज्ञस्य
३ र ल प्राप्सेद् य व श प्राप्येद् व संभिदत्य् १० ? य २ व श ते नु
४ कोशेषु प्रेप्स्यन्ति ७ ? र कृतोर् ११ ? र अन्ते ल अन्ये
१२ २ ॥ १३ ॥

तस्य वा एतस्याग्निष्टोमस्य गायत्रीम् एव प्रातःसवनं संप-
द्यते त्रिष्टुभं माध्यंदिनं सवनं जगतीं तृतीयसवनम् । तद् एतत्
स्वयंसंपन्नं प्रातःसवनम् । गायत्रम् एव सर्वम् ॥
अथ चत्वारि छन्दांसि माध्यंदिनं सवनं गायत्री बृहती ककुप्
त्रिष्टुप् । तस्या एतस्यै ककुभो ऽष्टाविंशत्यक्षरायै विंशतिम्
अक्षराणि गायत्र्याम् उपदधाति । सा त्रिष्टुप् संपद्यते । अथ यान्य्
अष्टाव् अतिरिच्यन्ते तानि बृहत्याम् उपदधाति । सा त्रिष्टुप्
संपद्यते । त्रिष्टुब् एव त्रिष्टुप् ॥
अथ षट् छन्दांसि तृतीयसवनं गायत्र्यूष्णिङ्ककुभाव् अनुष्टुब्
जगती बृहती । तस्या एतस्यै गायत्र्यै चतुर्विंशत्यक्षरायै विंशतिम्
अक्षराणि ककुभ्यु उपदधाति । सा जगती संपद्यते । अथ यानि
चत्वार्य् अतिरिच्यन्ते तान्य् उष्णिह्यु उपदधाति । सा द्वात्रिंशद-
क्षराऽनुष्टुप् संपद्यते । अनुष्टुब् एवानुष्टुप् । तां त्रेधा व्यूहति ।
तस्यै षोडशाक्षराण्य् अनुष्टुभ्य् उपदधाति । सा जगती संपद्यते ।
स्वयम् एव परस्ताज् जगती । अथ यानि षोडशातिरिच्यन्ते तानि
यज्ञायज्ञीयस्य बृहत्याम् उपदधाति । सा द्वापञ्चाशदक्षरा जगती
संपद्यते । चत्वार्य् अक्षराणि जगतीम् अतियन्ति य एते चतुष्पादाः
पशवः । अथो स्तना एव विराजो दोहः । अथो प्रतिष्ठैव । यथा
चतुष्पदी प्रतिष्ठाय¹ तथा । तद् व् अत्रैवानुव्येति । न किं चनाति-
रिच्यते । वामदेव्यस्य न्यूने² त्रीण्य् उपदधाति —॥ २४२ ॥³
१ ? यलवश प्रतिष्ठिते र प्रतिष्ठितं २ कोशेषु न्यूनेन ३ २ ॥ १४ ॥

—यज्ञायज्ञीय एकम् ॥
गायत्रं वै प्रातःसवनं त्रैष्टुभं माध्यंदिनं सवनं जागतं तृतीय-
सवनम् । ब्रह्मणो ऽस्य सतः क्षत्रस्येव प्रकाशो भवति वैश्यस्येव
रयिः पुष्टिर् य एवं वेद ॥
तस्यो एवाक्षरशो गायत्रीम् एव प्रातःसवनं संपद्यन्ते त्रिष्टुभं
माध्यंदिनं सवनं जगतीं तृतीयसवनम् । एकान्नसप्ततिः प्रातः-
स्सवनस्य स्तोत्रियास् षष्टिस् त्रिष्टुभो माध्यंदिनं सवनं चतुर्विं-
शतिश् च जगतीस् तृतीयसवनम् । एका च ककुप् । पुरुषो वै
ककुप् । स ह स यजमान एवैतस्यां संपद्य् अव्यूढः । तद् व् अत्रै-
वानुव्येति । न किं चनातिरिच्यते । एकस्यै ककुभो ऽष्टाविंशत्य-
क्षरायै चत्वार्य् अक्षराण्य् आदाय वामदेव्यस्य न्यूने¹ त्रीण्य्
उपदधाति यज्ञायज्ञीय एकम् । अथ या गायत्री परिशिष्यते
ताम् अद एकान्नसप्तत्यां प्रातःसवनस्य स्तोत्रियासु प्रत्युपदधाति ।
तद् उ ह्यानन्तम् । अनन्तां श्रियं जयति य

'क्लृप्तं ह वै लोकं यजमानो ऽभिजायते । पशून् एव
प्रथमस्य तृचस्य प्रथमाया स्तोत्रियया जयति भूमिं द्वितीयायाग्निं
तृतीया । अन्तरिक्षम् एव द्वितीयस्य च तृचस्य प्रथमया स्तोत्रि-
यया जयति वायुं द्वितीयाया प्राणं तृतीया । दिवम् एव३
तृतीयस्य तृचस्य प्रथमया स्तोत्रियया जयत्य् आदित्यं द्वितीयाया
नक्षत्राणि तृतीया । नवैता बहिष्पवमान्यो भवन्ति नव देव-
लोकाः । तान् एवैताभिर् आप्नोति ॥
ता एतास् तिस्रो विराजो दैवी यज्ञिया मानुषी । एतासु ह
सुचित्तश् शैनो जनकं वैदेहं समूदे । स होवाच श्रद्धाम्
आविदद् ऋत्विजो मे हूयन्त्व् इति । तस्मै ह कुरुपञ्चालान्
ऋत्विज ऊहुः । तेषु हागतेषु शैनो विभयांचकार गौच्छद्
ब्राह्मणां द्वयोदन्तायं४ वाहनं लघूयेद्५ इति । स होवाच सम्राड्
वाक्यम् एवर्म् अस्तीति । तिस्रो वा इमा विराजो तृप्यन्तीस्
सर्वकामा अन्नाभिधानाः । तासु स्म त्वा यो ऽन्तर अवदधाति
तस्मै वोद्गातारं वृणीध्व । स वाव तेषां कामानाम् अभिवोढा ।
य एतासु कामान्त्स उ एव पुनर्मृत्योर् अतिवोढा य एवं वेदेति
॥ २४५ ॥६

अथ ह प्रधावयांचकार । तस्मिन् ह प्रैष्यन्मैमान् ह स्म पृच्छत्य्
आसां विराजाम् ऋद्धिम् । ते ह स्मानाभ्यावयन्ति य उ ह स्माभ्या-
वयन्तीति' । यां ह सैकाम् अभ्यावयन्ति स ह स्मात्तं ते ब्राह्मणं
बताहं ब्राह्मणम् एतासु मीमांसमानम् अपश्यं मच् च धायत
शैनम् इति । तद् व्यचरं२ हास यथा शैन इयेष ॥
ता एतास् तिस्रो विराजो दैवी यज्ञिया मानुषी । सैषा दैवी
विराड् यद् इमे लोकाः । सा न्यूना । यजमानावधानायैव तन्
न्यूना । तद् अन्तर यजमानम् अवदधाति । तस्या एतस्यै चन्द्रमा
एवापिधानम् । एतद् धि देवानां प्रत्यक्षम् अन्नाद्यं यच्
चन्द्रमाः ॥
अथैषा यज्ञिया विराड् यद् एता बहिष्पवमान्यः । सा न्यूना ।
यजमानावधानायैव तन् न्यूना । तद् अन्तर यजमानम् अव-
दधाति । तस्या एतस्यै हिंकार एवापिधानम् । हिंकारेण ह्य् एव
देवेभ्यो ऽन्ततो ऽन्नाद्यं प्रदीयते ॥
अथैषा मानुषी विराड् यद् इमे पुरुषे प्राणाः । सा न्यूना । स उ
एव यजमानप्रत्यक्षम्' । तस्या एतस्या अन्नम् एवापिधानम् ॥
नाभिर् वा एतास् तिस्रो विराजः । अभिहतान् कामान्
आप्नोति य एतासु कामा' अपि त्व् इह तेषु भवत्य् अस्ति ह पुन-
र्मृत्यु' मुच्यते बहुपुरुषम् अस्मिन् लोके ऽन्नम् अस्ति । न ह्य् एतद्
एकपुरुषाय् नान्नार्थं यद् एतासु । यद् ध वै किं चेदम् अस्मिन्
लोक आत्मन्वत् तद् ध सर्वं मृत्युर एवाभिव्यादाय तिष्ठति सः ।
यो ह स मृत्युस् संवत्सर एव सः । तस्य हर्तव एव मुखानि ।
तद् यद् वै किं च म्रियते न हास्यामृतौ म्रियते य एवं वेद ।
ऋतुषु वाव प्रजायते प्रजया पशुभिर् य एवं वेद ॥ २४६ ॥३

ता एता नव बहिष्पवमान्यः । ताष् षड् बृहत्यः । षड् उ
मृत्योर् मुखान्य् ऋतव एव । अथ ह वा एतानि मृत्योर् मुखानि
बृह्त्य् एव प्रतिविभचितुम् अर्हति नान्यच् छन्दः । स बृहत्यैवैतान्द्
मुखम् अपिदधाति । बृहत्य् ऋतोर् बृहत्य् ऋतोः । स यथा
समेन विषमम् अतीत्य प्रत्यवेक्षेतैवम् एवैतं मृत्युं पराद् अतीत्य
प्रत्यवेक्षते ॥
तम् एव तं त्रिवृतं वज्रम् उपप्रवर्तयति । स एषो ऽहरहर् इमान्
लोकान् अनुवर्तते । तद् ध स्माह नगरी जानश्रुतेयो न हैव तावद्
देवासुरं भविता यावद् एष त्रिवृद् वज्रो ऽहरहर् इमान् लोकान्
अनुवर्तत इति । ऊर्ध्वो ह्य् अयम् अग्निद् दीप्यते तिर्यङ्ङ अय॑
वायुः पवते ऽर्वाङ् असाव् आदित्यस् तपति । त एते ऽनिमेषम्
अन्योन्यम् ईक्षन्ते । कथम् एतेष्व् एवं सत्सु देवासुरं स्याद्
इति । एष उ एवास्य त्रिवृद् वज्रो ऽहरहर् इमान् लोकान्
अनुवर्तमानस् सर्वं पाप्मानम् अपघ्नन् पश्ययते२ य एवं वेद
॥ २४७ ॥३

तद् आहुस् स वाच' यजेत२ स वान्यं याजयेद् यच् चतुष्टो-
मेन याजयन् सर्वस्तोमेन याजयति । नवैता बहिष्पवमान्यो
भवन्ति । तासां सप्तविंशतिः पदानि । तेन त्रिणवं स्तोमं नान्तर्य-
न्ति । नवैवैता बहिष्पवमान्यो भवन्ति । चतुर्विंशत्यक्षरा
गायत्री । तत् त्रयस्त्रिंशत् । तेन त्रयस्त्रिंशं स्तोमं नान्तर्यन्ति ।
एतद् वै चतुष्टोमेन याजयति ॥
यो वै स्तोमानाम् अवमं परमं वेद गच्छति परमताम् । त्रिवृद्
वाव स्तोमानाम् अवमस् त्रिवृत् परमः । तद् उ होवाच प्रकूर्
वार्ष्णस् त्रिवृतं स्तोमं त्र्यविंशं भवन्तम् अपश्यं तस्माद् अहं
परमताम् अगच्छम् इति । गच्छति परमतां य एवं वेद ॥

... ८-८ यश संनताहं रव संनन्नाहं...`
If you do reading order of footnote block 2, how would you even know the order? It's laid out in lines!
Clearly, the page is printed line by line vertically down the page!
Wait, but what about the text columns?
If you transcribe paragraph 2:
Left column:
तद् उ ह स्माहोपजीवः शालायनो ऽहम् एवैतं त्रिवृतं वज्रं
प्रत्यक्षं वेद तस्माद् यम् अहं द्वेष्मि यो मां द्वेष्टि ताव् उभौ
शश्व[द्] एव पापीयांसौ भवत इति । अग्निर वा अस्य लोकस्य
वज्रो वायुर् अन्तरिक्षस्यादित्यो दिवः । तद् इदम् अध्यात्मम् । यो
ऽग्निर् वाग् एव सा यो वायुः प्राण एव स य आदित्यश् चक्षुर्
एव तत् । तस्माद् यद् अहं द्विषन्तम् अभिवदामि यद् अभिप्रामि-
मि यद् अभिषीक्षे वज्रम् एवाहं तस्मै तं प्रहरामि । तस्य
हश्श्रेग्नेरभिकेव चनाशास्ति । एता उ एवैनं देवता धूर्वन्ति य
एवं विद्वांसं धूर्वतीति ॥
अथ ह स्मह श्वेतकेतुर् आरुणेयो यथाश्वस्य श्वेतस्य कृष्णकर्णस्यै-
त्यादानीतस्य

-"!
Wait, let's look really closely at:
चत्वारो ऽत्तारः षड्-
Wait, look at the letter between 'र' and 'ष':
Is it visarga? Yes, :!
Wait, but what is between visarga and 'आद्याः'?
षड्-
Wait, let's look at line 2:
आद्याः । ब्राह्मणश् च राजन्यश् च वैश्यश् च शूद्रश् चैते
And line 3:
उत्तारः । गौश् चाश्वश् चाजाश् चाविश् च व्रीहिय् च यवश् चैत
Wait, look at "चाजाश् चाविश्":
"चाजाश्" or "चाजश्"?
It is "चाजाश्" (च + अजाः -> चाजाः -> चाजाश्).
"व्रीहिय् च" - wait, "व्रीहिय्" or "व्रीहिश्च"?
Look at the characters: "व्री हि श् च" -> "व्रीहिश्च"!
Wait, let me look at line 3:
"गौश् चाश्वश् चाजाश् चाविश् च व्रीहिश्च यवश् चैत"
Wait, let's look at the character after 'हि':
It is 'श्' combined with 'च'! "व्रीहिश्च"!
Wait, why did I think 'व्रीहिय्'? Because in Vedic sandhi

ान्य् एव चत्वार्य् ऊर्ध्वोद्यान्य् आज्यानि ।
यद् अर्वाचीनं नाभेस् स त्रिछन्दा माध्यंदिनः । पृष्ठान्य् एव"

Wait! Let's check line 5 of Section 4:
"म्यङ्ग्स् अनुम्यआन्ः" ?? Let's look very closely!
"म्यङ्ग्स्"? Wait:
'व्य' or 'म्य'? It is 'व्यङ्ग्स्'? No, look at the letter:
"म्यङ्ग्स्" or "व्यङ्ग्स्" or "न्यङ्ग्"?
Wait, look at:
"पृथिवी । अपि यद् इदं पुरुषे दिव्यं तत् परिमण्डलम् । एतस्यैव"
Next line:
First word: 'म्य' or 'व्य'? It's 'व्यङ्' with virama? No, 'व्यङ्ग्स्'?
Wait, look at footnote 1 & 2 of Section 4:
Footnote 1: "१ ? र व श शयेत्"
Footnote 2: "२ ? य ˚कृतीमण् र व श ˚कृतीमद्"
Footnote 3: "३ कोशेषु ˚भि"
Wait, what about that weird word?
Let's read: "एतस्यैव" then:
'व्य' or 'न्व'? 'न्वङ्ग्स्' or 'न्यङ्ग्'?

णिष्ठः ।
Wait, let's verify every character carefully!

Top Left:
Header:
[ १.२६१ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ ६९

Text:
ऽणिष्ठः । तद् इदं शिरो ऽवोचन् । शिरो वै प्रति पुरुषो ऽणिष्ठः ।
तद् वै वरिष्ठः । अक्षिभ्यां हि पश्यन्न् एति ॥
तद् आहुर् यद् ऊर्ध्वो यज्ञस् तायेत देवा एव जीवेयुर् न
मनुष्याः । यद् अर्वाङ् तायेत मनुष्या एव जीवेयुर् न देवा
इति । ऊर्ध्वश् च ह वै यज्ञस् तायते ऽर्वाङ् चाथो ह तिर्यङ् ।
तद् यत् पृच्छेयुः कन्नाङ् यज्ञ इत्य् ऊर्ध्व इति ब्रूयाद् अथो ऽर्वाङ्
इत्य् अथो तिर्यङ्ङ् इति । सर्वा एव दिश इति ब्रूयात् । सर्वा उ
ह वै दिश एवंविदो यज्ञस् ततो भवति ॥
१२ ॥ २४ ॥

Top Right:
कुरुपञ्चाला ह ब्रह्मोद्यम् ऊदिरे । ते ह श्वानं संवेष्टितं शयानम्
उपेयु