जैमिनीय ब्राह्मण (सामवेद का प्राचीनतम गूढ़ ब्राह्मण ग्रन्थ - सरस्वती विहार संस्करण)

'क्लृप्तं ह वै लोकं यजमानो ऽभिजायते । पशून् एव
प्रथमस्य तृचस्य प्रथमाया स्तोत्रियया जयति भूमिं द्वितीयायाग्निं
तृतीया । अन्तरिक्षम् एव द्वितीयस्य च तृचस्य प्रथमया स्तोत्रि-
यया जयति वायुं द्वितीयाया प्राणं तृतीया । दिवम् एव३
तृतीयस्य तृचस्य प्रथमया स्तोत्रियया जयत्य् आदित्यं द्वितीयाया
नक्षत्राणि तृतीया । नवैता बहिष्पवमान्यो भवन्ति नव देव-
लोकाः । तान् एवैताभिर् आप्नोति ॥
ता एतास् तिस्रो विराजो दैवी यज्ञिया मानुषी । एतासु ह
सुचित्तश् शैनो जनकं वैदेहं समूदे । स होवाच श्रद्धाम्
आविदद् ऋत्विजो मे हूयन्त्व् इति । तस्मै ह कुरुपञ्चालान्
ऋत्विज ऊहुः । तेषु हागतेषु शैनो विभयांचकार गौच्छद्
ब्राह्मणां द्वयोदन्तायं४ वाहनं लघूयेद्५ इति । स होवाच सम्राड्
वाक्यम् एवर्म् अस्तीति । तिस्रो वा इमा विराजो तृप्यन्तीस्
सर्वकामा अन्नाभिधानाः । तासु स्म त्वा यो ऽन्तर अवदधाति
तस्मै वोद्गातारं वृणीध्व । स वाव तेषां कामानाम् अभिवोढा ।
य एतासु कामान्त्स उ एव पुनर्मृत्योर् अतिवोढा य एवं वेदेति
॥ २४५ ॥६

---

अथ ह प्रधावयांचकार । तस्मिन् ह प्रैष्यन्मैमान् ह स्म पृच्छत्य्
आसां विराजाम् ऋद्धिम् । ते ह स्मानाभ्यावयन्ति य उ ह स्माभ्या-
वयन्तीति' । यां ह सैकाम् अभ्यावयन्ति स ह स्मात्तं ते ब्राह्मणं
बताहं ब्राह्मणम् एतासु मीमांसमानम् अपश्यं मच् च धायत
शैनम् इति । तद् व्यचरं२ हास यथा शैन इयेष ॥
ता एतास् तिस्रो विराजो दैवी यज्ञिया मानुषी । सैषा दैवी
विराड् यद् इमे लोकाः । सा न्यूना । यजमानावधानायैव तन्
न्यूना । तद् अन्तर यजमानम् अवदधाति । तस्या एतस्यै चन्द्रमा
एवापिधानम् । एतद् धि देवानां प्रत्यक्षम् अन्नाद्यं यच्
चन्द्रमाः ॥
अथैषा यज्ञिया विराड् यद् एता बहिष्पवमान्यः । सा न्यूना ।
यजमानावधानायैव तन् न्यूना । तद् अन्तर यजमानम् अव-
दधाति । तस्या एतस्यै हिंकार एवापिधानम् । हिंकारेण ह्य् एव
देवेभ्यो ऽन्ततो ऽन्नाद्यं प्रदीयते ॥
अथैषा मानुषी विराड् यद् इमे पुरुषे प्राणाः । सा न्यूना । स उ
एव यजमानप्रत्यक्षम्' । तस्या एतस्या अन्नम् एवापिधानम् ॥
नाभिर् वा एतास् तिस्रो विराजः । अभिहतान् कामान्
आप्नोति य एतासु कामा' अपि त्व् इह तेषु भवत्य् अस्ति ह पुन-
र्मृत्यु' मुच्यते बहुपुरुषम् अस्मिन् लोके ऽन्नम् अस्ति । न ह्य् एतद्
एकपुरुषाय् नान्नार्थं यद् एतासु । यद् ध वै किं चेदम् अस्मिन्
लोक आत्मन्वत् तद् ध सर्वं मृत्युर एवाभिव्यादाय तिष्ठति सः ।
यो ह स मृत्युस् संवत्सर एव सः । तस्य हर्तव एव मुखानि ।
तद् यद् वै किं च म्रियते न हास्यामृतौ म्रियते य एवं वेद ।
ऋतुषु वाव प्रजायते प्रजया पशुभिर् य एवं वेद ॥ २४६ ॥३

---

ता एता नव बहिष्पवमान्यः । ताष् षड् बृहत्यः । षड् उ
मृत्योर् मुखान्य् ऋतव एव । अथ ह वा एतानि मृत्योर् मुखानि
बृह्त्य् एव प्रतिविभचितुम् अर्हति नान्यच् छन्दः । स बृहत्यैवैतान्द्
मुखम् अपिदधाति । बृहत्य् ऋतोर् बृहत्य् ऋतोः । स यथा
समेन विषमम् अतीत्य प्रत्यवेक्षेतैवम् एवैतं मृत्युं पराद् अतीत्य
प्रत्यवेक्षते ॥
तम् एव तं त्रिवृतं वज्रम् उपप्रवर्तयति । स एषो ऽहरहर् इमान्
लोकान् अनुवर्तते । तद् ध स्माह नगरी जानश्रुतेयो न हैव तावद्
देवासुरं भविता यावद् एष त्रिवृद् वज्रो ऽहरहर् इमान् लोकान्
अनुवर्तत इति । ऊर्ध्वो ह्य् अयम् अग्निद् दीप्यते तिर्यङ्ङ अय॑
वायुः पवते ऽर्वाङ् असाव् आदित्यस् तपति । त एते ऽनिमेषम्
अन्योन्यम् ईक्षन्ते । कथम् एतेष्व् एवं सत्सु देवासुरं स्याद्
इति । एष उ एवास्य त्रिवृद् वज्रो ऽहरहर् इमान् लोकान्
अनुवर्तमानस् सर्वं पाप्मानम् अपघ्नन् पश्ययते२ य एवं वेद
॥ २४७ ॥३

---

तद् आहुस् स वाच' यजेत२ स वान्यं याजयेद् यच् चतुष्टो-
मेन याजयन् सर्वस्तोमेन याजयति । नवैता बहिष्पवमान्यो
भवन्ति । तासां सप्तविंशतिः पदानि । तेन त्रिणवं स्तोमं नान्तर्य-
न्ति । नवैवैता बहिष्पवमान्यो भवन्ति । चतुर्विंशत्यक्षरा
गायत्री । तत् त्रयस्त्रिंशत् । तेन त्रयस्त्रिंशं स्तोमं नान्तर्यन्ति ।
एतद् वै चतुष्टोमेन याजयति ॥
यो वै स्तोमानाम् अवमं परमं वेद गच्छति परमताम् । त्रिवृद्
वाव स्तोमानाम् अवमस् त्रिवृत् परमः । तद् उ होवाच प्रकूर्
वार्ष्णस् त्रिवृतं स्तोमं त्र्यविंशं भवन्तम् अपश्यं तस्माद् अहं
परमताम् अगच्छम् इति । गच्छति परमतां य एवं वेद ॥