जैमिनीय ब्राह्मण (सामवेद का प्राचीनतम गूढ़ ब्राह्मण ग्रन्थ - सरस्वती विहार संस्करण)

१.२२४ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ ५९
१ य र व ॰भ्युयुष ल श ॰स्त्युयुष व विष्वङ्मुर् ४ ? य र व श ॰दा
२ ? य ल श विक्ष्वंतुर् र ॰धुंतुर् ३ य र प्र॰ ५ र ॥ १४ ॥
आ तू न इन्द्र क्षुमन्तम् इति वैणवम् । वेणुर् वै वैश्वामित्रो ऽकामयताग्र्यो मुख्यो ब्रह्मवर्चसी स्याम् इति । स एतत् सामापश्यत् । तेनास्तुत । ततो वै सो ऽग्र्यो मुख्यो ब्रह्मवर्चस्य् अभवत् । अग्र्यो मुख्यो ब्रह्मवर्चसी भवति य एवं वेद । यद् वेणुर् वैश्वामित्रो ऽपश्यत् तस्माद् वैणवम् इत्य् आख्यायते ॥
तद् व् एवाचक्षत आपालम् इति । अपाला ह वा आत्रेयी तिलका वा रुछ्रवंसाप्यास । साकामयताप पापं वर्णं हनीयति । सैतत् सामापश्यत् । तेनास्तुत । सा तीर्थम् अभ्यवयती सोमांशूम् अविन्दत् । तं समझ्खादव् । तस्यै ह ग्रावाण इव दन्ता उदुः । स इन्द्र आद्रवद् ग्रावाणो वै वदन्तीति । साभिब्याहरत् कन्या वाड्
स भवति य एवं विद्वांस स्त्रियै
अवायती सोमम् अवि स्रुताविदत् । अस्तं भरन्त्य् अब्रवीद् इन्द्राय सुनवै त्वा शक्राय सुनवै त्वा इति । अस्यै वा इदं ग्रावाण इव दन्ता वदन्तीति विदित्वेन्द्रः पराङ् आववर्त । तम् अब्रवीत्
असौ य एषि वीरो गृहंगृहं विचार्कशत् ।
इमं जम्भसुतं पिब धानावन्तं करम्भिणम् अपूपवन्तम् उक्थिनम् ॥
इति । अनाद्रियमाणैवैतम् अब्रवीत्
आ चन त्वा चिकित्सामो ऽधि चन त्वा नेमसि ।
इति । पुरा मा सर्वैयचाँपालाँ स्तौतीत्य् अपपर्यावर्तत ।
शनैर् इव शनकैर् इवेन्द्रायेन्द्रो परि स्रव ।
इत्य् एवास्यै मुखात् सोमं निरधयत् । सोमपीथ इव ह वा अस्य मुखम् उपजिघ्रति ॥ २२० ॥³
१ ? य रुच्छवासा॰ (दुष्टव्वचा साधीयान् पाठः स्यात्) २ ? कोशेषु ॰परा, ॰वरा ३ र ॥ १५ ॥
ताम्¹ अब्रवीद् अपाले किंकामासीति । साब्रवीत्
इमानि त्रीणि विष्टपा तानीन्द्र विरोहय ।
शिरस् ततस्योवर्र्याम् आदू इदं म उपोदरे ॥
सर्वा ता रोमशा कृषि ॥
इति । खलतिर् हास्यै पितास । तं हाखलतिं चकार । उर्वरा हास्य न जज्ञे । सो ह जज्ञे । उपस्थे हास्यै रोमाणि नासुः । तान्य् उ ह जज्ञिरे । तां खे रथस्यान्वबृहत् । सा गोधाभवत् । तां खे ऽनसो ऽन्वबृहत् । सा कृकलास्य् अभवत् । तां खे युगस्यान्वबृहत् ।
सा संशिलिष्टिकाभवत् । तद् एषाभ्यनूच्यते
खे रथस्य खे ऽनसः खे युगस्य शतक्रतो ।
अपालामू इन्द्र त्रिष् पूत्व्य् अकृणोस् सूर्यत्वचम् ॥
इति । तस्यै ह यत् कल्यांणतमं रूपाणां तद् रूपम् आस । तद् एतत् कामसनि साम । एतं वै सा कामम् अकामयत । सो ऽस्मै कामस् समाध्यंत । यत्काम एवैतेन साम्ना स्तुते सम् अस्मै स काम ऋध्यते । यद् व् अपालात्रेयी अपश्यत् तस्माद् आपालम् इत्य् आख्यायते ॥ २२१ ॥²
१ कोशेषु काम् २ र ॥ १६ ॥
अभि त्वा वृषभा सुते इत्य् आर्षभम् । इन्द्रो वा अकामयतर्षभस् सर्वासां प्रजानां स्याम् ऋषभतां गच्छेयम् इति । स एतत् सामापश्यत् । तेनास्तुत । ततो वै स ऋषभस् सर्वासां प्रजानाम् अभवद् ऋषभताम् अगच्छत् । तद् एवार्षमस्यार्षभत्वम् । ऋषभ एव स्वानां भवत्य् ऋषभतां गच्छति य एवं वेद ॥
तद् व् एवाचक्षते दैवोदासम् इति । दिवोदासो वै वाध्यश्विर्
अकामयतोभयं ब्रह्म च क्षत्रं चावरुन्धीय राजा सन्न् ऋषिस्र स्याम् इति । स एतत् सामापश्यत् । तेनास्तुत । ततो वै स उभयं ब्रह्म च क्षत्रं चावरुन्द्रे राजा सन्न् ऋषिरू अभवत् । उभयम् एव ब्रह्म च क्षत्रं चावरुन्दे राजा सन्न् ऋषिरू भवति य एवं वेद । यद् उ दिवोदासो वाध्यश्विर अपश्यत् तस्माद् दैवोदासम् इत्य् आख्यायते ॥ २२२ ॥⁸
१ र ॥ १७ ॥
इदं वसो सुतम् अन्धः इति गारम् । देवेभ्यो वा असुरा गरान् प्राकिरन्¹ । तान् अविद्वांसो ऽगिरन्न् अन्नम् एव मन्यमानाः । ते गरगिरो³ ऽमन्यन्त । ते ऽकामयन्तापैमान् गरान् गीर्णान् हनीमहीति । त एतत् सामापश्यन् । तेनास्तुवत । तेनेमान् गरान् गीर्णान् अपाघ्नत । 'त एवेमे गिरयो⁴ ऽभवन् । तद् यद्
गरान् गीर्णान् अपाघ्नत' तद् एव गारस्य गारत्वम् । स यो गरगीर् मन्येताप्रतिगृह्यस्य प्रतिगृह्य³, अनाद्यास्यान्नम् अशित्वा स एतेन स्तुवीत । अप हैव तं गरं गीर्गं हते । यद् अनेन किं च पापं कृतं भवति तद् अपहते ॥
तद् ऐळम् अच्छावाकसाय भवति । पशवो वा इळा । पशुष्व् एवैतत् प्रतितिष्ठति ॥ २२३ ॥८
१ ? कोशेषु प्रागिरंस् (य व ॰रास्) ४-४ र ल श नास्ति व गरभिर्
२ कोशेषु विद्वांसो ५ य व गरयो ७ कोशेषु नास्ति
३ कोशेषु गरशिरो ६ ? य ल श गौभीर् र गाभिर् ८ र ॥ १८ ॥
इदं ह्य अन्व् ओजसा इति घृतश्चुन्निधनम् । घृतश्चुता च वै मधुश्चुता च देवा यत्रयत्रैषां यज्ञस्योपादस्खत्' तद् आप्याययन्त । तस्माद् आहुस् सोमस्यैवांशूर् आप्यायस्वेति । उपदस्नेवैषा यद्
रात्रिः । तद् यद् घृतश्चुन्निधनं भवत्य् एवैतत् एतेन प्याययन्ति ॥
घृतश्चुच् च वै मधुश्चुच् चाङ्गिरसां स्वर्गं लोकं यताम् अहीयेताम् । ताव् अकामयेताम् अनुष्टेव स्वर्गं लोकम् इति । तौ