जैमिनीय ब्राह्मण (सामवेद का प्राचीनतम गूढ़ ब्राह्मण ग्रन्थ - सरस्वती विहार संस्करण)

१.२१४ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ ५७
आजिम् अस्यायामेति । त आजिम् आयन् । अग्नेः प्रथमो रथ इति । तृतीयं त इत्य् अब्रूताम् आवाभ्यां त्व् एवाख्यायताद्
आसीद् अथोषसो ऽथाश्विनोः । ताव् अश्विनाव् अधी अश्याम्य् इति । तथेति ताव् अस्याजैत् । ताव् उदजयैताम् । स य एवम्
अत्यकुरुताम् । तौ द्रवन्ताव् अग्निः पर्युदतिष्ठत् । ताव् अब्रूताम् एताम् अश्विनोर् उज्जितिं वेद यत्र कामयत उद् इह जयेयम्
अति नौ सृजस्वेति । नेत्य् अब्रवीद् अनु नु मा भजतम् इति । इत्य् उत् तत्र जयति । य उ एवैताम् अग्नेश् चोषसश् चाण्वा-
तृतीयं त इत्य् अब्रूताम् आवाभ्यां त्व् एवाख्यायताद् इति । भक्तिं वेद यत्र कामयते ऽन्वाभक्त इह स्याम् इत्य् अन्वाभक्तस्
तथेति ताव् अस्याजैत् । तौ द्रवन्ताव् उषः पर्युदतिष्ठत् । ताव् तत्र भवति । तस्मान् नानादेवत्यास् संस्तुवन्ति । अथाश्विनम्
अब्रूताम् अति नौ सृजस्वेति । नेत्य् अब्रवीद् अनु नु मा भजतम् इत्य् एवाख्यायते । वारेवृतं¹ हि तत् तयोः ॥ २१० ॥²
१ कोशेषु °वृतं २ र ॥ ५ ॥
अहोरात्रयोर् वै देवासुरा अधिसंयत्ता आसन् । ते देवा तस्माद् गायत्रीषु स्तुवन्ति । यद् इन्द्रम् अब्रुवंस् तव स्तोमेनेति
अह्र् अभ्यजयन् । अथासुरा ऋचं च रात्रिं च प्राविशन् । ते तस्मात् पञ्चदशस्तोमो रात्रेः । यत् प्रजापतिम् अब्रुवंस् तव संप-
देवा अब्रुवन्नू अर्धिनो वा अस्य भुवनस्याभूभ कथं सन्ना रात्रिम् देति तस्माद् अनुष्टुभं संपद्यते । यद् विश्वान् देवान् अब्रुवन्
अभिजयेम रवैर् अन्वभ्यवायामेति । तय छन्दोभ्य् अग्निम् अब्रु- युष्माकम् आयतनेनेति तस्माज् जगत्यो ऽनुशंस्यन्ते । तान् संधि-
वन् । तव स्तोमेनेतीन्द्रम् । तव संपदेति प्रजापतिम् । युष्माकम् नाभिपलायन्त । आश्विनेनासंधेयम् अगमयन् । असंधेयं ह वै
आयतनेनेति विश्वान् देवान् । यद् अग्निम् अब्रुवंस् तव छन्दसेति द्विषन्तं भ्रातृव्यं गमयति य एवं वेद ॥ २११ ॥⁴
१ र ॥ ६ ॥
अहोरात्राभ्यां वै देवा असुरान् निर्हृत्य तांस् त्रिवृतैव वज्रे- वर्णां कुर्वन्ति । अथो एनां तद् अह्र् इव समुत्कल्पयन्ति । अहो-
णाभिन्यदधुः । इमे वै लोकास् त्रिवृत् । एभिर् एवैनांस् तल् रात्रे देवा अभिजित्य ते ऽमुम् आदित्यं सवनैर् एव प्रत्यञ्चम्
लोकैर् अभिन्यदधुः । तस्माद् आहुर् नैव तावद् असुरा अन्वाभ- अनयन् । तं पर्यायैः पुनः प्राञ्चम् । तम् आश्विनेन पुरस्ताद् उद-
वितारो यावद् इमे लोका भवितार इति । एभिर् हि³ लोकैर् स्तम्भुवन् । तस्माद् आहूर् नोदिते सूर्ये आश्विनम् अनुशंस्यम्
अभिनिहिताः ॥ इति । वि हैनं गमयति । य⁵ एतद् एवं वेद नीतो ऽस्य सवनैर्
एषा वा अग्निष्टोमस्य च संवत्सरस्य च संमा⁴ यद् रात्रिः । असाव् आदित्यः प्रत्यङ् भवत्य् आनीतः पुनः पर्यायैः प्राङ्
चतुर्विंशत्यर्धमासस् संवत्सरश् चतुर्विंशति राज्या उक्थाम्- उत्तब्धः पुरस्ताद् आश्विनेन । उभे⁵ ऽस्याहोरात्रे स्पृते अवरुद्धे
दानि । त्रीणि सवनानि त्रयः पर्यायाः । रात्रिम् एव तत् त्रिरू- भवतो भोगायास्मा आदित्या केतूश् चरति ॥ २१२ ॥⁶
१ श्वश ह ३ ल स ५ र ॥ ७ ॥
२ कोशेषु सम्मा ४ ल अधिपाठः द्वैअ (=या)
अथैष राथन्तरस् संधिर् भवति । प्रजापतिर् उपसं स्वां दु- न्ति । अथाश्विनम् इत्य् आख्यायते । अग्नये प्रथमाय स्तुवन्त्य्
हितरं बृहस्पतये प्रायच्छत् । तस्या एतत् सहस्रम् आश्विनं वहतुम् अथोषसे ऽथाश्विभ्याम् । एवं ह्य् एषाम् एता उज्जितयः ॥
अन्वाकरोत् । स देवान् अब्रवीद् इयम् एव मम युष्माकम् एतद् एकं साम द्वे छन्दसी । द्विपदम् एव तच् चतुष्पात्सु पशुष्व्
इतरद् इति । तस्माद् यदानृशंसो¹ जाया विन्दते व्य् एव वहतुम् अध्युहति । तस्माद् द्विपाच् चतुष्पदः पशून् अधितिष्ठति ॥
आदिशति² । ते देवा अब्रुवन् वीदं भजामहा इति । तस्य विभागे अनुदिते सूर्ये परिदध्याद् यं कामयेत पापीयान् स्याद् इति ।
न समपादयन् । ते ऽब्रुवन्नू आजिम् अस्यायामेति । त आजिम् पापीयान् एव भवति । व्युषिते परिदध्याद् यं कामयेत नार्वाङ्
आयन् । अग्नेः प्रथमो रथ आसीद् अथोषसो ऽथाश्विनोः । ताव् न परस्⁵ स्याद् इति । नैवार्वाङ् न परो भवति । बहुवर्षी ह तु
अश्विनाव् अधी अशीयाम्³ अत्यकुरुताम् । तौ देवा अब्रुवन् वारो पर्जन्यो भवति । उदिते परिदध्याद् यं कामयेत श्रेयान् स्याद्
ऽयं वाम् अथ नस् सहास्त्व् इति । तस्मान् नानादेवत्यास्⁴ स्तुव- रुचम् अश्नुवीतेति । श्रेयान् एव भवति रुचम् अश्नुते ॥ २१३ ॥⁶
१ कोशेषु यनृशंसो ३ ? रत्न अशियाम् ५ लवश परा
२ ल-वर्जम् अन्यत्र आविशति ४ लव ° देवत्यासु ६ र ॥ ८ ॥
पान्तम् आ वो अन्धसः इत्य् अन्धस्वतीर् भवन्ति । अह्र् वा तद् आहुः प्रेव वा एते ऽस्माल् लोकाच् च्यवन्ते ये ऽतिरात्रम्
अन्धो रात्रिः पान्तम् । अहोरात्रयोर् एव संतत्या अहोरात्रयोस् उपयन्तीति । तद् यद् ओकोनिधनं भवति — अयं वै लोकः
संमारम्भाय ॥ पुरुषस्यौकः— अस्मिन्न् एवैतत्त् लोके प्रतितिष्ठति ॥
तास्व् ओकोनिधनं वैतहव्यम् । ओकोनिधनेन वै वैतहव्येन वीतहव्य आश्रायसो ज्योग् अपरुद्धश् चरन् । सो ऽकामयताव
देवा असुरान् ओकसओकसो ऽनुदन्त । ओकसओकस एव द्विष- स्व ओकसि गच्छेयम् इति । स एतत् सामापश्यत् । तेनास्तुत ।
न्तं भ्रातृव्यं नुदते य एवं वेद । प्राणा ह खलु वा ओकः । स ओकाय² इत्य् एव निधनम् उपैत् । ततो वै सो ऽव स्व
प्राणान् एवैतद् द्विषतो भ्रातृव्यस्य वृङ्क्ते प्राणान् आत्मन् धत्ते ॥ ओकस्य् अगच्छत् । एतत् कामसनि साम । एतं वै स कामम्