तन्त्रालोक (प्रथम भाग - जयरथ विवृति सहित)

१४ श्रीतन्त्रालोकः ।
कस्यचित्संभावनामात्रमपि माभूत्, इत्येवमुक्तं 'कोऽ
पर' इति, यत्र उपायत्वसंभावनापि स्यात् ॥१७॥
ननु यद्येवं तर्हि सर्वत्र प्रसिद्धोऽयं द्वैतव्य-
वहारः कथमपहूयते ? इत्याशङ्क्याह
इदं द्वैतमऽयं भेद
इदमद्वैतमित्यपि ।
प्रकाशवपुरेवायं
भासते परमेश्वरः ॥१८ ॥
द्वैतव्यवहारोऽपि प्रकाशमानत्वात्प्रकाशात्मैवेत्य-
भिप्रायः, एतच्च बहूनां वादिनां मतम् - इति द्योतयि-
तुम् 'अयं भेद' इति पुनरुपादानम्, यथा चाद्वैतप्रति-
भासे प्रकाशात्मा परमेश्वर एक एव प्रतिभासते तथा
द्वैतप्रतिभासेऽपि, इत्यर्थमौपम्यं कटाक्षयितुम् 'इदम-
द्वैतमित्यपि' इत्युपात्तम् ॥१८॥
ननु बाह्योऽर्थः प्रकाशमानत्वात्प्रकाशात्मैव इत्या-
स्ताम्, अन्योन्यं पुनरस्य भेदे किमायातम, इत्याप-
तितमेव द्वैतम् ? इत्याशङ्क्याह
पं० १३ क० पु० इत्युक्तमौपम्यमिति पाठः ।
पं० १६ क० पु० किमिदमापतितमिति पाठः ।

श्लोक १६ ] द्वितीयमाह्निकम् । १५
अस्यां भूमौ सुखं दुःखं
बन्धो मोक्षश्चितिर्जडः ।
घटकुम्भवदेकार्थाः
शब्दास्तेऽप्येकमेव च ॥१६॥
अस्यां भूमाविति - परमाद्वयदशायामित्यर्थः,
'एकार्था' इति - एकः प्रकाश एवार्थोऽभिधेयो येषां ते
तथा, सुखदुःखादीनां हि प्रकाशातिरेकेण प्राति-
स्विकं नियतं किंचन रूपं यदि स्यात् तदैवं संभाव-
नापि भवेदिति भावः, अत एव
'घटो मदात्मना वेत्ति वेद्म्यहं च घटात्मना।'
इत्यादिरन्यैरुक्तम् । ननु यद्येवं तर्हि तदभिधाय-
कत्वशब्दाभिप्रायेणापि द्वैतं स्यात् ? इत्याह 'शब्दा-
स्तेऽप्येकमेव च' इत, एकमिति - संवेद्यमानत्वात्सं-
वेदनमेवेत्यर्थः ॥१६॥
ननु यदि नीलसुखादि प्रकाशमानत्वात्प्रकाश
एव तर्हि तत्केन रूपेण प्रकाशते ? इत्याशंक्याह
पं० ६ क० पु० प्रकाशरूपोऽर्थोभिधेय इति पाठः ।
पं० ७ क० पु० प्रकाशव्यतिरेकेणेति पाठः ।
पं० १५ क० पु० नीलप्रकाशादि इति पाठः ।