वरिवस्यारहस्य (भास्करराय मखी - सरोजिनी हिन्दी व्याख्या, कामकला व श्रीविद्या मन्त्र-दर्शन)
Varivasyarahasya of Bhaskararaya with Sarojini Hindi Commentary
भास्करराय मखी (टीकाकार: डॉ. श्यामकान्त द्विवेदी आनन्द) द्वारा
द्वितीयोऽंशः ४११
कहकर गुरु को ब्रह्मा, विष्णु एवं महेश के समतुल्य कहा गया है किन्तु आगे इन
तीनों देवों से भी बड़ी सत्ता ब्रह्म को गुरु का पर्याय घोषित किया गया है । गुरु
तीनों लोकों में सर्वोपरि है—"न गुरोरधिकः कश्चित्त्रिषु लोकेषुविद्यते ।।" अर्थात्
“तीनों लोकों में गुरु से बढ़कर कोई अन्य व्यक्ति नहीं है ।।"
गुरु एवं शिव में अभेद—शिवपुराण के 'कैलाससंहिता' में कहा गया है—
'यथा गुरुस्तथैवेशो यथैवेशस्तथा गुरुः ।
पूजनीयो महाभक्त्या न भेदो विद्यतेऽनयोः ॥'
'यो गुरुः स शिवः प्रोक्तो यः शिवः स गुरुः स्मृतः ।
तस्माद्धि श्रीगुरोर्भक्तिर्भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी ।।'
'गुरुचरणा:'—गुरुश्री के श्रीचरण ।। 'गुरु' = गृ शब्दे, क्र्यादि, एवं 'गृ
निगरणे' तुदादिगण की धातु को कृग्रोरुच्च (१।२५) इस उणादि सूत्र से 'कु' प्रत्यय
और उकारान्ता देश होने पर 'उरण रपरः' (१।१।५१) इससे उरादेशान्तर
'कृत्तद्धितसमासाश्च' (१।२।४६) इससे प्रातिपदिक संज्ञा के पश्चात् 'सु' विभक्ति
आने पर 'गुरुः' शब्द निष्पन्न होता है । गुरु की निरुक्ति निम्नानुसार है—१.
गृणति, उपदिशति धर्ममिति गुरुः । गिरत्यज्ञानमिति गुरुः । “यद्वा गीर्यतेस्तूयते
देवगंधर्वादिभिरितिगुरुः ।।" आचार्य शङ्कर कहते हैं—
“अविद्याहृदयग्रंथिबंधमोक्षो यतो भवेत् ।
तमेव गुरुरित्याहुर्गुरुशब्देन योगिनः ॥”१ (२५७)
भगवान् मनु कहते हैं—
'निषेकादीनि कर्माणि यः करोति यथाविधि ।
संभावयति चान्नेन स विप्रो गुरुरुच्यते ॥'२ (२।१४२)
गुरुचरणैकसहायो भास्कररायो जनन्मातुः ।
वरिवस्यातिरहस्यं वीरनमस्यं प्रजग्रन्थ ॥ १६७ ॥
(प्रस्तुत ग्रंथ-प्रणयन के पीछे गुरु-कृपा का प्रतिपादन)
एक मात्र गुरु-चरणों की सहायता लेकर भास्करराय ने जगन्माता का, वीरों
द्वारा भी पूज्य, (पूजा-विधान के अत्यन्त रहस्यात्मक पक्ष पर प्रकाश डालने वाला)
रहस्य-ग्रंथ वरिवस्यातिरहस्य प्रणीत किया ॥ १६७ ॥
- प्रकाश *
वीरैः, अहमि रणाङ्गण इदमो वैरिणो नाशं कुर्वाणैः परापञ्चाशिकादौ प्रसिद्धैः ।
इति सर्वमनवद्यम् ॥ १६७ ॥
१. शंकराचार्य—'सर्ववेदान्तसिद्धान्तसार संग्रह' २. मनुस्मृति
४१२ वरिवस्यारहस्ये
वस्तु प्रस्तुतमस्तु निस्तुलमहोःस्तोमास्तिवास्तु नो
हस्तन्यस्तसमस्तपुस्तकभरध्वस्तासदेनस्तति ।
शस्तस्वस्तिकृदस्तुदुस्तरतमः स्वस्तोकसौवस्तिकं
गीस्तोयस्तनयित्लुसुस्तनयुगं वास्तोष्पतिप्रस्तुतम् ॥
॥ इति श्रीमत्पदवाक्यप्रमाणपारावारपारीणसर्वतन्त्रस्वतन्त्रश्रीनृसिंहानन्दनाथ-
चरणारविन्दमिलिन्देन श्रीमद्गम्भीररायभारतीदीक्षितात्मजेन भास्कररायापरनाम्ना
भासुरानन्दनाथेन प्रणीतं सव्याख्यानं वरिवस्यारहस्यं सम्पूर्णम् ॥
——— ⁂ ———
- सरोजिनी *
गुरु शुश्रूषा से ही विद्या-प्राप्ति संभव है—गुरुसहायो गुरुशुश्रूषया विद्या' (याज्ञ.
शि. ३०) इसीलिए ग्रन्थकार ने 'गुरुचरणैकसहायो'—एक मात्र गुरुश्री के श्री चरणों
की सहायता लेकर । आचार्य भास्करराय ने गुरु को अत्यधिक महत्व प्रदर्शित करने
के उद्देश्य से ही ग्रंथांत में गुरु के श्रीचरणों की भक्ति प्रदर्शित की है । ठीक भी
है क्योंकि—'सर्वं गुरुमयं जगत्' (सारा संसार ही गुरुमय है ।) गुरु मनुष्य नहीं हैं
प्रत्युत् शिव ही गुरु हैं—
“गुरुरेकः शिवः प्रोक्तः सोऽहं देवि न संशयः ॥”१
गुरु से अधिक कोई नहीं है—
‘न गुरोरधिकं शास्त्रं न गुरोरधिकं तपः ।
न गुरोरधिकं मंत्र न गुरोरधिकं फलम् ॥
न गुरोरधिका देवी न गुरोरधिकः शिवः ।
न गुरोरधिका मुक्तिर्न गुरोरधिका. जपः ॥
गुरुः पिता गुरुर्माता गुरुर्देवो महेश्वरः ।
देव रुष्टे गुरुस्त्राता गुरौ रुष्टे न कश्चन ॥२
गुरु को मनुष्य समझने से करोड़ों कल्पों में भी शिष्य को सिद्धि प्राप्त नहीं
हो पाती अतः गुरु को मानव न समझकर उन्हें शिवस्वरूप समझना चाहिए—
“गुरौ मनुष्यता बुद्धिः शिष्याणां यदि जायते ।
न हि तस्य भवेत् सिद्धिः कल्पकोटिशतैरपि ॥”
तस्माद्देवेशि नियतं श्रीगुरुं शिवरूपिणम् ॥ (गु० गी०)३
गुरु को ही ब्रह्मा (विश्व का स्रष्टा) विष्णु (विश्व का पालक एवं विश्व का
१-३. गुरुगीता ४. कुलार्णवतन्त्र
द्वितीयोंऽशः ४१३
संहारक (महेश)) तीनों कहा गया है । इससे भी बढ़कर उन्हें साक्षात् परब्रह्म भी
कहा गया है—
“गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः ।
गुरुः साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥”
मोक्ष का मूल 'ज्ञान' है, उसका मूल महेश्वर हैं, उनका मूल पंचाक्षर मंत्र है
और इस पंचाक्षर का भी मूल गुरु की वाणी है—'मोक्षस्य मूलं यज्ज्ञानं तस्य मूलं
महेश्वरः । तस्य पंचाक्षरो मंत्रो मूलमंत्र गुरोर्वचः ॥'४
ग्रन्थकार गुरुचरणों मात्र की सहायता लेने कृतकृत्य होने की बात इस लिए
कहते हैं क्योंकि कोई भी विद्या बिना गुरु के सिद्ध नहीं होती । करोड़ों ग्रंथों का
अध्ययन करने पर भी बिना गुरु-कृपा के कोई सिद्धि संभव नहीं—
१. “गुरुवक्त्रेण लभ्येत् नाधीतागम कोटिभिः ॥”१
२. मुक्तिदा गुरुवागेका विद्याः सर्वा विडम्बकाः ॥२
३. देहस्थाः सर्वविद्याश्च देहस्थाः सर्वदेवताः ।
देहस्थाः सर्वतीर्थानि गुरुवाक्येन लभ्यते ॥३
॥ इस प्रकार वरिवस्यारहस्य के द्वितीयोंऽश की डॉ० श्यामाकान्त द्विवेदी कृत
'सरोजिनी' नामक हिन्दी टीका पूर्ण हुई ॥
───❊───
१-२. कुलार्णवतन्त्र ३. ज्ञानसंकलिनी तन्त्र
The text on this page is extremely faint, out-of-focus, and washed out, making it completely illegible to read or transcribe accurately without guessing.
Please provide a clearer, higher-resolution, and higher-contrast photograph or scan of the page so it can be properly transcribed line by line.
श्लोकार्धानुक्रमणिका
पृष्ठाङ्काः
अ
अकथादिकषोडशा० २८९
अकथासनं ह-लक्षान्तरं ४०२
अकारैर्दशसंख्याकैः २७३
अकुलादिकोन्मनान्त २०३
अखिलार्थबोधनियमोः ३८६
अत्यल्पमिदं कथितं ३७३
अथ तार्तीये वर्णद्वितयं २३९
अथ रोधिनी तदूर्ध्वं १४६
अथ वा सकलार्थेष्वपि ३८३
अथातः पूर्णगायत्र्याः २२५
अध्ययनार्थकतेङः ३६१
अध्युष्टनिमेषोत्तर० २०३
अन्तःकरणचतुष्क० १८१
अन्त्यप्रथमे मध्यचतुर्थे २५४
अन्यतमैकावगतौ ३८३
अन्येषां वर्णानां मात्रा १२३
अन्वयितव्योऽक्षरशः ३५६
अयमेव कूटयोरपि ३५६
अर्थमजानानां नाना २२२
अर्थमयी शब्दमयी २७
अर्थानादरभाजां २२३
अर्था भवन्ति योगात् ३४८
अर्थोऽप्यखण्डरूपोः ३८२
पृष्ठाङ्काः
अस्याः स्वाभिन्नत्वं ३२४
अहंकारौ शिवशक्ती २५४
आ
आकारः स्वं रूपं ३८८
आकृतिगणपाठेन ३६६
आ केदारादुदीच० २
आद्ये दश मध्ये ताः १६४
आधारोत्थित नादोः १४६
आधारोत्थितनादस्य १९२
आनन्दैकघनत्वं यद् १८४
आन्तरवृत्तेर्लयतोः १८२
आ प्राचः कामरूपाद् २
आवरणदेवतानाम् २८३
आसेचनकव्याप्त्यादि० ३८२
आस्तामन्या वृत्तिः ३८१
इ
इच्छादित्रिसमष्टि २८४
इति तु श्रीविद्यायाः ३४४
इत्थं गुणगणकथनात् ३७१
इत्थं नामत्रिशतीवाच्योः २४६
इत्थं ब्रह्म तटस्थ० ३७२
इत्थं माता विद्या चक्रं ३१४
इत्येवं बोधयितुं ३७३
४१६ वरिवस्यारहस्ये
पृष्ठाङ्काः
इत्येवं वर्णानां स्थानं १४६
इन्द्रियदशकव्यवहृति १८०
इन्द्रियदशकेनान्तःकरण २८५
ई
ईकारः प्रश्लिष्टः सृष्टि० ३६४
ईकारस्तस्यार्थः कीर्तिः ३६४
ई दीप्ताविति धातो ३६४
ई व्याप्ताविति धातो ३६३
ईश्वरवाचीकारो वक्ति ३७१
उ
उच्चरिते नादे सति २०३
उत्पत्तिस्थानं तद्यत्नोः ३८७
उन्मन्यन्तर्लीनं विभाव १४६
उन्मन्यां नीरूपं षष्ठं १८५
उपमेयश्चक्रीवान् २२२
उभयाङ्गसङ्गजन्यं ३१६
उभयोः समरसभाव ३५८
ऊ
ऊर्ध्वाधोबिन्दुद्वय० १४६
ऋ
ऋषयश्छन्दोदैवत० ३८८
ए
एकलवोना ऊनत्रिंश० १६४
एकस्यानेकार्था दृष्टा ३८३
एकस्यानेकार्थे विनियोगा ३८६
एकादश वाक्कूटे सार्धा १३७
एकारेण च तत्परचक्रे ३१०
एकैकस्मिन् कर्मणि १६८
पृष्ठाङ्काः
एतत्त्रयसमष्ट्यात्म २४१
एतत्त्रितयाभिन्नः स्व० ३१२
एतत् पिण्डद्वितयं २५४
एतस्मादयमर्थो बोद्धव्य ३८२
एतामुत्सृज्य जडैः ३९६
एते सम्यक् कलयति ३६४
एतौ लौ नयने यस्य ३७०
एवं द्वादशसंख्यैर्घटना ३००
एवं नवभिर्योगाद् ग्रह २८४
एवं षड्भिर्योगाच्छ्री २९८
एवं सप्तत्रिंशत्संख्याक० २७६
एवमवस्थाशून्यविषु० २०४
एवमवान्तरवाक्यैः० ३७३
एष महातत्त्वार्थः ३४३
एषां गमनं प्रापण० ३६४
एषाहंपदतुर्यस्वर० २५४
ऐ
ऐक्येन नादमयता० १९०
क
ककारत्रयवाच्यास्तु २७२
कण्ठे च कण्ठतालुनि १३८
कत्रितयादीकाराद् ३१०
कथमिव तस्मिञ्ज्ञाते ३
कन दीप्ताविति धातोः ३६१
कमु कान्ताविति धातोः ३६४
कल्याण्येकाक्षर्यावी० ३४६
कहयोर्लसयोरर्थो ३५८
कामकलाभिश्चतसृभिः २६८
कामयते स ककारः २२९
कामो योनिः कमला ७६
श्लोकार्धानुक्रमणिका ४१७
पृष्ठाङ्काः
कूटद्वितये शेषं पूर्व २४१
को विधिरेकारो हरिः ३६८
कौलिकार्थो रहस्यार्थः २२५
क्रमशःऽग्रिमकूटयुगे ३६८
क्रोधीशः श्रीकण्ठारूढः ८०
क्वचनावान्तरवाक्यं ३८५
ग
गणपग्रहभादीनां ३०७
गणेशग्रहनक्षत्र० २९४
गायत्र्यर्थस्त्रिपुरोप० २४१
गुरुचरणैकसहायः ४११
घ
घटिता च परादिवाग्० २८९
च
चक्रं विद्याक्षरैरेव ३०१
चतुरश्राणि लकारैः ३१०
छ
छन्दसि सर्वविधीनां ३६६
ज
जन्यजनकयोर्भेदः २८०
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्याख्य० ३७२
जीवात्मपरमात्मभ
४१८ वरिवस्यारहस्ये
पृष्ठाङ्काः
त्र
त्रिकूटवाच्यं मायायाः २४६
त्रिपदी त्रिवर्णबोध्या २३९
त्रिभिः कूटैः क्रमाद्वाच्यम् २४१
त्रिरावृत्तैरियं विद्या २४८
त्रैलोक्यमोहनाद्यैः २९६
द
दुर्लभमान्तरमङ्गं ३९४
देव्या रूपान्तरत्वाच्च ३०१
देव्या रूपान्तरत्वेन २९४
द्वादशषोडशदशभिः ३१६
द्विस्वरमध्यगतस्य ३६८
द्वितीयीकं कूटं कथितं ८०
द्वितीयीकं नादं तार्तीये० १४६
द्वैतीयीकद्वैतीयीक० ३५६
ध
धातोर्बह्वर्थत्वाद् बहुल ३६६
न
नक्षत्रत्वं च दशाकाराणां २९०
नरपतिरविकाष्ठा० २८६
नव च मनोरथांश्च २०४
नाडीनादार्णानां संयोगः १९२
नादः प्राथमिकस्तु १४६
नादस्तु पद्मरागवद् १४६
नादान्तव्यापिकयोश्च० १८५
नादान्तस्तडिदाभ स० १४६
नादान्तावधि नादः १९९
नादाश्चक्रत्रितय त्रि० १७०
नामार्थः शब्दरूपार्थश्चार्थः २२५
२७ वरि.
पृष्ठाङ्काः
नामैकदेशमात्रे नाम० ३४६
नामोपस्थितिगम्यः ३४६
नार्थज्ञानविहीनं २२२
निखिलजगत्संहर्त्री० ३६४
निजबुद्धिमात्रजन्या ४०१
नैसर्गिकी स्फुरत्ता वि० ११
न्यासा ध्यानं नियमाः ३८८
प
पञ्चचतुःशक्त्यनला ३००
पञ्चतुस्त्रिद्वयेकगशब्द० २६४
पञ्चभिर्नागकूर्माद्यैः २८७
पञ्चानामपि भेदाभावः ३१४
पञ्चाशद्भिर्वर्णैरभिन्न० ३१६
परमशिवे निष्कलता २८२
पीठानि पुनर्गणिता० २०७
पुटधामतत्त्वपीठा० १६५
पुरुषार्थानिच्छद्भिः २२३
पृथ्वी मही लकार० २३६
प्र
प्रकृतिपुरुषगुण० २८५
प्रकृते तु सर्वबोधस्येष्ट ३८३
प्रतिपदमर्थविशेषा० ३८२
प्रतिपाद्योऽत्रा कण्ठाद् ३४९
प्रत्यक्षरस्वरूपाः शाक्तार्थे १६८
प्रथमेन तुल्यमन्त्यं १२२
प्रथमेऽष्टादश वर्णाः १२२
प्रलयाग्निनिभं प्रथमं १४०
प्राणविहीनेव तनुः ०९६
प्राणात्ममानसानां १८४
प्राथमिककूटनादे १९०
हार्द १९९
रौद्रीक्रिये शिवापर्णे २४१
ल
लक्षणया तत्र तिरोधाना० ३७१
व
वरिवस्यारहस्यं ४११
Everything is verified and accurate.श्लोकार्धानुक्रमणिका ४१९
पृष्ठाङ्काः
प्रादुर्भूते हिरण्यद्विरद० १
प्रह्लादाभीष्टदाने १
ब
बहुतरसमासयोगात् ३६७
बाह्यान्यङ्गानि पुनः ३८८
बिन्दुत्रयनादत्रय० २९०
बिन्दुभिस्त्रिभिरुच्यन्ते २७५
बिन्दुरहितहल्ललेखा १२३
बिन्दूद्गच्छत्त्र्यश्राकार० १४६
बिन्दूभवति तमिन्दुं २५४
बिन्दोरर्ध मात्रा परे १२३
बिन्द्वर्धचन्द्ररोधिन्यः ८९
बिन्द्वादि कसमनन्तं १४६
बिन्द्वादिनवकयोस्तु १४६
बिन्द्वादीनां नवानां तु ८९
४२० वरिवस्यारहस्ये
पृष्ठाङ्काः
वरिवस्यातिररहस्ये २२०
वर्णद्वयमेलनतः ३६३
वाक्कामाशक्तिकूटैः ३४९
वागर्थसृष्टिबीजं तेन० २५४
वागिन्द्रियैरगम्ये तत्त्वा० ३४३
वाग्भवकूटस्थार्थः सूक्ष्म ३६४
वामादिसप्तशक्तीनां २४८
वामेच्छादिशक्तिमय ३५६
वामेच्छाद्याः षडीकारः २४८
वामेच्छे ब्रह्मभारत्यौ २४१
विज्ञानकेवलाश्चेति २७२
विद्यायाः प्राणभूतः २७३
विद्यावर्णैयत्तोद्धारः ३८७
विधिहरिगिरिशेड्यत्वे हेतू ३७०
विधिहरिगिरिशैरीड्यं ३६८
विधिहरिशिववचनाः ३७१
विश्वसिसृक्षावशतः २५४
वृत्तत्रयधरणीत्रय० २९७
वेदनमेव सुषुप्तिः १८२
वेदे बहुशः स्वीकृतम् ३८६
वेदेषु चतुर्ष्वपि परम ७०
वेधोभारत्यौ माधव० ३५१
व्यवहरति न तु प्रकटं ७६
व्यष्टि समष्टिविभेदाद् १६५
व्यष्टिसमष्टिविभेदाद् बीज १९०
व्याप
`
हृल्लेखानां त्रितयं कूट ८०सृष्टिस्थितिभङ्गात्मक० ३७१हृल्लेखाभिस्तत्परचक्र० ३१०सृष्टि-स्थिति-संहार० १६५हृल्लेखाभिस्तिसृभिस्त० २९२सैवोर्ध्वबिन्दु हीनोन्मना १४६हृल्लेखायाः स्वरूपं तु ८९स्थितिसंहतिचक्रे द्वे २९८हीमिति नाम विशेष्यं ३६८- Everything is accurate, clean, and complete.श्लोकार्धानुक्रमणिका ४२१
पृष्ठाङ्काः | पृष्ठाङ्काः
सर्वान्तर्यामि दधद्भगः २३६ | स्पृष्टविवाराद्यान्तर० १३८
सवितुर्वरेण्यमिति वै २२९ | स्फुरणप्रकाशरूपौ २५४
साक्षाद्विधैवैषा न ततो ३२४ | स्वयमपि तत्पानवशात् ३१६
सा तार्तीयेकाराद् बोध्या १८१ |
सामानाधिकरण्यात् ३७२ | ह
इस पृष्ठ की छवि अत्यधिक धुंधली, अत्यंत हल्की (overexposed/faded) और अस्पष्ट है, जिसके कारण देवनागरी पाठ पूरी तरह से अपठनीय (illegible) है।
कृपया अधिक स्पष्ट, उच्च कंट्रास्ट (high contrast) अथवा बेहतर प्रकाश वाली स्पष्ट छवि/स्कैन साझा करें ताकि इसका सटीक प्रतिलेखन (transcription) किया जा सके।
इस पृष्ठ पर कोई पाठ (टेक्स्ट/मंत्र/श्लोक) उपलब्ध नहीं है, यह एक कोरा (ब्लैंक) पृष्ठ है।
इस पृष्ठ पर कोई पाठ (text) उपलब्ध नहीं है। यह पृष्ठ पूर्णतः रिक्त (blank) है।
This page is completely blank and contains no text to transcribe.
इस पृष्ठ पर कोई पाठ (टेक्स्ट) उपलब्ध नहीं है; यह एक रिक्त (कोरा) पृष्ठ है।
इस पृष्ठ पर कोई पाठ (टेक्स्ट) मौजूद नहीं है। यह एक खाली पृष्ठ है जिस पर केवल चिपकाने वाले टेप (adhesive tape) के निशान दिखाई दे रहे हैं।
तन्त्रशास्त्र के महत्वपूर्ण प्रकाशन :
- अन्नदाकल्पतन्त्रम् । हिन्दी टीका सहित । एस. एन. खण्डेलवाल
- एकजटातारासाधनतन्त्रम् । हिन्दी टीका सहित । एस. एन. खण्डेलवाल
- कुण्डलिनी शक्ति । अरुणकुमार शर्मा
- कुलार्णव तन्त्रम् । हिन्दी टीका सहित । परमहंस मिश्र
- तन्त्रविज्ञान और साधना । सीताराम चतुर्वेदी
- तन्त्रसारः । 'नीर-क्षीर-विवेक' नामक हिन्दी टीका सहित । परमहंस मिश्र । 1-2 भाग
- तन्त्रालोक । जयरथकृत संस्कृत टीका एवं राधेश्याम चतुर्वेदी कृत हिन्दी टीका सहित
- त्रिपुरा रहस्यम् । ज्ञानखण्ड एवं महात्मखण्ड । हिन्दी टीका सहित । जगदीश चन्द्र मिश्र
- नीलसरस्वती-तन्त्रम् । हिन्दी टीका सहित । एस. एन. खण्डेलवाल
- भूतडामरतन्त्रम् । हिन्दी टीका सहित । एस. एन. खण्डेलवाल
- मन्त्रमहोदधि । 'नौका' संस्कृत टीका तथा 'अर्चि' हिन्दी टीका सहित । सुधाकर मालवीय
- रूद्रयामलतन्त्रम् । हिन्दी टीका सहित । सुधाकर मालवीय । 1-2 भाग
- ललितासहस्रनाम् । हिन्दी टीका सहित । श्रीभारतभूषण
- वरिवस्यारहस्यम् । संस्कृत हिन्दी टीका सहित । श्यामाकान्त द्विवेदी
- वर्ण-बीज-प्रकाश । सरयू प्रसाद द्विवेदी
- शारदातिलकम् । हिन्दी टीका सहित । सुधाकर मालवीय । 1-2 भाग
- सर्वोल्लास-तन्त्रम् । हिन्दी टीका सहित । एस. एन. खण्डेलवाल
- सिद्धनागार्जुनतन्त्रम् । हिन्दी टीका सहित । एस. एन. खण्डेलवाल
- सौन्दर्यलहरी । 'लक्ष्मीधरी' संस्कृत एवं 'सरला' हिन्दी व्याख्या । सुधाकर मालवीय
चौखम्बा सुरभारती प्रकाशन
वाराणसी-221001