रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

तावत् पचेत् पचेद्धीमान्¹ यावद्विध्वंसतां व्रजेत् ।
ततस्तच्छीतले² ज्ञात्वा तोये निर्वापयेत्ततः ॥ १४२ ॥
[तावदेव³ विधिः कार्यो यावद्वर्णः समागतः ॥ १४३ ॥
ततस्तापयेद्भूयो गोशकृच्चूर्णसंयुतम् ।
तप्तं तपनतप्तात्र लवणे प्रक्षिपेद्बुधः ॥ १४४ ॥
प्रक्षाल्यं तु ततो हेम पचेल्लवणगैरिकैः ।
कषणैश्च तु संशोध्य भूयो भूयो विचक्षणः ॥ १४५ ॥
लेपयेत् पुटयेच्चैव वर्णसंजननाय च ।
तारारिष्टं तु देवेशि रक्ततैलेन पाचयेत् ॥ १४६ ॥
निक्षेपयेच्च शतशो दलं रक्ष्यति रञ्जितम् ॥ १४७ ॥
रसोपसर्गं तु निर्द्दहेन्नागवङ्गयोः ।
नागवङ्गौ पुनः शुल्वे शुल्वं तारे तु निर्द्दहेत् ॥ १४८ ॥
तारं निषिक्तं देवेशि रक्ततैले पुनः पुनः ।
जायते हेम कच्चा

सप्तदशः पटलः । ३६७
एकेको रसहेमांशः शतवेध इति स्मृतः ॥ १५२ ॥]
अनेन क्रमयोगेण सहस्रांशेन वेधकः¹ ॥ १५३ ॥
मूषां² तु गोस्तनीं कृत्वा दलपूर्णां तथा दृढाम्³ ।
धमेद्दलं निर्मलं तत्⁴ घृतमुच्छोल्लितं यदा ॥ १५४ ॥
क्रामणेन समायुक्तं रसं दत्त्वा तु वेधयेत् ।
दलपत्रं रसालिप्तं ताम्रपात्रान्तरे⁵ स्थितम् ॥ १५५ ॥
उपरिष्टान्मृदा लिप्तं दत्त्वा मृद्वग्निमेव च ।
बीजसंयुक्तमावर्त्य ध्मापयेन्मतिमान् सदा ॥ १५६ ॥
टङ्कणं तिलचूर्णं च शीतले तु निवापयेत्⁶ ।
रससिद्धं तु⁷ कनकं पलैकं ध्मापयेद्भुवि ।
उद्धृत्य पुनरुत्थाप्य⁸ विक्रेयं तत् सुरेश्वर ॥ १५७ ॥
पुनरन्यं प्रवक्ष्यामि रसवेधो⁹ यथा भवेत् ॥ १५८ ॥
तिलसर्षपचूर्णस्य द्वे पले च प्रदापयेत्¹⁰ ।
द्वे पले च हरिद्राया एकत्रैव तु मर्दयेत्¹¹ ॥ १५९ ॥
(1) B has सहस्रांशादिदोषतः. D has सहस्रांशेन विधायकः, which is incor-
rect. (2) D and K read मूषां, which is incorrect. (3) दलं
पूर्वं तथा दृढं, an incorrect variant in D. (4) D and K read च.
(5) B reads ताम्रं पात्रातरे. K reads ताम्रपत्रांतरे, which is incorrect. (6)
D reads शीतलेन तु पेषयेत्. K reads क्षितलेन निवापयेत्, which is partly incor-
rect. (7) D reads रसं विद्धे तु, which is incorrect K reads रस-
विद्धं तु. (8) D reads पुनरुत्थाय, which is unintelligible. K reads पुन-
रुत्थाप्या. (9) B reads रसवेद्धाः. D and K read रसवेधं. Both are
incorrect. (10) D and K read द्वे पली च हरिद्रया, wherein the last
term is incorrect. (11) This hemistich is not found in D and K.

३८८ रसार्णवे
मर्दयेन्मृन्मये पात्रे पलपञ्चक¹पन्नगम् ।
वापयेत् सिद्धसूतेन² शलाकां चैव चालयेत्³ ॥ १६० ॥
पुनश्च वापयेत्तावत्⁴ यावत् कठिनतां व्रजेत्⁵ ।
तन्नागं जायते दिव्यं जाम्बूनदसमप्रभम्⁶ ॥ १६१ ॥
उद्घाटं⁷ कथयिष्यामि रसविद्धं च पन्नगम्⁸ ॥ १६२ ॥
घोषाकृष्टं तु यत् शुल्कं⁹ षोडशांशेन¹⁰ योजयेत् ।
एकीकृत्य¹¹ समावर्त्त्य छागमूत्रे निषेचयेत् ।
सर्व्वदोषविनिर्मुक्तं जायते हेम शोभनम्¹² ॥ १६३ ॥
लोहवेध इति ख्यातो विस्तरेण सुरेश्वरि ॥ १६४ ॥
यथा लोहे तथा देहे कर्त्तव्यः सूतकः सदा ।
समानं कुरुते देवि प्रविशन्¹³ देहलोहयोः ॥ १६५ ॥
(1) D reads पलं पंचक. K reads पलं पंचक. (2) दापयेदश्वमूत्रेण,
a variant in D. K reads वद्धसूतेन. (3) D reads शालाकीं चलापयेत्,
which is incorrect. (4) B reads पञ्चात्. D reads पञ्चाद्दापयेद्धरिद्रा,
an incomplete variant in D. (5) K has the following hemistich
after व्रजेत् :—संवापयेद्धरिद्रां तु यावत् कठिनतां व्रजेत्. (6) D reads जम्बूनद-
समन्वितम्, which is not correct. (7) उद्धारं is the readings in D.
(8) D has रससिद्धिं च पावनम्. K has रसबंधं च पन्नगं. (9) D reads
खल्कं तु, which is incorrect. (10) K reads erroneously षोडशांश.
(11) D and K read एकीकृत्या, which is grammatically incorrect.
(12) D has मम शोभनम्, which is incorrect. (13) D reads प्रलयात्.
K reads प्रस्रवं.

सप्तदशः पटलः । ३८९
पूर्व्वं लोहे परीक्षेत ततो¹ देहे प्रयोजयेत् ।
तत्समाचक्ष्व देवेशि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १५६ ॥
इति श्रीपार्वतीपरमेश्वरसंवादे²
रसार्णवे रससंहितायां
लोहवेधो नाम³
सप्तदशः पटलः ॥ १७ ॥
(1) D reads erroneously बद्धो.
(2) B wants this line.
(3) D and K have लोहविधाने नाम. This is not correct, as we see in the
beginning of the next पटल लोहवेधाः &c. and not लोहविधान.

अष्टादशः पटलः ।
—❖—
श्रीदेव्युवाच ।
लोहवेधाख्यया देव यदर्थमुपवर्णिताः¹ ।
तं देहवेधमाचक्ष्व येन स्यात् खेचरी गतिः² ॥ १ ॥
श्रीभैरव उवाच ।
प्रथमं शोधयेद्देहं पश्चात् कल्पं समाचरेत् ।
अन्यथा न³ भवेत् सिद्धिः रसे चैव रसायने ॥ २ ॥
प्रातः प्रातः पिबेदादौ त्रिदिनं घृतसैन्धवम्⁴ ।
केतक्याः स्तनजं⁵ क्वाथं तदनु⁶ त्रिदिनं पिबेत् ॥ ३ ॥
विधिना स्वेदनं कृत्वा सयवक्षारमर्करम्⁷ ।
त्र्यहं पिबेद्वराक्वाथं⁸ सदेवासुरवन्दिते⁹ ॥ ४ ॥
क्वाथं¹⁰ कटुकरोहिण्याः सम्यग् जाते विरेचने¹¹ ।
त्रिदिनं यावकान्नं च¹² भुञ्जीत घृतसंयुतम् ॥ ५ ॥

(1) लोहवैधाख्यया देवि यदर्थमुपवंदितः, an incorrect variant in D. (2)
D reads खेचरा गतिः, which is incorrect. (3) D and K read नान्यथा
तु. (4) D reads घृतसैन्धवः, which is incorrect. (5) B has
केतकिसनशे. D has केतच्यास्तनजं. K has केतकास्तनजं. (6) B reads
तदातु. D reads तदैते. (7) D reads प्रर्कराम्, which is incorrect.
(8) D has पिबेदक्तिकं, which is incorrect. K has वरक्वाथं. (9) सर्व-
बासुरवंदिते, a variant in B. ससदेवाशुरवन्दिते, a variant in D. (10)
K reads क्वाथ. (11) B reads विरेचनं. (12) B has दिनं यावकान्नं तु.

. K reads चिमासे मध्यभुक्त,
Wait, does it say "प्रत्यहम्." or "प्रत्यहं."?
Look at: "त्रिमासैः प्रत्यहं." or "त्रिमासैः प्रत्यक्."?
Wait! Look at the word: "त्रिमासैः प्रत्यक्."?
Wait, in line : "त्रिमासं प्रत्यहं¹⁰ पिवेत् ।"
In footnote (10): "D reads त्रिमासैः प्रत्यक्."?
Wait! Look at the letter after "प्रत्य":
Is it "ह" with anusvara, or "क्"?
Wait, look at "प्रत्यक्." - the letter is 'क्'! It has a vertical line with a loop on the left and a hook on the right: that's a 'क'! With a virama? Or is it 'हं'?
Wait, compare it with 'क' in 'भुक्त' right next to it: 'चिमासे मध्यभुक्त,'.
Look at the character after 'प्रत्य': it has the vertical stem, a left loop, and a right hook! It is 'क्.' or 'क.'! Wait, wait, why would D read 'त्रिमासैः प्रत्यक्'? 'प्रत्यक्' is a real Sanskrit word (meaning inwards, westward, or each/every, or variant of प्रत्यहं)! Wait, or is it 'प्रत्यहं'? No, look at 'ह' in 'अष्टादशः' or 'भूत्वा' or 'गृह':

४०२ रसार्णवे
शोधितं व्योमताप्याभ्यां¹ पतितं तदनन्तरम्² ।
तन्दुलीयकभृङ्गाङ्ग³-पेषितं वापितं⁴ रसम् ।
चारोटमिति सेवेत⁵ प्रथमं देहसिद्धये⁶ ॥ १२ ॥
अथवा भक्षतां प्राप्तं⁷ षट्वारं⁸ कञ्चुकयोगतः ।
यावत् संवत्सरं पूर्णं तावदारोटकं भजेत्⁹ ॥ १३ ॥
शिखाजतु¹⁰क्षौद्रविडङ्गसर्पि¹¹
र्लौहाभयापारदताप्यभस्म¹² ।
चापूर्यते दुर्बलदेहधातून्¹³
त्रिपञ्चरात्रेण यथा शशाङ्कः ॥ १४ ॥

(1) B has शोधितव्योमताप्या, an incomplete variant. D has शोधितं
व्योम तां याति, which is senseless. K has शोधितं व्योम ताप्यं हि. (2)
D reads तं तदनन्तरम्, an incomplete charana. (3) तण्डुलक भृङ्गाङ्गं
in D. तंडुपूवलंगाङ्गं in K. Both are incorrect variants. (4) योषितं
वासितं, an incorrect reading in D. K wants वापिसं. (5) D reads
आरोटमिति संवृते, wherein the last term is incorrect. K reads संभूते.
(6) D reads देहशोधये, which is grammatically incorrect. K reads
erroneously देहसिद्धयेत्. (7) B has यातं. D has प्रोक्तं, which is
incorrect. (8) B reads षड् वा. (9) K reads भवेत्.
(10) K reads शिखांजन. (11) K has विडवंगसर्पि. D has क्षीरविडङ्ग-
लोहा. K has क्षौद्रवीडांकवं, which seems to be partly incorrect. (12)
तथाभयपारदताप्यसङ्गा, an incorrect variant in D. (13) आपूर्या दुर्वहनेव
देहै धातून्, an incorrect reading in D. चापूर्यं तद्वलदेहधातून्, also an incor-
rect reading in K.

): English digit 5! In line 20: "(5) विभागामलक"
Look at (6): "(6) B has"
Look at (7): "(7) मधुसंमिश्रितं"
Look at (8): "(8) B reads"
Look at (9): "(9) K reads"
Look at (10): "(10) D and K have"
Look at (11): "(11) लिह्याद्रसं..."
Wait, but look at the font of 5 in line 22: "(5) K reads" -> wait!
In line 22: after "a variant in B.", it says "(9) K reads"!
Wait, why does it look like 9? Wait, in line 22:
"(8) B reads एवं वर्षोपयोगेन. (9) K reads" -> wait, is that '(9)'? Yes, it's '(9)'!
And in line 20: "(5) विभागामलक".
And in line 24: "(11)"!
Yes, they are Latin/English digits: (1), (2), (3), (4), (5), (6), (7), (8), (9), (10), (11)!
Wait, look at superscript numbers in the verse text:
Line 2: क्षौद्र¹-
Line 3: रसं²
Line 3: कान्त³
Line 7: तत्⁴
Line

४०४ रसार्णवे
वर्षं वर्षार्धमथवा पूर्व्वमेवं¹ तु भक्षयेत् ॥ २२ ॥
वज्रजीर्णे रसो² देवि ह्युत्तमः³ परिकीर्त्तितः ।
मध्यमो हेमजीर्णस्तु तारजीर्णोऽधमः⁴ प्रिये ॥ २३ ॥
हेमजीर्णे भक्षसूते⁵ रुद्रत्वं भजिते⁶ व्रजेत् ।
विष्णुत्वं तारजीर्णे तु⁷ ब्रह्मत्वं भास्करेण तु ॥ २४ ॥
तीक्ष्णजीर्णे धनाध्यक्षः सूर्य्यत्वं चपलाक्षये तु⁸ ।
वाजरे तु⁹ शशाङ्कत्वम् अनलत्वं तु रोढ़के¹⁰ ।
सामान्येन तु तीक्ष्णेन शक्रत्वं प्राप्नुयान्नरः ॥ २५ ॥
एवं यो लोहजीर्णं तु भक्षयेद्गाससूतकम्¹¹ ।
जलेन जलरूपः स्यात्¹² खलेन खलतां व्रजेत् ॥ २६ ॥
तेजोऽधिके तथा तेजः वायोरप्यधिको बली ।
हर्त्ता कर्त्ता स्वयं साक्षात् प्रापानुग्रहकारकः ॥ २७ ॥
(1) B and D read पूर्व्वमेकं. (2) D reads वद्यचाररसो, which
seems to be incorrect. (3) K reads ह्युत्तमः. (4) B reads
erroneously तारजीर्णसमः. D reads ताराजीर्णोधमः, which is also incorrect.
(5) हेमजीर्णे भक्षसूतो, a variant in D. हेमजीर्णे भक्षसूतं, a variant in K.
(6) D reads भचितं. K reads भचितो. Both are incorrect. (7)
B reads तारजीर्णस्तु. D reads विष्णंत्वं तारजीर्णे तु, wherein the first term is
incorrect. (8) B has सूर्य्यत्वं तु पटागले. D has सूर्य्यस्त्वं च प्रतन्यते. K has
सूर्यस्त्वं चपगले. (9) D reads वौजरे तु, which is incorrect. (10)
This charaṇa is not found in D. K has चमरत्वं तु मारीउचे, which seems
to be incorrect. (11) B reads सूतके, which seems to be incorrect.
(12) B has जलरुपं च D has जलरूपस्य (जलदपः स).

अष्टादशः पटलः । ४०५
यत्र¹ मूत्रपुरीषं तु साधकस्तु परित्यजेत्² ।
पाषाणो मृन्मयं तत्र सृष्टं भवति काञ्चनम्³ ॥ २८ ॥
प्रस्वेदस्रस्र⁴ गात्रस्य लोहान्यष्टौ च वेधयेत् ।
तत् सर्व्वं कनकं नित्यं⁵ भक्षिते द्वादशे⁶ पले ।
वज्रतुल्यो महादेवि अजरामरकारिणि⁷ ॥ २६ ॥
भस्मसूतं तथा तारं⁸ भक्षयेत् षोडशं पलम्⁹ ।
अथवा तारजीर्णे तु भक्षयेद्भस्मसूतकम् ।
शुक्लञ्च वङ्गघोषं च¹⁰ तत्स्वेदात् तारतां व्रजेत् ॥ ३० ॥
अथवा¹¹ तीक्ष्णजीर्णे तु भक्षयेद्भस्मसूतकम् ।
मूत्रेण तस्य सृष्टं तु वङ्गं व्रजति¹² तारताम् ॥ ३१ ॥
एतैकेन निषेकेण¹³ स्तम्भनं नागवङ्गयोः¹⁴ ॥ ३२ ॥
गुञ्जामाचं¹⁵ रसं देवि हेमजीर्णं तु भक्षयेत् ।
(1) D and K read यस्य, which seems to be incorrect. (2) D
has साधकस्य प्रयोजयेत्. (3) This hemistich is not found in K. (4)
D reads प्रचेपाद्वाह्य. (5) D reads नीला. (6) प्रक्षिपेद्वादशे, a variant
in D. (7) K reads अजरामरकारकं. (8) This hemistich is not
found in D. (9) B reads षोडशे पले, which is grammatically
incorrect. This hemistich is not found in D. (10) This hemistich
and the next one are not found in B. D reads शुक्लीवचं वङ्गघोषै. K reads
शूलीचं. (11) D reads अन्यया. (12) B and D read भवति,
which is incorrect. [व्रजति is the correct reading.] (13) D reads
विषेचेन. K reads विक्षेपेण. Both are incorrect. (14) B reads
यस्रवंगयोः. D reads समनं. (15) B reads गुञ्जाताम्रं [मानं].

४०६ रसार्णवे
द्विगुञ्जां तारजीर्णस्य रविजीर्णस्य तन्मयम्¹ ॥ ३३ ॥
तीक्ष्णाभ्रकान्तमाषकं² गुच्छैका द्राविका भवेत्³ ।
वज्रवैक्रान्तजीर्णं तु भक्षयेत् सर्पिषान्वितम्⁴ ॥ ३४ ॥
नागं वङ्गं रसं भस्म⁵ विषोपविषसंयुतम् ।
मात्रायुक्तं ततश्चैव⁶ भक्षयेच्च रसायने⁷ ॥ ३५ ॥
हेम तारं तथा कान्तं जायतेऽग्निसहं क्रमात् ।
सद्यस रसराजोऽयं देहसिद्धिं प्रदापयेत् ॥ ३६ ॥
वज्रायस्कान्तमाक्षीक-वैक्रान्ताभ्रककाञ्चनैः ।
एतैर्जीर्णैर्यथालाभं रसः शस्तो रसायने⁸ ॥ ३७ ॥
षडेवोपरसांश्चैव⁹ भक्षणार्थं च वाहयेत्¹⁰ ।
भक्षणात्तीक्ष्णजीर्णस्य¹¹ पलमेकं तु भक्षयेत्¹² ॥ ३८ ॥
दशवर्षसहस्राणि वज्रकायः स जीवति¹³ ॥ ३६ ॥
एवञ्च द्वादशपलं तीक्ष्णजीर्णं तु भक्षयेत् ।

(1) B has चतुगुंञ्जाः वपुजीर्णस्य, which destroys the metre. (2) D
has an incomplete charaṇa—तीक्ष्णाभ्रकान्त. K has तीक्ष्णाभ्रकान्तमपि. (3)
B reads द्रवलो. D wants this charaṇa. K reads द्रावको, which is not
gram. correct. (4) संसेव्य सर्षपयोजितम्, a variant in D. K reads सर्पि-
योजितम्. (5) D has नागवङ्गवशाकोट. K has नागं वंगं वसा किटि. (6)
मूतयुक्तं हेमहंसं is the reading in D. मूतयुक्तं वंगं is the reading in K.
(7) D has त्यजेत कचिद्रसायने. K wants this charaṇa and the next eleven
ones. (8) The ślokas 36th and 37th are not found in D. (9)
षड् तेऽप्युरसाचैव, a variant in D. (10) B reads न वाहयेत्. D reads चारयेत्.
(11) भक्षणातस्य तीक्ष्णं तु, a variant in D. (12) भक्षयेत् भक्तिभावयम्, a variant
in D. (13) This hemistich and the next one are not found in D.

अष्टादशः पटलः । ४०७
एवं जीवेन्महाकल्पं¹ प्रलयान्ते शिवं व्रजेत् ॥ ४० ॥
भस्मनः शुल्वजीर्णस्य पलेके लक्षमायुषः ।
द्विपले कोटिरायुष्यं त्रिपले ब्राह्मायुषम्² ॥ ४१ ॥
चतुःपले वैष्णवायुः रुद्रायुः पञ्चमे पले ।
षष्ठे पले च संप्राप्ते महाकल्पं स जीवति³ ॥ ४२ ॥
भस्मनो हेमजीर्णस्य पलेन ब्राह्मायुषम्⁴ ।
द्विपले वैष्णवायुष्यं रुद्रायुस्त्रिपलेन तु⁵ ।
चतुःपलेन देवेशि शिवत्वं प्राप्नुयान्नरः⁶ ॥ ४३ ॥
हेमजीर्णे भस्मसूते⁷ त्रिपले भक्षिते क्रमात्⁸ ।
अष्टाशीति⁹सहस्राणि योगिन्यो बलदर्पिताः¹⁰ ।
तस्य तिष्ठन्ति¹¹ किं कार्यं कामरूपी भवेन्नरः ॥ ४४ ॥
यद्यद्भावयते रूपं तत्तद्रूपधरो¹² भवेत् ।
मितैः पलैकादशभिः¹³ हेमभस्मानि¹⁴ भक्षयेत् ॥ ४५ ॥

(१) एवं जीव महाकाले, a variant in D. (२) B reads ब्रह्मावायुतं.
(३) This śloka is not found in D. (४) This hemistich is not
found in D. K reads पल ब्रह्मापलायुतं, which has no sense. (५)
K reads erroneously जीपचेन. (६) शिवत्वं समवाप्नुयात्, a variant in D.
शिवतत्वमवाप्नुयात्, a variant in K. (७) D reads हेमजीर्णे भस्मभूते, which
is partly incorrect. (८) B reads erroneously त्रिफले. त्रिपलेन इति
क्रमात्, a variant in D. (९) षष्टाशीति is the incorrect reading in K.
(१०) D reads बलिदायिने, which is senseless. (११) K reads तिष्ठ
तिष्ठति, which is incorrect. (१२) D reads तत्तद्भावधरो. (१३)
जीवैः पलैकादशभिः, a variant in B. मितैः पलैर्वा दशभिः, a variant in D.
(१४) ˙ D reads हेमभस्माभि. K reads हेमभस्मापि.

४०८ रसार्णवे
गुञ्जैकामात्रां देवेशि ज्ञात्वा चाग्निबलं निजम्¹।
घृतेन मधुनाच्छाद्य² ताम्बूलं कामिनीर्भजेत्³ ॥ ४६ ॥
एको हि दोषः सूक्ष्मोऽयं भक्षिते भस्मसूतके⁴।
त्रिसप्ताहं वरारोहे कामान्धो जायते नरः⁵ ॥ ४७ ॥
कामिनीनां सङ्घञ्च तु क्षोभयेद्दिवसान्तरे⁶।
नारीसङ्गाद्⁷ वरारोहे देहे क्राम्यति⁸ सूतकः ॥ ४८ ॥
नारीसङ्गे⁹ वरारोहे अजीर्णं तस्य जायते ॥ ४८ ॥
मैथुनाच्चलिते शुक्रे¹⁰ त्रिसप्ताहावधि¹¹ क्रमात्।
जायते प्राणसन्देह¹²स्तस्मात्समैथुनं त्यजेत्¹³ ॥ ५० ॥
युवत्या जल्पनं कार्यं युवत्या चाङ्गमर्दनम्¹⁴।
यस्याः¹⁵ स्पर्शनमात्रेण रसः क्राम्यति¹⁶ विग्रहे ॥ ५१ ॥
यथा कामोऽप्युद्धयति¹⁷ स्त्रीरूपनिरीक्षणात्।

(1) D has ज्ञात्वापिबलं पिबेत्, which is incorrect. (2) D reads
छाद्या, which is incorrect. (3) D reads भवेत्, which is not correct.
(4) भक्षते भस्मसूतकम्, a variant in D. (5) D reads पुनः, which is
not accurate. (6) K reads भक्षयेद्दिवसान्तरे. (7) D reads नारीसंग,
which is incorrect. (8) K reads क्रामति. (9) D reads नारी-
संगे, which is incorrect. (10) D reads चलिते युक्तः. (11) धीसप्ताहा-
वतः, an incorrect variant in D. K has धिसप्ताहाद्यतः. (12) D reads
erroneously जायते प्राणसन्देहे. (13) तावन्मैथुनं संत्यजेत्, a variant in D.
सापतं मैथुनं त्यजेत्, wherein the first term is

अष्टादशः पटलः । ४०८
तथा¹ क्राम्यति देवेशि सूतकोऽसौ ततः² क्रमात् ॥ ५२ ॥
अश्वत्थपत्रसदृशो³ भगो यस्याः समः शुभः⁴ ।
तादृश्याः सुरतं⁵ देवि भाजनं तु रसायने ॥ ५३ ॥
निर्मांसश्चैव दीर्घश्च भगः शुष्कशिरास्तथा ।
सदा दारिद्र्यकर्त्तारं वर्ज्जयेत्तं रसायने⁶ ॥ ५४ ॥
अर्चेच्च तर्पयेन्नित्यं⁷ मत्स्यमांसं निवेदयेत्⁸ ।
योगीन्द्रान् योगिनीर्भक्त्या⁹ पूजयित्वा क्षमापयेत् ।
वकाराष्टकवर्जेस्तु¹⁰ कङ्कल्ललवणं त्यजेत् ॥ ५५ ॥
अभ्रजीवर्षसेवेन¹¹ व्याधिभिर्नाभिभूयते¹² ।
द्वितीये शुक्लहृद्भिः¹³ स्यात् तृतीये बलवान् भवेत् ॥ ५६ ॥
चतुर्थे पलितं हन्ति¹⁴ वलीं जयति पञ्चमे¹⁵ ।
षष्ठे श्रुतिधरो वाग्मी सप्तमे नेत्ररोगजित्¹⁶ ॥ ५७ ॥
(1) D reads तथा. (2) D reads सूतको सेवतः, which is incorrect.
(3) मधुपद्मशा बज, an absurd variant in D. (4) यस्य भोगसमं शुभः,
an incorrect variant in D. (5) D has तादृशांतारसो. K has तादृश्यास्तु-
रसो. Both are unintelligible. (6) This śloka is not found in D.
(7) आदिनात्त्वपुजे नित्यं, a variant in D. (8) मध्यभागं न वैदयेत्, a variant
in D. (9) यामोद्वाञ्चीविनी भक्त्यं, a variant in D. योगीन्द्रा योगिनी संघ,
a variant in K. Both the readings appear to be incorrect. (10)
D has वकाराष्टकवर्ने तु. K has वकाराष्टकवर्ने तु. (11) पञ्चमाघप्रबोघेच,
a variant in D. (12) व्याधिणा नाभिभूतवै, a partly correct variant in D.
(13) K reads शुक्लहृद्धिः. (14) न जाति पलितवान्, an incomplete
variant in K. (15) वलितं जितपञ्चमे, a variant in D. वलिजित्पञ्चमे,
a variant in K. Both are incorrect. (16) नेषरोगह्रत्, a reading in D.

orर्णं. Wait, let's look at जीर्णे: why not just transcribe what is visible? Let's look at the character: ज ी र् णे ,- it has a matraेand a rephaर्. Wait, is there a dot? Wait, could it be जीर्ते? No, it's ण. Wait, look at the letter: जीर्णे, which is incorrect.Wait, let's look at line 13 again: Is itजीर्णे? Wait! In line 13, between विमलेandतादृशं: जीर्णे^10. Wait, could the editor's text be taking a reading from another manuscript (like A or C), and B reads जीर्णेwhich he thinks is incorrect? But he printedजीर्णेin the text? No, maybe he printedजीर्णेby mistake, or B readsजीर्णे? Wait, look at the footnote again: (10) B reads जीर्णे, which is incorrect.Wait, look at the word:जीर्णेorजीर्णं? Let's zoom in to 500%: The letter has: जwithी (जी) then णAboveण` there is:
A slant to the

अष्टादशः पटलः । ४११
पुनरन्यं प्रवक्ष्यामि वज्रभस्मरसायनम् ॥ ६५ ॥
प्रथमं जारयेत्$^1$ सूते गन्धकं सुरवन्दिते$^2$ ।
दापयेत्त्रिगुणं तीक्ष्णं समं हेम च सूतके$^3$ ॥ ६६ ॥
तेनैव हेमजीर्णेन वज्ररत्नं तु$^4$ लेपयेत् ।
बालवत्सपुरीषेण तद्रत्नं वेष्टयेत्ततः$^5$ ॥ ६७ ॥
बद्ध्वा पोटलिकां तेन पुटपाकं तु दापयेत् ।
तत्क्षणाज्जायते भस्म शङ्खकुन्देन्दुसन्निभम् ॥ ६८ ॥
तद्वज्रभस्म$^6$ सुभगे कारयेत् पिष्टिकासमम्$^7$ ।
तत्सूतगोलकरजो$^8$ गतदेहं$^9$ विमर्दयेत् ॥ ६९ ॥
पुनस्तद्गोलकरजो बालवत्सपुरीषकैः ।
मूषालेपं तु तेनैव अर्द्धाङ्गेन$^{10}$ तु कारयेत् ॥ ७० ॥
तद्धमेदन्धमूषायां$^{11}$ मूर्च्छितं वज्रजारितम्$^{12}$ ।
फूत्काराणां सहस्रेण$^{13}$ भस्म तज्जायते क्षणात् ॥ ७१ ॥

(1) D reads जायते. K reads मारयेत्. (2) समगन्धं च दीयते,
a variant in D. K has an incomplete charaṇa — गंधते. (3) D reads
सहसे स च सूतकम्, which is incorrect. K reads समहेमो च सूतकं, which
is also incorrect. (4) D reads वज्रकं ता तु, which is senseless.
(5) This hemistich and the next one are not found in D. (6) D and
K read तद्भस्मवज्र, which is grammatically incorrect. (7) D has
चर्वयेत् पिष्टिकः समम्. K has चर्वयेत् पौष्टिकासमं. (8) तत्सूतगोलकं भाग,
a variant in B. (9) K reads गतदंतं. (10) D reads प्रवर्द्धेन;
which is incorrect. B reads अर्धोर्द्धेन. (11) B reads धमेत्तदन्धमूषायां.
D has an incomplete charaṇa —-धमयेद्देष. (12) B reads वज्रजारिते.
D reads वज्राग्जारितं. Both are incorrect. (13) B and D read सहस्रे वै.

" is the standard phrase everywhere: "सिन्दूरारुणसन्निभम्" (resembling the reddish color of sindura). But the print might have dropped a 'न', looking like सविभम् or it's सन्निभम् where the double 'न' is compacted. Let's look at it: it has स, then a letter with ि matra, then भम्. It really looks like सविभम् in print, a known typographical error for सन्निभम्).

Line 15:
तद्भस्म पलमात्रं तु सिद्धाभ्राख्यसंयुतम् ।

Line 16:
लिह्यादेनं सप्तवारं क्षीराहारो जितेन्द्रियः ॥ ८० ॥ (Wait, or लिह्याद्देवं? In print, it looks like लिह्यादेवं - wait! "लिह्यादेवं" = लिह्यात् + एवम्! "Thus one should lick it seven times"! YES! "एवं"! "लिह्यादेवं"!
Look: "लिह्याद्" + "एवं" = "लिह्यादेवं"!
That's why it is 'दे' and 'वं':
लि - ह्या - दे - वं = लिह्यादेवं!
Brilliant! "लिह्यादेवं सप्तवारं क्षीराहारो जितेन्द्रियः ॥ ८० ॥"
"लिह्याद् एवम्"

साहस्र-पलमाने भुजङ्गमे ।(a typo in the edition forद्रव्याद्द्वादशसाहस्र-orद्रव्याद् द्वादश-). Wait, let me check if it's द्रव्याद्वादशorद्रव्याहादश. It looks like द्रव्याहादशसाहस्र-`!

• Let's check Verse 85 (lines 9-11):
  Line 9:
  कान्तचूर्णपलाह्यष्टौ पलाम्बष्टौ रसस्य च ।
  Wait! Look at पलाह्यष्टौ:
  प ला ह्य ष्टौ?
  Wait, कान्तचूर्णपलाण्यष्टौ?
  Look at line 9:
  का न्त चू र्ण प ला न्य ष्टौ or ह्य or ण्य?
  Wait! Look at line 5: लोहान्यष्टौ vs लोहाण्यष्टौ!
  Wait, in line 9: कान्तचूर्णपला...
  Is that ह्यष्टौ or न्यष्टौ or ण्यष्टौ?
  Wait, look at line 9 again:
  कान्तचूर्णपलाण्यष्टौ? No, look at the second word:

४१४ रसार्णवे
तारं ताम्रं व्योमसत्त्वं कान्तसत्त्वं चतुर्थकम् ।
एकैकं द्वादशांशाः स्युः सर्व्वमेकत्र कारयेत् ॥ ८८ ॥
अन्धमूषागतं ध्मातं खोटो भवति तत्क्षणात् ।
द्वाविंशन्मिलतः खोटान् सूक्ष्मचूर्णं तु कारयेत् ॥ ८९ ॥
तत् खोटसूक्ष्मचूर्णं तु चारोटरससंयुक्तम् ।
मर्दयेत्सव्यमार्गेण गोलको भवति क्षणात् ॥ ९० ॥
गोलकस्य पले द्वे च मृतकान्तस्य तत्समम् ।
एकोक्त्याथ संमर्द्य मेघनादरसेन च ।
मुनिपुष्परसेनैव दिनमेकं च मर्दयेत् ॥ ९१ ॥
गुटिकाः¹ कारयेद्देवि षडधिकशतत्रयम्² ॥ ९२ ॥
तत्रैकां गुटिकां सर्पिस्त्रिफलामधुसंयुताम् ।
भक्षयेद्वर्षमेकं तु ब्रह्मायुर्जायते नरः ॥ ९३ ॥
सर्व्वास्ता भक्षयेत् पश्चात् रुद्रायुः स भवेन्नरः³ ॥ ९४ ॥
अथैका धारिता वक्त्रे⁴ गुटिकामरसुन्दरि ।
हठाद्रोगाणि कृच्छ्राणि⁵ पलितानि च नाशयेत् ॥ ९५ ॥
उपचारं प्रवक्ष्यामि वज्रसत्त्वरसायने⁶ ॥ ९६ ॥
वज्रवन्नस्तु यो⁷ देवि रसोऽयं वज्रतां नयेत् ।
(१) B reads गुटिकां. (२) B reads सड्सकम्. (३) This
hemistich is not found in D and K. (४) घटिकां धारिते वक्त्र, an incor-
rect variant in B. This hemistich is not found in K. (५) रोगाणि
is grammatically incorrect. [रोगान् is the correct term]. (६) वज्र-
भक्षरसायनं, a variant in B. वज्रात् सत्वं रजायते, a variant in D. (७)
D reads erroneously वज्रस्यसधो.

अष्टादशः पटलः । ४१५
तेन बद्धास्तु ये देहास्ते देहा वज्ररूपिणः ॥ ८७ ॥
तिलमात्रं रसं¹ देवि ब्रह्मायुर्दश² जीवति ।
यवमात्रं रसं देवि विष्णुकोटिं स जीवति³ ॥ ८८ ॥
गुञ्जामात्रं तु⁴ देवेशि महाकल्पायुषो भवेत् ।
माषमात्रं वरारोहे मम तुल्यगुणो भवेत् ॥ ८९ ॥
मन्त्रहीनेन⁵ सुभगे न स गम्यो⁶ भविष्यति ।
न सिद्धिसाधनं⁷ तस्य जन्मकोटिशतैरपि ॥ १०० ॥
मूढ़चित्तो भ्रमत्येष कुलशासनवर्जितः⁸ ॥ १०१ ॥
तस्य विघ्नं⁹सहस्राणि कुर्व्वते¹⁰ देवदानवाः ।
देव्यश्चाकाशगामिन्यो भूचर्य्यश्च¹¹ सुरेश्वरि ॥ १०२ ॥
स्वप्ने तं भक्षयित्वा तु¹² रेतोरक्तं हरन्ति ताः¹³ ।
(1) B and D read तिलमात्ररसो. [Here भक्षयित्वा is to be understood.]
(2) D reads ईश, which is incorrect. (3) This hemistich is not
found in B and D. (4) B reads गुञ्जामात्रेण. (5) B reads
मन्त्रहीने. (6) B reads मग्न्यवाजा, which is unintelligible. K reads
गाम्यनाथ. (7) D reads न सिद्धिः साधनं. (8) मूढ़चित्ता भ्रमन्त्येषा,
a partly incorrect variant in D. मूढ़ार्चिता भ्रमन्त्येषु, an incorrect variant
in K. (9) D and K read विघ्ना, which is incorrect. (10)
D and K read कुर्व्वति, which is inc. (11) D reads भूवर्गश्च, which
is not correct. (12) स्वप्ने ते च भक्षयित्वा, a variant in B. सत्वं भक्षयित्वा
तु, an incomplete charana in D. स्वप्ने तोयं शयित्वा तु, 'a variant in K.
(13) B has रसोरेतं हरति ये, an incorrect variant. D has रेतोरक्तमुदरि प्रिये,
K has रसो रक्तहरः प्रिये. Both are incorrect.