पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

पर्यालोचनया बादरायणः द्वैती इति मम प्रतिभाति ॥
( १३ ) व्यासः द्वैती चेत् भवतु, " तत्त्वमसि " इत्याद्यद्वैतप्रतिपा-
दकवेदवाक्यानां का गतिः ? कुतः वेदे द्वैताद्वैतपरवाक्यानि सन्ति ?
इति चेत्—वेदे द्वैताद्वैतपरवचनानि सन्तीति यत् तत्सत्यम् । तस्य
कारणं वेदऋषीणां विचित्रबुद्धिरेव इति अहं मन्ये । कानि वाक्या-
नि अस्माभिः अङ्गीकर्तव्यानि इति विषये वक्ष्यमाणभारतश्लोके उक्ता-
त् उत्तरात् अन्यत् उत्तमं उत्तरं मम न प्रतीयते ॥
तथा च भारतश्लोकः—
तर्कोऽप्रतिष्ठश्श्रुतयो विभिन्नाः
नैको ऋषिर्यस्य मतं प्रमाणम् ।
धर्मस्य तत्त्वं निहितं गुहायां
महाजनो येन गतस्स पन्थाः ॥
आरण्यपर्वणि एकादशोत्तरत्रिशततमे ( ३११ ) अध्याये पञ्चदशोत्तर-
शततमः ( ११५ )
येथे यान्‌यान् पूज्यजनानिति मन्यन्ते तेषांतेषां तेते महाजनाः।
अस्माकं भक्त्या वा क्रियया वा ज्ञानेन वा निष्ठया वा परमात्मनः कि-
मपि प्रयोजनं नास्ति । यत्कार्यं निष्कापट्येन अस्माभिः क्रियते तदेव
भगवत्प्रीतिकरं भवतीति निष्कपटनिरीश्वरवादिनोऽपि परमात्मा रक्षि-
तुं समर्थ इति अहं मन्ये । ' मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः '
इति वचने यथार्थमिति भासते ॥
( १४ ) अस्य ग्रन्थस्य मुद्राङ्कनं बहूनां मित्राणां साहाय्येन आसी-
त् । राजकार्यधुरन्धराः के. सि. एस्. ऐ. इति च बिरुदाङ्किताः महाराज
श्री मैसूरु दिवान् शेषाद्रिअय्यर् ग्रन्थस्य मुद्राङ्कने ईप्सितं सर्वं सा-
हाय्यं कार्यमिति मम प्रार्थनानुसारेण मैसूर् ग्रन्थशालाधिपतीन् वेद-
शास्त्रसम्पन्नान् बि. ए. महादेवशास्त्रिणः तदपेक्षितं सर्वं कार्यमिति
विश्वासपूर्वकं आज्ञापयामासुः । ते महादेवशास्त्रिणः ग्रन्थस्य मुद्रा-
ङ्कने यद्यत्कार्यं आवश्यकं तत्सर्वं श्रद्धया जागरूकतया च अकुर्वन् ।
महाराजश्री रामचन्द्ररावु साहेब् इत्येतेषां, महाराजश्री आर्काट् श्री-
निवासाचार्याणां च साहाय्येन मूलग्रन्थाः लब्धाः । मैसूरु कौन्सिल-
र् महाराजश्री सि. ऐ. इ. कृष्णमूर्तिरावु महाराजश्री रामचन्द्ररावु

( १० )
साहेब द्वारा एकं मूलग्रन्थं अदुः । मध्वशास्त्रसम्पन्नाः वि. घ. लक्ष्म
णाचार्याः मूलग्रन्थेषु कांश्चिदध्यायान् अदुः । मध्वशास्त्रसम्पन्नाः
बि. ये. ये. श्रीनिवासाचार्याः मूलग्रन्थेषु कांश्चित्पादान् अदुः । म
ध्वशास्त्रसम्पन्नाः वेंकटेशाचार्याः शुद्धाशुद्धपत्रिकां परिनिर्मिमिरे ।
एतेषां सर्वेषां महाजनानां वन्दनानि समर्पयामि ॥
— * —
☞ पळ्ळे, चेंचलरावु .

श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका.
—::—
प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः ।
—::—
अधि०। सूत्र०। विषयाः ।
१ १ ब्रह्मजिज्ञासायाः कर्तव्यत्वसाधनम् ॥
२ २ लक्षणकथनेन ब्रह्मणः विष्णुत्वसमर्थनम् ॥
३ ३ ब्रह्मलक्षणस्य अन्येषु अविद्यमानत्वप्रतिपादनम् ॥
४ ४ शास्त्रसमन्वयात् ब्रह्मण एव जगज्जन्मादिकारणत्वस-
मर्थनम् ॥
५ ५–११ ब्रह्मणः साकल्येन अवाच्यत्वेऽपि यत्किञ्चिद्रूपेण वा-
च्यत्वसमर्थनम् ॥
६ १२–१९ श्रुत्युक्तानन्दमयस्य ब्रह्मत्वसमर्थनम् ॥
७ २०–२१ श्रुत्युक्तः देहान्तःप्रविष्टः परमात्मैव नेन्द्रादिः इति स-
मर्थनम् ॥
८ २२ कतिपयश्रुतिषु उदाहृतः आकाशशब्दः परमात्मवाची-
ति समर्थनम् ॥
९ २३ कतिपयश्रुत्युक्तप्राणशब्दः परमात्मवाचीति समर्थनम् ॥
१० २४ कतिपयश्रुत्युक्तज्योतिश्शब्दः परमात्मवाचीति समर्थ-
नम् ॥
११ २५–२७ गायत्रीशब्दः परमात्मवाचीति समर्थनम् ॥
१२ २८–३१ ऐतरेयके उक्तप्राणशब्दः परमात्मवाचीति समर्थनम् ॥
—:*:—
प्रथमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ।
१ १–८ ऐतरेयके आपाततः आदित्ये विद्यमानतया प्रतीतस-
र्वगतत्वान्तर्गत सर्वप्राणिहृदयस्थत्वं परमात्मन्येव
वर्तते इति समर्थनम् ॥
२ ९–१० सर्वात्तृत्वं परमात्मन एव इतरस्य तु दत्तस्वातन्त्र्येण
स्वल्पात्तृत्वमिति समर्थनम् ॥
३ ११–१२ श्रुतौ द्वयोः पुरुषयोः प्रतिपादितं कर्मफलभोक्तृत्वं
आत्मान्तरात्मरूपद्वयेन एकस्य परमात्मन एवेति

( १२ ) श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका.
अधि०। सूत्र०। विषयाः ।
समर्थनम् ॥
४ १३-१७ श्रुत्युक्तचक्षुरन्तस्थत्वं परमात्मन एव नाग्नेरिति स
मर्थनम् ॥
५ १८-२० विष्णोः सर्वान्तर्यामित्वस्थापनम् ॥
६ २१-२३ परमात्मनः अदृश्यत्वाद्यभावाख्यधर्मसमर्थनम् ॥
७ २४-३२ वैश्वानरशब्दवाच्यः विष्णुरेवेति समर्थनम् ॥
—::—
प्रथमाध्यायस्य तृतीयः पादः॥
१ १-७ पृथिवीस्वर्गाद्याधारत्वं विष्णोरेव न रुद्रादीनामिति
समर्थनम् ॥
२ ८-९ श्रुत्युक्तभूमा विष्णुरेव न वायुरिति समर्थनम् ॥
३ १०-१२ अक्षरशब्दवाच्यः परमात्मा न लक्ष्मीरिति समर्थनम्॥
४ १३ सच्छब्दवाच्यः परमात्मा न प्रकृतिरिति समर्थनम् ॥
५ १४-२१ हृत्पद्मस्थत्वं परमात्मनि एव वर्तते न आकाशे इति
समर्थनम् ॥
६ २२-२३ ज्ञानार्थं अपेक्षितत्वं परमात्मन एव न ज्ञानिसुखस्य
इति समर्थनम् ॥
७ २४-२५ काठके उक्त ईशानः परमात्मैव न वायुः तस्य अंगुष्ठ
परिमितत्वं उपासनार्थं उक्तं इति समर्थनम् ॥
८ २६-३३ देवानां वेदविद्याऽधिकारसमर्थनम् ॥
९ ३४-३८ शूद्राणां वेदाधिकारो नास्तीति समर्थनम् ॥
१० ३९ श्रुत्युक्तवज्रशब्दः परमात्मवाची इति समर्थनम् ॥
११ ४० श्रुत्युक्तज्योतिः परमात्मेति समर्थनम् ॥
१२ ४१ श्रुत्युक्ताकाशः परमात्मेति समर्थनम् ॥
१३ ४२ स्वप्नादिदर्शनम् परमात्मन एव इति समर्थनम् ॥
१४ ४३ श्रुत्युक्तब्राह्मणः परमात्मैव न विरिञ्चः इति समर्थनम्॥
—::—
प्रथमाध्यायस्य चतुर्थः पादः॥
१ १-९ श्रुत्युक्तः अव्यक्तादिः परमात्मैव न प्रधानादिः इति
समर्थनम् ॥

श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका. ( १३ )
अधि०। सूत्र०। विषयाः ।
२ १०-११ ज्योतिष्टोमादिशब्दाः परमात्मबोधकाः इति समर्थ-
नम् ॥
३ १२-१४ पञ्चजनादिशब्दाः परमात्मबोधकाः इति समर्थनम् ॥
४ १५ श्रुत्युक्तः आकाशशब्दः परमात्मबोधकः इति समर्थ-
नम् ॥
५ १६-२३ सर्वशब्दानां परमात्ममात्रवाचकत्वमिति, व्यवहारबा-
हुल्यात जगद्विषये प्रसिद्धिरिति च समर्थनम् ॥
६ २४-२८ स्त्रीलिङ्गशब्दा अपि परमात्मबोधका एव इति समर्थ-
नम् ॥
७ २९ निषेधादिवाचकशब्दा अपि परमात्मबोधका इति स-
मर्थनम् ॥
—::—
द्वितीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ।
१ १-३ परमात्मनः जगज्जन्मादिकर्तृत्वे पाशुपतादिस्मृतिवि-
रोधस्य परिहारः ॥
२ ४-५ श्रुत्यादिप्रामाण्ये युक्तिविरोध परिहारः ॥
३ ६-७ मृदब्रवीत इति वचनात् अवगतमृत्कर्तृकवचनरूपा-
विद्यमानार्थप्रतिपादकत्वस्य परिहारः ॥
४ ८-१३ ब्रह्मणः जगत्कर्तृत्वे श्रुत्युपसर्जनप्रागभावकर्तृत्वसा-
धकयुक्तिविरोधपरिहारः ॥
५ १४ जीवेश्वरैक्यस्य निरासः ॥
६ १५-२१ परमात्मनः सृष्ट्यर्थं स्वतन्त्रसाधनापेक्षत्वस्य निरासः॥
७ २२-२७ जगत्सृष्टेः जीवकर्तृकत्वनिरासः ॥
८ २८-३२ ब्रह्मणः जगत्कर्तृत्वविषये जीवपक्षोक्तदोषस्य नि-
रासः ॥
९ ३३-३४ ब्रह्मणः जगत्कर्तृत्वविषये प्रयोजनवत्त्वादिदोषनि-
रासः ॥
१० ३५-३७ परमात्मनः वैषम्यनैर्घृण्यदोषनिरासः ॥
११ ३८ परमात्मनः सर्वगुणैः पूर्णत्वनिगमनम् ॥
—::—

( १४ ) श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका.
अधि० | सूत्र० | विषयाः ।
द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ।
१ १-४ प्रकृतेः जगत्कर्तृत्वं सम्भवतीति यत् निरीश्वरसाङ्ख्य
मतं तस्य निराकरणम् ॥
२ ५ ईश्वरसाहाय्येन प्रधानस्यैव जगत्कर्तृत्वं इति यत् से
श्वरसाङ्ख्यमतं तस्य निराकरणम् ॥
३ ६ यत् प्रत्यक्षं तदेव प्रमाणं इति यत् चार्वाकमतं तस्य
निराकरणम् ॥
४ ७-८ जीवोपसर्जनेन प्रकृतेरेव कर्तृत्वमिति यत् सेश्वरसा
ङ्ख्यैकदेशिमतं तस्य निराकरणम् ॥
५ ९-१० प्रकृत्युपसर्जनेन जीवस्यैव कर्तृत्वमिति यत् निरीश्व
रसाङ्ख्यैकदेशिमतं तस्य निराकरणम् ॥
६ ११-१७ अणुभिः कार्यं जायते इति यत् तार्किकाणां मतं तस्य
निराकरणम् ॥
७ १८-२५ परमाणुसमुदाय एव घटादिबुद्धिं जनयति न तु तद
तिरिक्तवस्तु अस्तीति यत् बौद्धैकदेशिवैभाषिक
सौत्रान्तिकमतं तस्य निराकरणम् ॥
८ २६-२९ शून्यादेव जगदुत्पत्तिरिति यत् शून्यवादिमाध्यमिक
मतं तस्य निराकरणम् ॥
९ ३०-३२ जगत् विज्ञानमात्रमिति यत् योगाचारमतं तस्य नि
राकरणम् ॥
१० ३३-३६ जैनमतनिराकरणम् ॥
११ ३७-४१ पशुपतिः जगत्कर्ता इति यत् पाशुपतमतं तस्य निरा
करणम् ॥
१२ ४२-४५ शक्तिः जगत्कर्त्री इति यत् शाक्तमतं तस्य निराकर
णम् ॥
—:*:—
द्वितीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ।
१ १-७ आकाशस्य उत्पत्तिमत्त्वविषयकश्रुतिविरोधपरिहारे
ण उत्पत्तिमत्त्वनिरूपणम् ॥
२ ८ मुख्यवायोः उत्पत्तिमत्त्वविषयकश्रुतिविरोधपरिहारे

श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका. ( १५ )
अधि०। सूत्र०। विषयाः।
ण मुख्यप्राणः उत्पत्तिमान् इति निरूपणम् ॥
३ ९ ब्रह्मणः उत्पत्तिमत्त्वविषयकश्रुतिविरोधपरिहारेण ब्र-
ह्मणः उत्पत्तिर्नास्तीति निरूपणम् ॥
४ १० तेजसः ब्रह्मणस्सकाशादुत्पत्तिविषयकश्रुतिविरोधप-
रिहारेण ब्रह्मणस्सकाशात् तेजसः उत्पत्तिनिरूप-
णम् ॥
५ ११ अपां ब्रह्मणः सकाशादुत्पत्तिविषयकश्रुतिविरोधपरि-
हारेण ब्रह्मणः सकाशात् उत्पत्तिरिति निरूपणम्॥
६ १२ जलं ब्रह्मणः अन्नसृष्टौ द्वारकारणं पृथिवीसृष्टौ द्वार
द्वारकारणं इत्येतद्बोधकश्रुतिविरोधपरिहारेण ज-
लं पृथिवीद्वारकारणं इति निरूपणम् ॥
७ १३ ब्रह्मणः अधिभूताधिदैवसंहारकर्तृत्वविषयकश्रुतिवि-
रोधपरिहारेण ब्रह्मणः अधिभूतादिसंहारकर्तृत्व-
निरूपणम् ॥
८ १४ अधिभूतादिसंहारक्रमविषयकश्रुतिविरोधपरिहारेण
व्युत्क्रमेण लीयते इति निरूपणम् ॥
९ १५-१६ मनस्तत्त्वस्य उत्पत्तिक्रमेण लयः सर्वेषां विपरीतक्रमे-
ण लयः इत्येतत्प्रतिपादकश्रुतिविरोधपरिहारेण
सर्वेषां विपरीतक्रमेणैव लयः इति निरूपणम् ।
१० १७ परमात्मा न लीयते परमात्मा लीयते इत्येतत्प्रतिपाद-
कश्रुतिविरोधपरिहारेण परमात्मनः लयः नास्ती-
ति निरूपणम् ॥
११ १८-१९ जीवोत्पत्तिविषयकश्रुतिविरोधपरिहारेण स्थूलशरी-
रेण ब्रह्मणः जीवः उत्पद्यत इति जीवस्य स्थूलशरी-
रसम्बन्ध एव उत्पत्तिः इति निरूपणम् ॥
१२ २०-२६ जीवाणुत्वविषयकश्रुतिविरोधपरिहारेण जीवः अणु-
रिति निरूपणम् ॥
१३ २७ जीवः बहुरूपः बहुरूपो न इत्येतत्प्रतिपादकश्रुतिवि-
रोधपरिहारेण जीवः स्वरूपेण एकः। अंशेन बहु-
रूपः इति निरूपणम् ॥

( १६ ) श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका.
अधि०। सूत्र०। विषयाः ।
१४ २८-२९ जीवस्य परमात्मभिन्नत्वविषयकश्रुतिविरोधपरिहा-
रेण जीवः भिन्न इति निरूपणम् ॥
१५ ३० जीवस्य उत्पत्तिरस्ति , जीवः अनादिः , इत्येतद्बोध-
कश्रुतिविरोधपरिहारेण स्वरूपतः अनादिरिति
निरूपणम् ॥
१६ ३१-३२ जीवः ज्ञानानन्दरूपः जीवः ज्ञानानन्दादिरूपो न इत्ये-
तद्बोधक श्रुतिविरोधपरिहारेण जीवः स्वरूपतः ज्ञा-
नानन्दादिरूपः इति निरूपणम् ॥
१७ ३३-४२ जीवकर्तृत्वविषयकश्रुतिविरोधपरिहारेण दत्तस्वात्-
न्त्र्येण जीवः कर्ता इति निरूपणम् ॥
१८ ४३-५० जीवः परमात्मनः अंशः परमात्मनः अंशो न इत्येतद्बो-
धक श्रुतिविरोधपरिहारेण भिन्नांशः नाम, अल्पश-
क्तिः किञ्चित्साहश्यमात्रवान् इति निरूपणम् ॥
१९ ५१-५३ जीवः परमात्मनः प्रतिबिम्बः इति श्रुतिः न इति अनु-
मितश्रुतिः अनयोर्विरोधपरिहारेण प्रतिबिम्बः ना-
म, किञ्चित् साम्योपेतः इति निरूपणम् ॥
—:*:—
द्वितीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ।
१ १-३ इन्द्रियोत्पत्तिविषयकबलवच्छ्रुतिविरोधस्य परिहारे
ण इन्द्रियाणि परमात्मना स्थूलरूपेण उत्पद्यन्ते इ-
ति निरूपणम् ॥
२ ४ मनोजन्मविषयकबलवच्छ्रुतिविरोधस्य परिहारेण म
नः परमात्मना स्थूलरूपेण उत्पद्यते इति निरूप-
णम् ॥
३ ५ वागुत्पत्तिविषयकबलवच्छ्रुतिविरोधस्य परिहारेण वा
क् परमात्मना स्थूलरूपेण उत्पद्यते इति निरूपणम्॥
४ ६-७ प्राणसङ्ख्याविषयबलवच्छ्रुतिविरोधस्य परिहारेण
प्राणाः द्वादश इति निरूपणम् ॥
५ ८ प्राणपरिमाणविषयकश्रुतिविरोधस्य परिहारेण प्रा
णाः अणव इति निरूपणम् ॥

श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका. ( १७ )
अधि० । सूत्रं । विषयाः ।
६ ९-१० मुख्यप्राणजन्मविषयकश्रुतिविरोधस्य परिहारेण स्थू-
लरूपेण मुख्यप्राणः उत्पद्यते इति निरूपणम् ॥
७ ११-१२ मुख्यप्राणः स्वतन्त्रः मुख्यप्राणः परमात्माधीनः इत्ये-
तद्बोधकश्रुतिविरोधस्य परिहारेण परमात्माधीनः
इति निरूपणम् ॥
८ १३ प्राणादयः मुख्यप्राणस्य स्वरूपभूताः मुख्यप्राणस्य
दासाः इत्येतद्बोधकश्रुतिविरोधस्य परिहारेण दा-
सभूताः पञ्च, स्वरूपभूताः पञ्च इति निरूपणम् ॥
९ १४ मुख्यप्राणः व्याप्तः मुख्यप्राणः अणुः इत्येतद्बोधकशु-
तिविरोधस्य परिहारेण अन्तर्गतरूपेण अणुः बहि-
र्गतरूपेण व्याप्तः इति निरूपणम् ॥
१० १५-१७ प्राणाः जीवस्य करणानि ब्रह्मणः करणानि इत्येतद्बो-
धकश्रुतिविरोधस्य परिहारेण ब्रह्मणः करणानि इ-
ति निरूपणम् ॥
११ १८-२० सर्वे प्राणाः इन्द्रियाणि मुख्यप्राणादन्ये द्वादश प्राणाः
एव इन्द्रियाणि इत्येतद्बोधकश्रुतिविरोधस्य परि-
हारेण अन्ये एव इन्द्रियाणि इति निरूपणम् ॥
१२ २१ इन्द्रियाश्रयशरीरं परमात्मसृष्टं विरिञ्चसृष्टं इत्येतद्बो-
धकश्रुतिविरोधस्य परिहारेण परमात्मसृष्टमिति
निरूपणम् ॥
१३ २२-२३ इन्द्रियाश्रयशरीरं जलमात्रेण उत्पद्यते पृथिव्यादि-
भ्यः उत्पद्यते इत्येतद्बोधकश्रुतिविरोधस्य परिहा-
रेण पृथिव्यादिभ्यः इति निरूपणम् ॥
—-::-*—
तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः ।
१ १ जीवस्य भूतसम्बन्धः देहनाशेऽपि न निवर्तते इति नि-
रूपणम् ॥
२ २ समस्तभूतविशिष्टस्य जीवस्य गमननिरूपणम् ॥
३ ३ भूतानां जीवेन सह गमननिरूपणम् ॥
४ ४ प्राणाः जीवेन सह आगतः गच्छन्तीति निरूपणम् ॥

( १८ ) श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका.
अधि०। सूत्र०। विषयाः।
५ ५ भूतानां जीवेन सह गमनविषये पूर्वपक्षपरिहारः ॥
६ ६ भूतानां जीवेन सह गमनविषये प्रत्यक्षश्रुतिः नास्तीति
पूर्वपक्षस्य परिहारः ॥
७ ७ वैराग्यभक्त्युपासनज्ञानैरेव मोक्षः भवति कर्मणा जा-
यमानो मोक्षः गौणः इति निरूपणम् ॥
८ ८ कर्म अनुभवेन निःशेषं न नश्यति अतः वैराग्यादि
साधनं आवश्यकमेव इति निरूपणम् ॥
९ ९ जीवस्य स्वर्गादिकं प्रति येन पथा गमनं तथा नियमे-
न आगमनं नेति निरूपणम् ॥
१० १०-१२ जीवस्य गमनागमनं कर्मणैव न आचारमात्रेण इति
निरूपणम् ॥
११ १३-१५ पापकर्मकृतामपि गमनागमनमस्तीति, केचिज्जीवाः
नरके दुःखं अनुभूय ऊर्ध्वलोकं आरोहन्ति, अन्ये
तमसि अवरोहन्ति इति निरूपणम् ॥
१२ १६ नरकाणि सप्तेति निरूपणम् ॥
१३ १७ परमात्मा जीवस्य अन्तःस्थित्वा प्रेरकोऽपि तस्य नर-
कानुभवः नेति निरूपणम् ॥
१४ १८ देवयानपितृयानयोः गमने जीवानां स्वातन्त्र्यं नेति
निरूपणम् ॥
१५ १९-२३ तमसि सुखलेशोऽपि नास्तीति निरूपणम् ॥
१६ २४ जीवः धूमादिदेवतादेहेषु प्रविश्य तस्य स्थितौ तिष्ठ-
ति तद्गमने गच्छति न तु तद्रूपत्वं तत्पदं वा प्राप्नो-
ति इति निरूपणम् ॥
१७ २५ जीवः पुण्यमनुभूय धूममार्गेण अविळम्बेन संवत्सरा-
त्प्रागेव मातृदेहं प्रविशति इति निरूपणम् ॥
१८ २६-२७ कर्मिणां स्वर्गादवरोहणे दुःखानुभवः नास्तीति निरू-
पणम् ॥
१९ २८ जीवः प्रथमतः पितृदेहं प्रविश्य अनन्तरं मातृयोनिं प्र-
विशतीति निरूपणम् ॥
२० २९ योनिप्रवेशानन्तरं शरीरप्राप्तिः इत्येतत् सामान्यजन

श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका. (१९)
अधि०। सूत्र०। विषयाः ।
नं, विशेषतस्तु मातापितृशरीरसम्बन्धं विनाऽपि
जननमस्तीति निरूपणम् ॥
——:*:——
तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः ।
१ १-४ यत्स्वप्ने दृश्यते तत्सत्यं, तत्कर्ता परमात्मेति, स्वाप्नि-
कपदार्थः जाग्रच्छुभाशुभसूचकः इति च निरूप-
णम् ॥
२ ५ स्वप्नपदार्थस्य अदर्शनमपि परमात्माधीनमेव इति
निरूपणम् ॥
३ ६ जाग्रदवस्था परमात्मनैव भवतीति निरूपणम् ॥
४ ७ नाडीस्थपरमात्मनि जीवस्य प्रवेशः सुषुप्तिरिति नि-
रूपणम् ॥
५ ८ ब्रह्मैव सुप्तपुरुषं प्रबोधयतीति निरूपणम् ॥
६ ९ सर्वेषां सर्वकालेष्वपि ब्रह्मैव स्वप्नादिकारणं इति नि-
रूपणम् ॥
७ १० जीवस्य परमात्मनि अर्धप्रवेशे मूर्च्छा संभवतीति निरू-
पणम् ॥
८ ११-१३ जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु प्रवर्तकः विश्वतैजसप्राज्ञरूपः प-
रमात्मा एक एवेति निरूपणम् ॥
९ १४-१७ परमात्मा प्राकृतरूपरहितः अप्राकृतज्ञानानन्दादिरूप-
वान् इति निरूपणम् ॥
१० १८ यथा सूर्यात् सूर्यप्रतिबिम्बः भिन्नः तथा जीवः परमा-
त्मनः अन्यः इति निरूपणम् ॥
११ १९ जीवः ज्ञानानन्दस्वरूपोऽपि तदभिव्यक्त्यर्थं भक्तिं कु-
र्यादिति निरूपणम् ॥
१२ २०-२१ साधनेषु न्यूनाधिकभावसत्त्वात् फलेऽपि न्यूनाधिक-
भावो वर्तते इति निरूपणम् ॥
१३ २२ परमात्मनः सृष्टिसंहारकर्तृत्वमात्रं नास्ति, किन्तु पा-
लनकर्तृत्वमपि अस्तीति निरूपणम् ॥
१४ २३-२७ परमात्मा अव्यक्तोऽपि स्वप्रसादात् व्यक्तो भवतीति
निरूपणम् ॥

( २० ) श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका.
अधि०। सूत्र०। विषयाः।
१५ २८-३१ परमात्मनि गुणत्वं गुणित्वं च वर्तते इति निरूपणम्॥
१६ ३२-३४ परमात्मनः आनन्दादिकं लौकिकानन्दादिभ्यः विल
क्षणमिति निरूपणम् ॥
१७ ३५-३६ परमात्मरूपाणां आनन्दादिषु परस्परवैलक्षण्यं ना
स्ति इति निरूपणम् ॥
१८ ३७ ध्यानकाले यद्रूपं प्रतीयते तत् ब्रह्मस्वरूपं न इति नि
रूपणम् ॥
१९ ३८ सर्वत्र सर्वकालेषु च सृष्ट्यादिकं परमात्मनैवेति नि
रूपणम् ॥
२० ३९-४२ परमात्मैव कर्मणः फलस्य च हेतुः इति निरूपणम् ॥
─:※:─
तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ।
१ १-५ सर्ववेदार्थविचारेण ब्रह्म ज्ञातव्यं इति समर्थनम् ॥
२ ६-९ सर्ववेदोक्तगुणान् प्रकरणानुसारेण उपसंहृत्य उपा
सना कर्तव्येति निरूपणम्
३ १० विरिञ्च एव सर्ववेदोक्तसर्वगुणैः उपासनां कर्तुं यो
ग्यः, अन्ये देवाः योग्यताऽनुसारेण एककाले याव
न्तो गुणाः स्फुरन्ति तावद्गुणैः उपासनां कर्तुं यो
ग्याः, मनुष्यास्तु आनन्दादिगुणैः उपासनां कर्तुं
योग्याः इति निरूपणम् ॥
४ ११ अधिकगुणोपासनाक्रमेण फलप्राप्तिक्रमः इति निरूप
णम् ॥
५ १२ प्रधानफलस्य मोक्षस्य प्राप्तये सत्यं ज्ञानं आनन्दं ब्रह्म
इति चतुर्गुणैः सर्वैः परमात्मा उपास्यः इति निरू
पणम् ॥
६ १३ प्रियशिरस्त्वादिगुणाः सर्वैः नोपास्याः केचिदेवा एव
तदुपासनां कर्तुं योग्याः इति निरूपणम् ॥
७ १४ चतुर्भ्यः सर्वेभ्यश्च अन्ये परमात्मनः गुणाः देवादि
भिः उपास्याः इति निरूपणम् ॥

श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका. ( २१ )
अधि०। सूत्र०। विषयाः ।
८ १५-१६ सर्वगुणोपसंहारानुपसंहारयोः कर्तव्यत्वे प्रमाणनिरू-
पणम् ॥
९ १७ “आत्मेत्येव उपासीत” इति वचने सत्यपि चतुर्गु-
णाः उपास्या एवेति निरूपणम् ॥
१० १८ आत्मशब्दः सर्वगुणबोधकोऽपि विरिञ्चेतरेषां सर्वगु-
णबोधको न भवतीति निरूपणम् ॥
११ १९ मोक्षार्थं उपास्यमानगुणाः लोकविलक्षणा इति निरू-
पणम् ॥
१२ २०-२१ वाण्याः त्रिविक्रमत्वादिक्रियाणां पृथक् उपासना ना-
स्तीति निरूपणम् ॥
१३ २२-२३ आत्मशब्दः तत्तदधिकारियोग्यगुणाभिधायकः इति
निरूपणम् ॥
१४ २४ सम्यग्भरणं , अन्तरिक्षादिलोकव्याप्तिश्च देवादिभिः
उपास्ये इति निरूपणम् ॥
१५ २५ सर्ववेदोक्तगुणैरेव उपासना कर्तव्या इति निरूप-
णम् ॥
१६ २६ सर्वैः भेदनादिगुणा नोपास्या इति निरूपणम् ॥
१७ २७-२८ मोक्षे मुक्तानां उपासना अस्ति । सा तु पेच्छिकी इ-
ति निरूपणम् ॥
१८ २९-३१ मोक्षे मुक्ताः स्वेच्छया कर्म कुर्वन्तीति निरूपणम् ॥
१९ ३२ सर्वेषां ज्ञानिनां मुक्तिरस्तीति निरूपणम् ॥
२० ३३-३४ मुक्तानां योग्यतातारतम्यानुसारेण आनन्दः , आन-
न्दतारतम्येऽपि तेषां परस्परविरोधो नास्तीति नि-
रूपणम् ॥
२१ ३५-३७ मुख्यप्राणादूर्ध्वं अधिकारिणः अभावात् प्राणावसा-
नमेव अधिकारितारतम्यं इति निरूपणम् ॥
२२ ३८ परमात्मा प्राणादधिक इति निरूपणम् ॥
२३ ३९ छान्दोग्ये सत्यादिप्रकरणे उक्ताः सत्यादयः भगवत्स्व-
रूपभूताः इति निरूपणम् ॥
२४ ४०-४२ लक्ष्मीः नित्यमुक्ताऽपि भक्तिविशेषात् उपासनां क-

( २२ ) श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका.
अधि०। सूत्र०। विषयाः ।
रोति इति निरूपणम् ॥
२५ ४३ ब्रह्मसाक्षात्कारार्थं श्रवणमननध्यानरूपोपासना कर्त
व्या , श्रवणेन तत्त्वज्ञानं , मननात् तन्निश्चयः ,
ध्यानात् अपरोक्षः इति निरूपणम् ॥
२६ ४४ केवलं श्रवणमात्रेण ज्ञानं न संभवति , गुरुप्रसादपू
र्वकश्रवणेनैव ज्ञानं इति निरूपणम् ॥
२७ ४५ गुरुप्रसादः बलीयान् इति निरूपणम् ॥
२८ ४६-४७ पूर्वगुरुसमानश्चेत् गुर्वनुज्ञया अन्यगुरुः स्वीका
र्यः अधिकश्चेत् पूर्वानुज्ञां विनैव अन्यगुरुः स्वी
कार्यः इति निरूपणम् ॥
२९ ४८-४९ अपरोक्षज्ञानमेव मोक्षकारणमिति निरूपणम् ॥
३० ५० “ज्ञानात् मोक्षः” इति वचनं ‘कर्मणा मोक्षः’ इति वच
नेन बाधितं न भवतीति निरूपणम् ॥
३१ ५१ ब्रह्मदर्शनं श्रवणादिमात्रेण न भवति, किन्तु हरिगुरु
भक्तिशमदमादिभिश्च इति निरूपणम् ॥
३२ ५२ यथातथा उपासनाभेदः तथातथा दर्शनभेदः इति नि
रूपणम् ॥
३३ ५३ सामान्यतः भगवदवतारदर्शनात् न मुक्तिः, किन्तु
स्वयोग्यरूपदर्शनादेव मुक्तिः इति निरूपणम् ॥
३४ ५४ परमात्मप्रसादादेव अपरोक्षज्ञानं, न भक्तिमात्रेण इ
ति निरूपणम् ॥
३५ ५५-५६ उपासना तत्तज्जीवयोग्यताऽनुसारिणी इति निरूपणम्॥
३६ ५७-५८ अप्रधानत्वेन अन्यदेवता अपि उपास्याः, तत्रापि अ
धमगुणाः उत्तमेषु उपसंहार्याः, न उत्तमगुणाः अ
धमेषु इति निरूपणम् ॥
३७ ५९ पूर्णत्वरूपगुणेन परमात्मा उपास्यः इति निरूपणम्॥
३८ ६० परमात्मगुणेषु पूर्णत्वं जीवानां योग्यताऽनुसारेण प्रती
यते इति निरूपणम् ॥
३९ ६१ योग्यताऽनुसारेण कर्तव्योपासनानन्तरं अन्यरूपोपास
नाऽपि इच्छानुसारेण कर्तव्या इति निरूपणम् ॥

श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका. ( २३ )
अधि०। सूत्र०। विषयाः ।
४० ६२ काम्यापेक्षी कामानुसारेण कामसाधनगुणविशिष्ट
या उपासनां कुर्यात्, तद्रहितः मुमुक्षुस्तु न कुर्या
त् इति निरूपणम् ॥
४१ ६३-६६ देवैः स्वोत्पादकाङ्गत्त्वेन परमात्मा उपास्यः इति नि
रूपणम् ॥
४२ ६७-६८ पूर्वोक्ताङ्गोपासना देवव्यतिरिक्तैः न कर्तव्या इति नि
रूपणम् ॥
: -*- :
तृतीयाध्यायस्य चतुर्थः पादः ।
१ १-९ अपरोक्षज्ञानात् सर्वपुरुषार्थप्राप्तिरिति निरूपणम् ॥
२ १०-१२ सर्वेषां अपरोक्षज्ञाने अधिकारो नास्ति परन्तु वेदा
ध्ययनवतामेव अधिकारः इति निरूपणम् ॥
३ १३ सर्वेषामपि एकप्रकारेण ज्ञानाधिकारः न , किन्तु यो
ग्यतातारतम्यानुसारेण इति समर्थनम् ॥
४ १४-३३ मनुष्येषु ज्ञानिनां अपि यथेष्टाचरणं न निषिद्धप्रवृत्ति
विषयं , तर्हि तेषां दुष्कर्मानुष्ठानेन मोक्षहानिः न
भवति मोक्षफले एव ह्रासो भवति सत्कर्मानुष्ठाने
न फलाधिक्यं भवतीति , देवाः एव कामचरणा
नुज्ञावन्तः तत्रापि अनुष्ठेयकार्याणां मध्ये एव का
मचरणमिति, विरिञ्चस्तु यथेच्छाचरणविधिमान्
इति निरूपणम् ॥
५ ३४-४० श्रवणमननादिषु यत्नवतामपि ज्ञानयोग्यानामेव ज्ञा
नं संभवति न अयोग्यानां इति निरूपणम् ॥
६ ४१-४३ उत्तमाधिकारिणां पदं अधमाधिकारिभिः नापेक्षणी
यं इति निरूपणम् ॥
७ ४४-४६ ज्ञानादिफलं इन्द्रियाद्यभिमानिदेवानामेव मुख्यं प्रजा
नां अल्पं इति निरूपणम् ॥
८ ४७-४८ गृहस्थाश्रमिणः आश्रमिषु उत्तमाः न भवन्ति, कि
न्तु यतय एव इति निरूपणम् ॥
९ ४९ अयोग्यानां उपदेशः न कर्तव्यः इति निरूपणम् ॥

( २४ ) श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका.
अधि०। सूत्र०। विषयाः ।
१० ५० प्रारब्धकर्मप्रतिबन्धाभावे श्रवणमननादिभिः तज्जन्म-
न्येव ज्ञानं सम्भवति अन्यथा जन्मान्तरे इति नि-
रूपणम् ॥
११ ५१ ज्ञानिनोऽपि प्रारब्धकर्मप्रतिबन्धाभावे तच्छरीरपाता-
नन्तरमेव मोक्षः इति निरूपणम् ॥
:—*—:
चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः ।
१ १-२ श्रवणमननादीनां आवृत्तिः कर्तव्येति निरूपणम् ॥
२ ३ विष्णुः मम स्वामी इत्युपासना कर्तव्येति निरूपणम् ॥
३ ४ नामादिप्रतिमायां ब्रह्मदृष्टिः न कर्तव्या, किन्तु तत्र
स्थितत्वेन उपासना कार्येति निरूपणम् ॥
४ ५ परमात्मनः ब्रह्मत्वेन उपासना कर्तव्येति निरूपणस् ॥
५ ६ परमात्मनः अवयवे आदित्यादिजनकत्वोपासना देवै-
रेव कार्या इति निरूपणम् ॥
६ ७-११ आसीनस्सन् उपासनां कुर्यादिति निरूपणम् ॥
७ १२ मोक्षपर्यन्तं उपासना कर्तव्या मोक्षेऽपि उपासना अ-
स्ति इति निरूपणम् ॥
८ १३-१९ परमात्माऽपरोक्ष्ये जाते पूर्वतनयोः अनारब्धयोः अन-
भीष्टयोश्च पुण्यपापयोः नाशः उत्तरयोः अनारब्ध-
योः अनभीष्टयोः पुण्यपापयोः असंबन्धः भवति ।
भगवद्द्वेषिणः तमसि पतने सति पुण्यस्य असंब-
न्धः भवति ज्ञानिकृतपुण्यकर्म मोक्षे अतिशयफला-
य भवति इति निरूपणम् ॥
:— ❦ —:
चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः ।
१ १-२ उमा रुद्रे विलीयते सर्वे देवाः नियम्यनियामकभा-
वानुसारेण नियामकेषु विलीयन्ते इति निरूपणम्॥
२ ३ मनोऽभिमानी रुद्रः मुख्यप्राणे विलीयते इति निरूप-
णम् ॥
३ ४ मुख्यप्राणः परमात्मनि विलीयते इति निरूपणम् ॥

श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका. ( २५ )
अधि०। सूत्र०। विषयाः ।
४ ५ भूताधमदेवतानां भूताभिमानिषु लयः इति निरूप-
णम् ॥
५ ६ अग्रौ सर्वेषां लयः न इति निरूपणम् ॥
६ ७-१४ लक्ष्म्याः लयो नास्तीति निरूपणम् ॥
७ १५ सर्वे देवाः क्रमात् परमात्मनि विलीयन्ते इति निरू-
पणम् ॥
८ १६ मुक्ताः भगवदधीनाः भगवदिच्छाऽनुसारेणैव कामय-
न्तीति निरूपणम् ॥
९ १७-२१ मुक्तियोग्यानां मनुष्याणां देहादुत्क्रमणकाले हृदय-
स्य अग्रभागे ज्वलनं भवति तेन नाडीद्वारस्य प्र-
काशो भवति ब्रह्मनाड्या निष्क्रामन्ति इति निरूप-
णम् ॥
१० २२ ज्ञानयोगिनः ब्रह्मप्राप्तिः कर्मयोगिनः चन्द्रप्राप्तिः गति-
स्मरणानुसारेण भवति इति निरूपणम् ॥
:—
चतुर्थाध्यायस्य तृतीयः पादः ।
१ १ ब्रह्मप्राप्तिमार्गेः अर्चिरादिरिति निरूपणम् ॥
२ २ अर्चिर्मार्गेण गत्वा वायुलोकः प्राप्यः इति निरूपणम् ॥
३ ३ संवत्सराभिमानिलोकप्राप्त्यनन्तरं तटिल्लोकप्राप्तिः त-
दनन्तरं वरुणलोकप्राप्तिरिति निरूपणम् ॥
४ ४-५ पूर्वोक्तवायुलोकः आतिवाहिकनामकवायुलोक इति
निरूपणम् ॥
५ ६ ब्रह्मप्राप्तिमार्गेषु मुख्यवायुलोक एव अन्तिमप्राप्य इति
निरूपणम् ॥
६ ७-१६ वायुः व्याप्‍तोपासकान् परं ब्रह्म नयति अन्यांस्तु का-
र्यं ब्रह्म नयति इति निरूपणम् ॥
—:०:—
चतुर्थाध्यायस्य चतुर्थः पादः ।
१ १ जीवः परमात्मानं प्राप्य तं अविहाय स्वस्वरूपेण स-
र्वान् भोगान् अनुभवतीति निरूपणम् ॥

( २६ ) श्रीमद्ब्रह्मसूत्राधिकरणविषयसूचिका.
अधि०। सूत्र०। विषयाः ।
२ २ यः परमात्मानं प्राप्य भोगं अनुभवति इति उक्तः सः
मुक्त एव इति निरूपणम् ॥
३ ३ मुक्तप्राप्यं परं ज्योतिः परमात्मैव इति निरूपणम् ॥
४ ४ परमात्मनि प्रविष्टः जीवः परमात्मभुक्तभोगानेव अ-
नुभवति इति निरूपणम् ॥
५ ५-७ परमात्मनि प्रविष्टः मुक्तजीवः स्वस्वरूपदेहेन परमा-
त्मदेहेनापि भोगाननुभवति इति निरूपणम् ॥
६ ८ मुक्तः स्वसङ्कल्पमात्रेण भोगाननुभवति इति निरूप-
णम् ॥
७ ९ मुक्तानां स्वाचार्याद्विज्ञानप्रदातृभ्यः अन्ये अधिपत-
यः न सन्ति इति निरूपणम् ॥
८ १०-१६ मुक्ताः शुद्धसत्त्वमयदेहेन चिद्रूपदेहेन वा भोगान-
नुभवन्ति इति निरूपणम् ॥
९ १७-२० मुक्ताः जगत्सृष्ट्यादिव्यतिरिक्तान् कामाननुभवन्ति
इति निरूपणम् ॥
१० २१-२२ मुक्तस्य आनन्दे वृद्धिह्रासौ न स्तः भगवदुपासना तु
सुखरूपैव न साधनभूता इति निरूपणम् ॥
११ २३ मुक्तस्य पुनरावृत्तिर्नास्ति इति निरूपणम् ॥
—:❖:—

श्रीमद्बादरायणप्रणीतब्रह्मसूत्राणांवर्णानुक्रमसूचीका ॥
अ अ. पा. सूत्र.
अंशो नानाव्यपदेशादन्यथा चापि दाशकित- } २ ३ ४३
वादित्वमधीयत एके . . . . }
अकरणत्वाच्च न दोषस्तथा हि दर्शयति . . २ ४ १२
अक्षरधियां त्वविरोधः सामान्यतद्भावाभ्यामौ- } ३ ३ ३४
पसदवत्तदुक्तम् . . . . }
अक्षरमम्बरान्तधृतेः . . . . १ ३ १०
अग्निहोत्रादि तु तत्कार्यायैव तद्दर्शनात् . . ४ १ १६
अग्न्यादिगतिश्रुतेरिति चेन्न भाक्तत्वात् . . ३ १ ४
अङ्गावबद्धास्तु न शाखासु हि प्रतिवेदम् . . ३ ३ ५७
अङ्गित्वानुपपत्तेः . . . . २ २ ८
अङ्गेषु यथाश्रयभावः . . . . ३ ३ ६३
अचलत्वं चापेक्ष्य . . . . ४ १ ९
अगवश्च . . . . २ ४ ८
अणुश्च . . . . २ ४ १३
अत एव च नित्यत्वम् . . . . १ ३ २९
अत एव च सर्वाण्यनु . . . . ४ २ २
अत एव चाग्नीन्धनाद्यनपेक्षा . . . . ३ ४ २५
अत एव चानन्याधिपतिः . . . . ४ ४ ९
अत एव चोपमा सूर्यकादिवत् . . . . ३ २ १८
अत एव न देवता भूतं च ॥ . . . . १ २ २७
अत एव प्राणः . . . . १ १ २३
अतः प्रबोधोऽस्मात् . . . . ३ २ ८
अतश्चायनेऽपि हि दक्षिणे . . . . ४ २ २१
अतस्त्वितरज्ज्यायो लिङ्गाच्च . . . . ३ ४ ३९
अतिदेशाच्च . . . . ३ ३ ४७
अतोऽनन्तेन तथाहि लिङ्गम् . . . . ३ २ २७
अतोऽन्यदपीत्येकेषामुभयोः . . . . ४ १ १७
अत्ता चराचरग्रहणात् . . . . १ २ ९
अथातो ब्रह्मजिज्ञासा . . . . १ १ १
अदृश्यत्वादिगुणको धर्मोक्तेः . . . . १ २ २१
अदृष्टानियमात् . . . . . . २ ३ ५१

२ श्रीमद्बादरायणप्रणीतब्रह्मसूत्राणां—
अ. पा. सूत्रं.
अधिकं तु भेदनिर्देशात् . . २ १ २२
अधिकोपदेशात्तु बादरायणस्यैवं तद्दर्शनात् ३ ४ ८
अधिष्ठानानुपपत्तेश्च . . २ २ ३९
अध्ययनमात्रवतः . . ३ ४ १२
अनभिभवं च दर्शयति . . ३ ४ ३५
अनवस्थितेरसम्भवाच्च नेतरः . . १ २ १७
अनारब्धकार्ये एव तु पूर्वे तदवधेः ४ १ १५
अनाविष्कुर्वन्नन्वयात् . . ३ ४ ४९
अनावृत्तिः शब्दादनावृत्तिः शब्दात् . . ४ ४ २२
अनियमः सर्वेषामविरोधाच्छब्दानुमानाभ्याम् ३ ३ ३२
अनिष्टादिकारिणामपि च श्रुतम् . . ३ १ १३
अनुकृतेस्तस्य च . . १ ३ २२
अनुज्ञापरिहारौ देहसम्बन्धाज्ज्योतिरादिवत् २ ३ ४८
अनुपपत्तेस्तु न शारीरः . . १ २ ३
अनुबन्धादिभ्यः . . ३ ३ ५१
अनुष्ठेयं बादरायणः साम्यश्रुतेः ३ ४ १९
अनुस्मृतेर्बादरिः . . १ २ ३०
अनुस्मृतेश्च . . २ २ २५
अनेन सर्वगतत्वमायामशब्दादिभ्यः ३ २ ३८
अन्तर उपपत्तेः . . १ २ १३
अन्तरा चापि तु तद्दृष्टेः . . ३ ४ ३६
अन्तरा भूतग्रामवदितिचेत्तदुक्तम् ३ ३ ३५
अन्तरा विज्ञानमनसी क्रमेण तल्लिङ्गादिति चेन्ना } २ ३ १५
विशेषात् . . }
अन्तर्याम्यधिदैवादिषु तद्धर्मव्यपदेशात् . . १ २ १८
अन्तवत्त्वमसर्वज्ञता वा . . २ २ ४१
अन्तस्तद्धर्मोपदेशात् . . १ १ २०
अन्त्यावस्थितेश्चोभयनित्यत्वादविशेषात् . . २ २ ३६
अन्यत्राभावाच्च न तृणादिवत् . . २ २ ५
अन्यथात्वं च शब्दादिति चेन्नाविशेषात् . . ३ ३ ७
अन्यथानुमितौ च ज्ञशक्तिवियोगात् . . २ २ ९