सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
संग्रह पर लौटें

ऐतरेयोपनिषद् (शाङ्करभाष्य सहित)

Aitareya Upanishad with Shankara Bhashya

आदि शङ्कराचार्य द्वारा

स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press, Gorakhpur (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished108 पृष्ठ

खण्ड १ ] शाङ्करभाष्यार्थ ९३

खण्ड १ ] शाङ्करभाष्यार्थ ९३
आत्मैक्यवेत्ताकी अमृतत्वप्राप्ति
स एतेन प्रज्ञेनात्मनास्माल्लोकादुत्क्रम्यामुष्मिन्स्वर्गे
लोके सर्वान् कामानाप्त्वामृतः समभवत्समभवत् ॥४॥
वह ( वामदेव ) इस चैतन्यस्वरूपसे ही इस लोकसे उत्क्रमण कर
इन्द्रियातीत स्वर्गलोकमें सम्पूर्ण कामनाओंको प्राप्तकर अमर हो गया,
[ अमर ] हो गया ॥ ४ ॥
स वामदेवोऽन्यो वैवं यथोक्तं
ब्रह्म वेद प्रज्ञेनात्मना; येनैव
प्रज्ञेनात्मना पूर्वे विद्वांसोऽमृता
अभूवंस्तथायमपि विद्वानेतेनैव
प्रज्ञेनात्मनास्माल्लोकादुत्क्रम्य
इत्यादि व्याख्यातम् । अस्माल्लो-
कादुत्क्रम्यामुष्मिन्स्वर्गे लोके
सर्वान्कामानाप्त्वा अमृतः सम-
भवत्समभवदित्योमिति ॥४॥
इस प्रकार पूर्वोक्त ब्रह्मको
जाननेवाला वह वामदेव अथवा
कोई अन्य पुरुष चेतनात्मस्वरूपसे,
जिस चेतनात्मस्वरूपसे पूर्ववर्ती
विद्वान् अमरभावको प्राप्त हुए थे
उसी प्रकार यह विद्वान् भी इस
चेतनात्मस्वरूपसे ही इस लोकसे
उत्क्रमण कर-इत्यादि वाक्यकी पहले
( १ । २ । ६ में ) ही व्याख्या की
जा चुकी है । अर्थात् इस लोकसे
उत्क्रमण कर इन्द्रियातीत स्वर्गलोकमें
सम्पूर्ण कामनाएँ पाकर अमर हो
गया, [अमर] हो गया-इत्यलम् ॥४॥
इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्य-
श्रीमच्छङ्करभगवतः कृतावैतरेयोपनिषद्भाष्ये तृतीयेऽध्याये
प्रथमः खण्डः समाप्तः ।
उपनिषत्क्रमेण तृतीयः, आरण्यकक्रमेण
षष्ठोऽध्यायः समाप्तः ।
ॐ तत्सत्

ॐ
शान्तिपाठ
ॐ वाङ् मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे
वाचि प्रतिष्ठितमाविरावीर्म एधि। वेदस्य म आणिस्थः
श्रुतं मे मा प्रहासीः। अनेनाधीतेनाहोरात्रान्सन्दधा-
म्यृतं वदिष्यामि। सत्यं वदिष्यामि। तन्मामवतु।
तद्वक्तारमवतु। अवतु मामवतु वक्तारमवतु
वक्तारम् ॥
ॐ शान्तिः ! शान्तिः !! शान्तिः !!!
॥ हरिः ॐ तत्सत् ॥