तैत्तिरीय आरण्यक (सायण भाष्य एवं भट्टभास्कर भाष्य सहित सम्पूर्ण प्रथम भाग)

३७८ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्- [प्रपा०५अनु०५]

अथ पञ्चमे पञ्चमोऽनुवाकः ।
अ॒ग्निष्ट्वा वसु॑भिः पु॒रस्ता॑द्रोचयतु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑से-
त्या॑ह । अ॒ग्निरे॒वैनं॒ वसु॑भिः पु॒रस्ता॑द्रोचयति गाय॒त्रेण॒
छन्द॑सा ( १ ) ।
स मां रु॒चितो रो॑चये॒त्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा॑स्ते(२) ।
इन्द्र॑स्त्वा रु॒द्रैर्दक्षिणतो रोचयतु त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑से-
त्या॑ह । इन्द्र॑ ए॒वैनं॒ रु॒द्रैर्दक्षिणतो रो॑चयति त्रैष्टु॑भेन॒
छन्द॑सा । स मां रु॒चितो रो॑चये॒त्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वैतामा-
शा॑स्ते । वरु॑णस्त्वाऽऽदि॒त्यैः प॒श्चाद्रो॑चयतु जाग॑तेन॒
छन्द॑सेत्या॑ह । वरु॑ण ए॒वैन॑मादि॒त्यैः प॒श्चाद्रो॑चयति
जाग॑तेन॒ छन्द॑सा ( १ ) । स मां रु॒चितो रो॑चये॒-
त्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा॑स्ते । द्यु॒तानस्त्वा॑ मा॒रुतो
म॒रुद्भि॑रुत्तर॒तो रो॑चयत्वानु॒ष्टुभे॑न॒ छन्द॑सेत्या॑ह ।
द्यु॒तान॑ ए॒वैनं॑ मा॒रुतो म॒रुद्भि॑रुत्तर॒तो रो॑च-
यत्यानु॒ष्टुभे॑न॒ छन्द॑सा । स मां रु॒चितो
रो॑चये॒त्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वैतापाशा॑स्ते । बृह॒स्पति॑स्त्वा
वि॒श्वैर्देवैरुपरिष्टा॑द्रोचयतु पा॒ङ्क्ते॑न॒ छन्द॑सेत्या॑ह । बृह॒स्पति॑-
रे॒वैनं॑ वि॒श्वैर्देवैरुपरिष्टा॑द्रोचयति पा॒ङ्क्ते॑न॒ छन्द॑सा । स मां
रु॒चितो रो॑चये॒त्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा॑स्ते (२)(३) ।
रो॒चित॒स्त्वं दे॑व घर्म दे॒वेष्व॑सीत्या॑ह । रो॒चितो॒ ह्येष
दे॒वेषु॑ । रो॒चि॒षी॒या॒हं म॑नु॒ष्ये॑ष्वित्या॑ह । रोच॑त ए॒वैष
म॑नु॒ष्ये॑षु ( ४ ) ।
सम्राड् घर्म रुचितस्त्वं देवेष्वायुरुषा२स्तेजस्वी ब्रह्म·
१ प्रथमविभागस्य भाष्यं २६० पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२ द्वितीयविभागस्य भाष्यं २६० पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
३ तृतीयविभागस्य भाष्यं २६१ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
४ चतुर्थविभागस्य भाष्यं २६१ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।

वर्चस्य॑स्य॒त्याह॑ । रु॒चितो॒ ह्येष दे॒वेष्वायु॑ष्मा॒ᳪस्तेज॑स्वी
ब्रह्म॑वर्च॒सी । रु॒चितो॒ऽहं म॑नु॒ष्ये॑ष्वायु॑ष्मा॒ᳪस्तेज॑स्वी॒ ब्रह्म॑-
वर्च॒सी भू॑यासमित्या॑ह। रु॒चित॑ ए॒वैष म॑नु॒ष्ये॑ष्वायु॑ष्मा॒ᳪ-
स्तेज॑स्वी॒ ब्रह्म॑वर्च॒सी भ॑वति ( ५ ) ।
रुग॑सि॒ रुचं॒ मयि॑ धेहि॒ मयि॒ रुगि॑त्याह॑ । आ॒शिष॑मे॒-
वै॒तामाशा॑स्ते ( ६ ) ।
तं यदे॑तै॒र्यजु॑र्भि॒ररो॑चयित्वा । रु॒चितो॑ घ॒र्म इति॑ प्र॒ब्रू-
यात् । अरो॑चुकोऽध्व॒र्युः स्यात् । अरो॑चुको यज॑मानः ।
अथ॒ यदे॑नमे॒तैर्यजु॑र्भी रोचयि॒त्वा । रु॒चितो॑ घ॒र्म इति॒ प्राह॑ ।
रोचु॑कोऽध्व॒र्युर्भव॑ति । रोचु॑को यज॑मानः ( ३ ) ( ७ ) ।
प॒श्चाद्रो॑चयति॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा॒ स मां रु॒चितो रो॑चये॒त्याहा॑ऽऽ-
शिष॑मे॒वैतामाशा॑स्ते॒ शास्ते॒ऽष्टौ च॑ ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके पञ्चमप्रपाठके
पञ्चमोऽनुवाकः ॥ ५ ॥
अथ पञ्चमे षष्ठोऽनुवाकः ।
शि॒रो वा ए॒तद्य॒ज्ञस्य॑ । यत्प्र॑व॒र्ग्यः॑ । ग्री॒वा उप॒सदः॑ ।
पु॒रस्ता॑दु॒पसदां॑ प्रवर्ग्यं प्रवृ॑णक्ति । ग्री॒वास्वे॒व य॒ज्ञस्य॒ शिरः॑
प्रति॑दधाति ( १ ) ।
त्रि॒ः प्रवृ॑णक्ति । त्रय॑ इ॒मे लो॒काः । ए॒भ्य ए॒व
लो॒केभ्यो॑ य॒ज्ञस्य॒ शिरोऽव॑रु॒न्धे ( २ ) ।
५ पञ्चमविभागस्य भाष्यं २६२ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
६ षष्ठविभागस्य भाष्यं २६२ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
७ सप्तमविभागस्य भाष्यं २६३ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
१ प्रथमविभागस्य भाष्यं २६४ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२ द्वितीयविभागस्य भाष्यं २६४ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।

३८० श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्- [प्रपा०५ अनु०६]
षट् सं॒पद्य॑न्ते । षड्वा ऋ॒तवः॑ ( १ ) । ऋ॒तुभ्य॑ एव
य॒ज्ञस्य॒ शिरो॒ऽवरु॑न्धे ( ३ ) ।
द्वा॒दश॑कृत्वः प्र॒वृ॑णक्ति । द्वा॒दश॑ मासा॑: संवत्स॒रः ।
सं॒व॒त्स॒रादे॒व य॒ज्ञस्य॒ शिरो॒ऽवरु॑न्धे ( ४ ) ।
च॒तुर्विं॑शतिः सं॒पद्य॑न्ते । च॒तुर्विं॑शतिरर्धमा॒साः ।
अ॒र्ध॒मा॒सेभ्य॑ एव य॒ज्ञस्य॒ शिरो॒ऽवरु॑न्धे ( ५ ) ।
अथो॒ खलु॑ । स॒कृदे॒व प्रवृ॑ज्यः । एकं॒ हि शिर॑:
( २ ) ( ६ ) ।
अ॒ग्नि॒ष्टो॒मे प्रवृ॑णक्ति । ए॒तावा॒न्वै य॒ज्ञः । यावा॑न॒ग्नि॒-
ष्टोम

अनि॑पद्यमानमित्या॑ह (४)। न ह्ये॑ष नि॒पद्य॑ते ( १२) ।
आ च॒ परा॑ च प॒थिभि॒श्चर॑न्त॒मित्या॑ह । आ च॒ ह्ये॑ष
परा॑ च प॒थिभी॑र॑ति ( १३ ) : ।
स स॒ध्रीची॑ः स वि॒षूची॒र्वसा॑न॒ इत्या॑ह । स॒ध्रीची॑श्च
ह्ये॑ष वि॒षूची॑श्च वसा॑नः प्र॒जा अ॒भिवि॒पश्य॑ति ( १४ ) ।
आव॑रीवर्ति॒ भुव॑नेष्व॒न्तरित्या॑ह । आ ह्ये॑ष वरी॑वर्ति॒
भुव॑नेष्व॒न्तः ( १५ ) ।
अत्र॑ प्रा॒वीर्मधु॑मा॒ध्वीभ्यां॒ मधु॑मा॒र्ध्वीभ्यामित्या॑ह ।
वा॒स॒न्ति॒कावे॒वास्मा॑ ऋ॒तू क॑ल्पयति ( १६ ) ।
सम॒ग्ग्निर॒ग्निना॑ गतेत्या॑ह ( ५ ) ग्रैष्मोवे॒वास्मा॑ ऋ॒तू
क॑ल्पयति ( १७ )

३७२ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा० ५ अनु० ६]
दि॒वि दे॒वेषु॒ होत्रां॒ यच्छेत्या॑ह । होत्रा॑भिरे॒वेमाँल्लो॒का-
न्त्संद॑धाति ( २२ ) ।
वि॒श्वासां॒ भुवां॑ पत॒ इत्या॑ह । हैम॒न्तिका॒वेवा॒स्मा॑ ऋ॒तू
क॑ल्पयति ( २३ ) ।
दे॒व॒श्रूस्त्वं दे॒व घ॑र्म दे॒वान्पा॒हीत्या॑ह । शैशि॒रावेवा॒स्मा॑
ऋ॒तू क॑ल्पयति ( २४ ) ।
त॒पो॒जां वाच॑म॒स्मे निय॑च्छ दे॒वायु॒वमित्या॑ह । या वै मेध्या॑
वाक् । सा त॑पो॒जाः । तामे॒वाव॑रुन्धे ( ७ ) । ( २५ ) ।
गर्भो॑ दे॒वाना॒मित्या॑ह । गर्भो ह्येष दे॒वाना॑म् ( २६ ) ।
पि॒ता म॑ती॒नामित्या॑ह । प्र॒जा वै म॒तय॑ः । तासा॑मे॒ष
ए॒व पि॒ता । यत्प्र॑व॒र्ग्यः॑ । तस्मा॑दे॒वमा॑ह ( २७ ) ।
पति॑: प्र॒जाना॒मित्या॑ह । पति॒र्ह्येष॑ प्र॒जाना॑म् ( २८ ) ।
म॒तिः क॑वी॒नामित्या॑ह (८) । म॒तिर्ह्येष॑ क॑वीना॑म् (२९) ।
सं दे॒वो दे॒वेन॑ सवित्राऽथ॑तिष्ठ॒ सꣳ सूर्ये॑णारुक्तेत्या॑ह ।
अ॒मुं चै॒वाऽऽदि॒त्यं प्र॑व॒र्ग्यं॑ च॒ सं शा॑स्ति ( ३० ) ।
आयु॑र्दास्त्वम॒स्मभ्यं॑ घर्म॒ वर्चो॒दा अ॒सीत्या॑ह । आशि॑-
षमे॒वैतामाशा॑स्ते ( ३१ ) ।
पि॒ता नो॒ऽसि पि॒ता नो॑ बोधेत्या॑ह । बोधय॑त्ये॒वैन॑म् (३२) ।
२२ द्वाविंशतितमविभागस्य भाष्यं २७० पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२३ त्रयोविंशविभागस्य भाष्यं २७० पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२४ चतुर्विंशविभागस्य भाष्यं २७० पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२५ पञ्चविंशतितमविभागस्य भाष्यं २७१ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२६ षड्विंशतितमविभागस्य भाष्यं २७१ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२७ सप्तविंशतितमविभागस्य भाष्यं २७१ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२८ अष्टाविंशतितमविभागस्य भाष्यं २७२ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२९ एकोनत्रिंशत्तमविभागस्य भाष्यं २७२ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
३० त्रिंशत्तमविभागस्य भाष्यं २७२ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
३१ एकत्रिशत्तमविभागस्य भाष्यं २७२ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
३२ द्वात्रिंशत्तमविभागस्य भाष्यं २७३ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।

: anudatta under श.

• मी : no mark.
• । : danda.
• प्रा॒ : anudatta under प्रा.
• णा : no mark.
• ने॒ : anudatta under ने.
• व : no mark.
• य : no mark.
• ज॑ : svarita over ज.
• मा : no mark.
• ने : no mark.
• द : no mark.
• धा : no mark.
• ति॑ : svarita over ति.
• । : danda.
  This line is completely clear!

Line 3:
"अथो॒ दशा॑क्षरा वि॒राट् । अन्नं॒ वि॒राट् । वि॒राजै॒वान्नाद्य॒-"
Wait, let's check:

• अ : no mark.
• थो॒ : anudatta under थो.
• द : no mark.
• शा॑ : svarita over शा.
• क्ष : no mark.
• रा : no mark.
• वि॒ : anudatta under वि.
• राट् : no mark.
• । : danda.
• अ : no mark.
• न्नं॒ : anudatta under न्नं.
• वि॒ : anudatta under वि.
• राट् : no mark.
• । : danda.
• वि॒ : anudatta under वि.
• रा : no mark.
• जै॒ : anudatta under जै.

मनु॑-: नु॑ udatta.

Line 17:
ष्यनामानि॑ ( १ ) । म॒नु॒ष्यना॑मै॒वैना॒माह्व॑यति ( ४ ) ।
Let's check svaras:
ष्यनामानि॑: नि॑ udatta.
( १ ) । -> wait, why is there a ( १ ) here? Ah, it's an internal mantra/section subdivision or numbering!
म॒नु॒ष्यना॑मै॒वैना॒माह्व॑यति:
म॒ anudatta, नु॒ anudatta, ना॑ udatta, मै॒ anudatta, ना॒ anudatta, ह्व॑ udatta.
( ४ ) ।

Line 18:
षट्संप॑द्यन्ते । षड्वा ऋ॒तव॑: । ऋ॒तुभि॑रे॒वैना॒माह्व॑-
Let's check svaras:
षट्संप॑द्यन्ते: प॑ udatta.
।
षड्वा
ऋ॒तव॑:: ऋ॒ anudatta, व॑ udatta.
।
ऋ॒तुभि॑रे॒वैना॒माह्व॑-:
ऋ॒ anudatta, भि॑

[प्रपा० ५ अनु० ७] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३८५
पू॒षा त्वोपाव॑सृजत्वित्या॑ह । पौ॒ष्णा वै दे॒वत॑या प॒शव॑:
( २ ) । स्व॒यै॒वैनं॑ दे॒वत॑योपाव॑सृजति॑ (८) ।
अ॒श्विभ्यां॑ प्रदा॑पयेत्या॑ह । अ॒श्विनौ॒ वै दे॒वानां॑
भि॒षजौ॑ । ताभ्या॑मे॒वास्मै॑ भेष॒जं क॑रोति (९) ।
यस्ते॑ स्त॒नः श॑शय इत्या॑ह । स्तौत्ये॒वैना॑म् (१०) ।
उ॒स्र घर्म॑० शि॒ग्ँ॒क्ष्वोस्रं॑ घ॒र्मं पा॑हि घ॒र्माय॑ शि॒ग्ँ॒क्ष्वेत्या॑ह ।
यथा॑ ब्रूयाद॒मुष्मै॑ देहीति॑ । ता॒दृगे॒व तत् (११) ।
बृह॒स्पति॑स्त्वोप॑सीदत्वित्या॑ह ( ३ ) । ब्रह्म॒ वै दे॒वानां॑
बृह॒स्पति॑: । ब्रह्म॑

गायत्री॑ऽसि त्रैष्टुभोऽसि॒ जागत॑मसीति॑ शफोपयमा-
नाद॑त्ते। छन्दो॑भिरे॒वैना॒नाद॑त्ते (१८)।
सहोर्जो॒ भागेनोप॑गेहीत्या॑ह। ऊर्जं॒ एवैनां॑ भागम॑कः
(१९)।
अ॒श्विनौ॑ वा एतद्य॒ज्ञस्य॒ शिर॑: प्रति॒दध॑तावब्रूताम्।
आवाभ्या॑मेव पू॒र्वाभ्यां॑ वषट्क्रियाता इति॑। इन्द्रा॑श्विना
मध्वः॑ सार॒घस्येत्या॑ह। अश्विभ्या॑मेव पूर्वाभ्यां॒ वष॑ट्-
करोति। अथो॑ अ॒श्विना॑वेव भा॒गधेये॑न॒ समर्धयति
(५),(२०)।
घ॒र्मं पा॑तं वसवो यज॑ता वडि॒त्या॑ह। वसू॑नेव॒ भाग॑धे-
येन॒ समर्धयति (२१)।
यद्वष॑ट्कुर्यात्। यातया॑माऽस्य वषट्कारः स्या॑त्। यन्न

द्यावा॑पृथि॒वीभ्यां॒ त्वा॒ परि॑गृह्णामीत्या॑ह । द्यावा॑पृ-
थि॒वीभ्या॑मे॒वैनं॒ परि॑गृह्णाति ( ७ ), ( २६ ) ।
अ॒न्तरि॑क्षेण त्वो॒पय॑च्छामीत्या॑ह । अ॒न्तरि॑क्षेणै॒वैनमुप॑-
यच्छति । न वा ए॒तं म॑नु॒ष्यो॑ भर्तु॒म॑र्हति ( २७ ) ।
दे॒वानां॑ त्वा पि॒तॄणामनु॑मतो॒ भर्तुꣳ॑ शकेयमित्या॑ह ।
दे॒वैरे॒वैनं॑ पि॒तृभिरनु॑मत॒ आद॑त्ते ( २८ ) ।
वि वा ए॒तमे॒तर्द॑धयन्ति । यत्पश्चात्प्र॒वृज्य॑ पु॒रो
जुहो॑ति । तेजो॑ऽसि॒ तेजोऽनु॒प्रेहीत्या॑ह । तेज॑ ए॒वास्मि॑न्द-
धाति ( २९ ) ।
दि॒वि॒स्पृङ्मा मां हि॑ꣳसीर॒न्तरि॑क्षस्पृङ्मा मां हि॑

udatta on द्रौ? Look closely:
तद्रौ॑: yes, there is an udatta on द्रौ!
And on यो॑: yes, udatta on यो!
Wait, or is that तद्रौहिणयो॑? Yes, तद्रौ॑हिणयो॑.

Line 20:
रौहिण॒त्वम् । यद्रौहि॒णौ भवत॑ः । रौहि॒णाभ्या॑मेव तद्य-

• रौहिण॒त्वम्: anudatta under ण (ण॒)
• । यद्रौहि॒णौ: anudatta under हि (हि॒)
• भवत॑ः: udatta on त (त॑)
• । रौहि॒णाभ्या॑मेव: anudatta under हि (हि॒), udatta on भ्या (भ्या॑)
• तद्य-: no mark

Line 21:
ज॑मानः सुव॒र्गं लो॒कमे॑ति ( ४१ ) ।
Wait, look at ज॑मानः:
There is an udatta on ज: ज॑मानः!

• सुव॒र्गं: anudatta under व (व॒)
• लो॒कमे॑ति: anudatta under लो (`लो

प्रपा० ५ अनु० ८] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३८९
स्वाहा॒ रात्रि॒र्ज्योति॑: के॒तुना॑ जुषता॒ꣳ सु॒ज्योति॒र्ज्योति॑षा॒ꣳ
स्वाहेत्या॑ह । आ॒दि॒त्यमे॒व तद॒मुष्मिँ॑ल्लो॒केऽह्ना॑ प॒रस्ता॑द्दा-
धार । रात्रि॑या अव॒स्ता॑त् । तस्मा॑दसावा॑दि॒त्यो॑ऽमुष्मिँ॑-
ल्लो॒केऽहो॑रा॒त्राभ्यां॒ धृतः॑ ( १२ ), ( ४२ ) ॥
म॒नु॒ष्य॒नामा॑नि॒ पश॑वः सीद॒त्वित्या॒हेन्द्रा॑येत्या॑हा॒र्धय॑न्ति॒ घ्नन्ति॑
गृह्णात्य॑हि॑ꣳसायै प॒ञ्चाऽऽहाऽऽदि॒त्यव्र॑ते॒ स्वाहेत्या॑ह
पि॒तृमा॒नेति॑ च॒त्वारि॑ च ॥
इति कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयारण्यके पञ्चमप्रपाठके
सप्तमोऽनुवाकः ॥ ७

मो? No. Wait, let's look at the shape of the character after था: It is व! Then after व: It is ण? No, look at ण्णinपञ्चदशविभागस्यat the bottom (line 21):पञ्चhasञ्च. Look at ष्णinविष्णुorद्रष्टव्यम्: in द्रष्टव्यम्we haveष्ट. What about ण्णinविषण्ण? Wait, look at ण्ण: it is णconjunct withण. The first णhas a loop, the second has the vertical line. Wait, is itयथावषण्णमो? But where is ष? Wait! Could it be यथावसम्मो? No. Could it be यथावन् नमो? In devanagari: न्व? न्न? Look at न्न: in devanagari न्नis twoनs: a horizontal line with two vertical prongs or loops. Here, there is a loop on the left, then a ण? Wait, look at line 14: देवन्घर्मपांन्गच्छ पितॄन्घर्मपांन्गच्छेत्याहLook atन्घ: न्+घ. Look at

[प्रपा० ५ अनु० ८] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३९१
यत्प्रा॒ङ्पिन्व॑ते । तद्दे॒वाना॑म् । यद्दक्षि॑णा । तत्पि॑तृ-
णा॒म् ( ४ ) । यत्प्रत्य॒क् । तन्म॑नु॒ष्या॑णाम् । यदुद॑ङ् ।
तद्रु॒द्राणा॑म् ( १६ ) ।
प्राञ्च॒मुद॑ञ्चं पिन्वयति । दे॒वत्रा॒ऽर्कः॑ ( १७ ) ।
अथो॒ खलु॑ । सर्वा॒ अनु॒ दिश॑: पिन्वयति । सर्वा॒
दिश॑: समेधन्ते ( १८ ) ।
अन्तः॑परि॒धि पि॑न्वयति ( ५ ) । तेज॑सो॒ऽस्क॑न्दाय
( १९ ) ।
इ॒षे पी॑पिह्यूर्जे पी॑पिहीत्या॑ह । इष॑मे॒वोर्जं॒ यज॑माने दधाति
( २० ) ।
यज॑मानाय पीपिहीत्या॑ह । यज॑मानायै॒वैतामा॒शिष॒मा-
शां॑स्ते ( २१

३९२ श्रीमत्सायणाचार्यविरचितभाष्यसमेतम्— [प्रपा०५ अनु०८]
यद्य॑भिचरे॑त् । अ॒मुष्य॑ त्वा प्रा॒णे सा॑दया॒म्यमु॒ना॑ स॒ह
निर्ऋ॑थे गच्छेति॑ ब्रूयाद्यं द्वि॒ष्यात् । यमे॒व द्वेष्टि॑ । तेनै॑नꣳ
स॒ह निर्ऋ॑थं गमयति ( २६ ) ।
पू॒ष्णे शर॑से स्वाहेत्या॑ह । या ए॒व दे॒वता॑ हु॒तभा॑गाः ।
ताभ्य॑ ए॒वैनं॑ जुहोति ( २७ ) ।
ग्राव॑भ्यः स्वाहेत्या॑ह । या ए॒वान्तरि॑क्षे वाच॑: ( ७ ) ।
ताभ्य॑ ए॒वैनं॑ जुहोति ( २८ ) ।
प्रति॑रेभ्यः स्वाहेत्या॑ह । प्रा॒णा वै दे॒वाः प्र॑ति॒राः ।
तेभ्य॑ ए॒वैनं॑ जुहोति ( २९ ) ।
द्यावा॑पृथि॒वीभ्याꣳ॑ स्वाहेत्या॑ह । द्यावा॑पृथि॒वीभ्या॑-
मे॒वैनं॑ जुहोति ( ३० ) ।
पि॒तृभ्यो॑ घ॒र्मपेभ्यः॒ स्वाहेत्या॑ह । ये वै यज्व॑ानः ।
ते पि॒तरो॑ घ॒र्मपाः॑ । तेभ्य॑ ए॒वैनं॑ जुहोति ( ८ ), (३१) ।
रु॒द्राय॑ रु॒द्रहो॑त्रे॒ स्वाहेत्या॑ह । रु॒द्रमे॒व भा॑गधे॒येन॒ समर्॑-
र्धयति ( ३२ ) ।
सर्व॑तः॒ समर्॑नक्ति । सर्व॑त एव रु॒द्रं निर॑वदयते ( ३३ ) ।
उद॑ञ्चं निर॑स्यति । ए॒षा वै रु॒द्रस्य॒ दिक् । स्वाया॑मेव
दि॒शि रु॒द्रं निर॑वदयते ( ३४ ) ।
अ॒प उप॑स्पृशति मेध्य॒त्वाय॑ ( ३५ ) ।

२६ षड्विंशविभागस्य भाष्यं २९६ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२७ सप्तविंशविभागस्य भाष्यं २९७ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२८ अष्टाविंशविभागस्य भाष्यं २९७ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२९ एकोनत्रिंशविभागस्य भाष्यं २९७ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
३० त्रिंशविभागस्य भाष्यं २९७ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
३१ एकत्रिंशविभागस्य भाष्यं २९७ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
३२ द्वात्रिंशविभागस्य भाष्यं २९८ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
३३ त्रयस्त्रिंशविभागस्य भाष्यं २९८ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
३४ चतुस्त्रिंशविभागस्य भाष्यं २९८ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
३५ पञ्चत्रिंशविभागस्य भाष्यं २९८ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।

प्रपा ० ५ अनु ० ८ ] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३०३
नान्वीक्षेत । यद॒न्वीक्षेत॑ ( ९ ) । चक्षु॑रस्य प्रमायु॑क॒ꣵ
स्यात् । तस्मा॒न्नान्वीक्ष्य॑ः ( ३६ ) ।
अपी॑परो॒ माऽह्नो॒ रात्र्यै॒ मा पा॒ह्येषा ते॑ अग्ने समि॒त्तया॒
समि॑ध्य॒स्वाऽऽयु॑र्मे दा॒ वर्च॑सा॒ माऽऽञ्धीरित्या॑ह । आयु॑-
रे॒वास्मिन्त्वर्चो॑ दधाति । अपी॑परो॒ मा रात्र्या॒ अह्नो॒ मा
पा॒ह्येषा ते॑ अग्ने समि॒त्तया॒ समि॑ध्य॒स्वाऽऽयु॑र्मे दा॒ वर्च॑सा॒
माऽऽञ्धीरित्या॑ह । आयु॑रे॒वास्मिन्त्वर्चो॑ दधाति ( ३७ ) ।
अ॒ग्निर्ज्योति॒र्ज्योतिर॒ग्निः स्वाहा॒ सूर्यो॒ ज्योति॒र्ज्योतिः॒
सूर्यः॒ स्वाहेत्या॑ह । यथा॒ यजुरे॒वैतत् ( ३८ ) ।
ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति । होत॒व्य॑म॒ग्निहो॒त्रा३ न होत॒-
व्या३मिति॑ ( १० ) । यद्यजु॑षा जुहु॒यात् । अय॑थापूर्व-
माहु॑ती जुहुयात् । यन्न जु॑हु॒यात् । अ॒ग्निः परा॑भवेत् । भूः
स्वाहेत्येव होतव्यम् । य॒था॒पूर्व॑माहु॑ती जु॒होति॑ । ना॒ग्निः
परा॑भवति ( ३९ ) ।
हुत॒ꣵ हवि॒र्मधु॑ ह॒विरित्या॑ह । स्व॒दय॑त्ये॒वैन॑म् ( ४० ) ।
इन्द्र॑तमे॒ऽग्नावित्या॑ह ( ११ ) । प्रा॒णो वा इन्द्र॑तमो॒ऽग्निः।
प्रा॒ण ए॒वैनमिन्द्र॑तमे॒ऽग्नौ जु॑होति ( ४१ ) ।
पि॒ता नो॑ऽसि॒ मा मां हिꣵसीरित्या॑हाहि॑ꣵसायै । (४२)।
भ॒क्ष्याम॑ ते देव घर्म॒ मधु॑मतो॒ वाज॑वतः पितृ॒मत॒ इत्या॑ह ।
आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा॑स्ते ( ४३ ) ।
३६ षट्त्रिंशविभागस्य भाष्यं २९८ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
३७ सप्तत्रिंशविभागस्य भाष्यं २९९ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
३८ अष्टात्रिंशविभागस्य भाष्यं ३०० पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
३९ एकोनचत्वारिंशविभागस्य भाष्यं ३०० पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
४० चत्वारिंशविभागस्य भाष्यं ३०१ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
४१ एकचत्वारिंशविभागस्य भाष्यं ३०१ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
४२ द्विचत्वारिंशविभागस्य भाष्यं ३०१ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
४३ त्रिचत्वारिंशविभागस्य भाष्यं ३०१ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
५०

सीरित्याहाहि॑ꣳ-orहिꣳसीरित्याहाहि॑ꣳ-? The anusvara before s is gum: ꣳ(U+08E3 in some fonts, or U+A8E3 in Devanagari Extended: ꣳ). It's the standard Taittiriya gum-kar:ꣳ. Now, look at the strokes: Under सी: horizontal line सी॒Wait! Is there an anudatta under त्या? No, under हा:हा॒? Wait, let's look at the horizontal line under "रित्याहा": Wait! There is a horizontal line under रि? Or under सी? Look at: मा॑ : vertical line above second मा. हि : nothing. ꣳ : nothing. सी : there is a horizontal stroke below सी! Wait, look under रि: nothing. Look under त्या: nothing. Look under हा: there is a horizontal line under हा! Look above हि: vertical line हि॑! Wait, what about above त्या? Is there a stroke above त्या? Look at त्या: no stroke above त्या! Wait, why is there no stroke above त्या? Because आहाहि॑ꣳसायैhasआहाहि॑`:
आ (udatta/

" ???
WAIT! LOOK AT IT AGAIN!
Is the word "चित्रा॑णि" even there?!
LOOK CLOSELY:
Wait!
Is that:
"न्धिचित्रा॑णि" ???
Wait, let me LOOK at the letters between 'म॒' and 'धृ॒ष्टी':
Letter after म॒:
It's:
न्? No, it's 'न्वि'?
Wait, look at:
Does it say:
"न्धिचित्रा॑णि" ???
Wait, look at:
"न्धि" -> wait, look at the 'चि' - it has a loop?
Wait, is it "पवित्रा॑णि"??
Look:
प
वि
त्रा॑
णि
Does it look like "पवित्रा॑णि"?
YES! It REALLY looks like:
wait, does it have 'प'?
Let's look at:
म॒
then:
न् ? No, wait!
Could it be:
"नीः"?
Wait, how is "नीः" printed?
In this font, visarga is two small circles: 'ः'.
Are there two circles?
No!
Look at the character after म॒:
It has:
a vertical line, a horizontal line... wait, is it 'न्'?
Wait, look at the character:
It is: 'न्' attached to 'ध'?
Wait, why would it be 'न्धि'?
Wait, could it be:

! Let's check line 13: वन॒स्पती॑न्त्शुचाऽर्प॑येत्: under चाthere is an anudatta lineचा॒! Yes! शुचा॒ऽर्प॑येत्`!

Line 13:
यद्वन॒स्पति॑षु । वन॒स्पती॑न्त्छुचाऽर्प॑येत् । हिर॑ण्यं निधायो-
Wait, let's check spelling and accents of line 13:

• यद्वन॒स्पति॑षु:
  • यद्: no stroke.
  • व: no stroke.
  • न॒: line below न॒!
  • स्प: no stroke.
  • ति॑: stroke above ति॑!
  • षु: no stroke.
• ।
• वन॒स्पती॑न्त्छुचाऽर्प॑येत् or वन॒स्पती॑न्त्शुचाऽर्प॑येत्?
  • Look at the text: वन॒स्पती॑ञ्छुचाऽर्प॑येत् or वन॒स्पती॑न्त्छुचाऽर्प॑येत्?
  • Let's zoom in on वन॒स्पती...:
    व: no stroke.
    न॒: line below.
    स्प: no stroke

[प्र० ५ अनु० ९] कृष्णयजुर्वेदीयं तैत्तिरीयारण्यकम् । ३०७

चतु॑ःस्रक्ति॒र्नाभि॑र्ऋ॒तस्येत्या॑ह (६) । इ॒यं वा ऋ॒तम् ।
तस्या॑ ए॒ष एव नाभि॑ः । यत्धर्मव॒र्ग्यः॑ । तस्मा॑दे॒वमा॑ह(१७)।
सदो॑ वि॒श्वायु॒रित्या॑ह । सदो॒ हीयम् ( १८ ) ।
अप॒ द्वेषो॒ अप॒ ह्वर॒ इत्या॑ह भ्रातृ॑व्यापनु॒त्त्यै ( १९ ) ।
घ॒र्मैतत्तेऽन्न॑मे॒तत्पु॑री॒षमि॑ति॒ दध्ना मधु॑मिश्रेण॑ पूरयति ।
ऊर्ग्वा अन्नाद्यं॒ दधि॑ । ऊ॒र्जैवैने॑म॒न्नाद्ये॑न॒ समर्ध॑-
यति ( ७ ) (२०) ।
अन॑शनायुको भवति । य ए॒वं वेद॑ (२१) ।
रन्ति॒र्नामा॑सि दि॒व्यो ग॑न्ध॒र्व इत्या॑ह । रू॒पमे॒वास्मै॒त-
न्म॑हिमानं॒ रन्तिं॒ बन्धु॑तां॒ व्याच॑ष्टे ( २२ ) ।
सम॒हमायु॑षा॒ सं प्रा॒णेनेत्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वैतामा-
शा॑स्ते ( २३ ) ।
व्य॑सौ योऽस्मान्द्वेष्टि॒ यं च॑ व॒यं द्वि॒ष्म इत्या॑ह । अ॒भि-
चा॒र ए॒वास्यै॒षः ( २४ ) ।
अचि॑क्रदद्वृषा॒ हरि॒रित्या॑ह । वृषा॒ ह्ये॑षः ( ८ ) ।
वृषा॒ हरि॑ः ( २५ ) ।
म॒हान्मि॒त्रो न दर्श॑त॒ इत्या॑ह । स्तौत्ये॒वैन॑मे॒तत् (२६)।
चि॒द॑सि समु॒द्रयो॑नि॒रित्या॑ह । स्वामे॒वैनं॒ योनिं॑
गमयति ( २७ ) ।

१७ सप्तदशविभागस्य भाष्यं ३०९ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
१८ अष्टादशविभागस्य भाष्यं ३०९ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
१९ एकोनविंशविभागस्य भाष्यं ३०९ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२० विंशविभागस्य भाष्यं ३१० पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२१ एकविंशविभागस्य भाष्यं ३१० पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२२ द्वाविंशविभागस्य भाष्यं ३१० पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२३ त्रयोविंशविभागस्य भाष्यं ३११ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२४ चतुर्विंशविभागस्य भाष्यं ३११ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२५ पञ्चविंशविभागस्य भाष्यं ३११ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२६ षड्विंशविभागस्य भाष्यं ३१२ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।
२७ सप्तविंशविभागस्य भाष्यं ३१२ पृष्ठे द्रष्टव्यम् ।