कामकलाविलास (पुण्यानन्दनाथ - श्रीविद्या तत्त्व-विमर्श एवं चिद्वल्ली टीका सहित)

श्रीमत्पुण्यानन्दाचार्यविरचितः ४३
‘ सत्यं ज्ञानमनन्तम् ’
इति श्रुतेः
‘ स्वसंविन्त्रिपुरा देवी……………।’,
इत्यागमाच्च, देव्याः
‘ बहु स्यां प्रजायेय ’
इति विहरणस्वभावायाः, श्रीचक्रतनोः – चक्रात्मिकायाः
सूक्ष्मपुर्यष्टकशरीरम् इत्यर्थः ॥ ४० ॥
तद्विषयवृत्तयस्ताः
सर्वज्ञादिस्वरूपमापन्नाः ।
अन्तर्दशारनिलया
लसन्ति शरदिन्दुसुन्दराकाराः ॥४१॥
तद्विषयवृत्तयः – वसुकोणनिकटवासिन्यः, ताः – वस्त्रा-
द्यात्मरूपरक्षणधारित्वेन प्रसिद्धाः, सर्वज्ञादिशक्तिदशकरूपं
प्राप्ताः, अन्तर्दशारनिलयाः-सर्वरक्षाकराभिधेयचक्रसमारूढाः
निगर्भयोगिन्यः, शरदिन्दुसुन्दराकाराः – स्वप्रकाशधवलाकृ-
तयो लसन्ति – प्रकाशन्ते ॥ ४१ ॥

४४ कामकलाविलासः
तद्वाह्यपङ्क्तिकोणेषु
योगिन्यः सर्वसिद्धिदाः पूर्वाः ।
देवीधीकर्मेन्द्रिय-
विषयमय्यो विशदवेशभूषाढ्याः ॥४२॥
तद्वाह्यपङ्क्तिकोणेषु तस्य सर्वरक्षाकरचक्रस्य बाह्यभूतेषु
उपरिस्थितेषु पङ्क्तिकोणेषु सर्वार्थसाधके चक्रे तस्य कोणात्मक-
त्वात् स्थिताः, योगिन्यः कुलकौलनामधेयाः, सर्वसिद्धिदाः,
पूर्वाः - सर्वसिद्धिप्रमुखा दश शक्तयः, देवीधीकर्मेन्द्रियविषय-
मय्यः - देव्यास्त्रिपुरायाः धीकर्मेन्द्रियाणि तेषां विषयास्तन्म-
य्यस्तत्स्वरूपाः, विशदवेशभूषाढ्याः - विशदाः शुभ्राकारा
वेशाश्च भूषाश्च तैराढ्याः । अयमर्थः - मन्त्रदेवतात्माभेदरूप-
सिद्धिदायिन्यः स्वच्छाकृतयः शुभ्राभरणा भान्ते इत्यर्थः
॥ ४२ ॥
भुवनारचक्रभवना
देवीमनुकरणविवरणस्फुरणाः ।
संध्यासवर्णवसनाः
संचिन्त्याः संप्रदाययोगिन्यः ॥ ४३ ॥

श्रीमत्पुण्यानन्दाचार्यविरचितः ४५
भुवनारचक्रं सर्वसौभाग्यदायकं चक्रं भवनम् आवास-
स्थानं यासां ताः, देवीमनुकरणानि - चतुर्दशकरणानि, ज्ञाने-
न्द्रियाणि पञ्च, कर्मेन्द्रियाणि पञ्च, मनोबुद्ध्यहंकारचित्ता-
ख्यानि चत्वारि तेषां विवरणं व्याख्यानभूतं स्फुरणं चतुर्द-
शाररूपं यासां ताः, देवी तु स्वयमेव चतुर्दशकरणात्मकचतुर्द-
शारचक्रदेवतात्मना स्थिता इत्यर्थः । संध्यायाः सवर्णं सदृशं
वसनं वस्त्रं यासां ताः, संप्रदाययोगिन्यः आदिशक्तिमयत्वेन
सत्संप्रदायवेद्याः सर्वसंक्षोभिणीप्रभृतयः, संचिन्त्याः सम्यक्
भावनीयाः ॥ ४३ ॥
अव्यक्तमहदहंकृति-
तन्मात्राभीष्टविकृताङ्गनाकाराः ।
द्विरदच्छदनसरोजे
जयन्ति गुप्ततरयोगिनीसंज्ञाः ॥ ४४ ॥
अव्यक्तम् अव्यक्ताख्यं तत्त्वं, महत्तत्त्वम् , अहंकृतिः अहं-
कारतत्त्वं, तन्मात्राः पृथिव्यादिभूततन्मात्राः पञ्च, संहत्य
तु अष्ट, एतैरभीष्टं स्वीकृतमाकारं स्वरूपं यासां ताः - देव्या-
त्मिका इत्यर्थः, । गुप्ततरयोगिनीसंज्ञाः भूतदेव्या अत्यन्तान्त-

४६ कामकलाविलासः
रङ्गभूतत्वात् एतासामनङ्गकुसुमादीनां गुप्ततरेति संज्ञा ।
द्विरदच्छदनसरोजे सर्वसंक्षोभणाख्याष्टदलपद्मे, जयन्ति सर्वो-
त्कर्षेण वर्तन्ते ॥ ४४ ॥
भूतानीन्द्रियदशकं
मनश्च देव्या विकारषोडशकम् ।
कामाकर्षिण्यादि-
स्वरूपतः षोडशारमध्यास्ते ॥ ४५ ॥
भूतानि पृथिव्यादीनि, इन्द्रियदशकं, मनश्च, षोडशारं -
सर्वाशापरिपूरकनामधेयं चक्रं, कामाकर्पण्यादिस्वरूपतः -
कामाकर्पिण्यादिषोडशशक्त्याकारेण, अध्यास्ते अधितिष्ठति ।
सर्वाशापरिपूरके चक्रे एताः कामाकर्पण्यादिगुप्तयोगिन्यः
सर्वात्मिका निवसन्ति इत्यर्थः ॥ ४५ ॥
मुद्रास्त्रिखण्डया सह
संविन्मध्यः समुच्छ्रिताः सर्वाः ।
आदिमहीगृहवासा
भासा बालार्ककान्तिभिः सदृशाः॥४६॥

श्रीमत्पुण्यानन्दाचार्यविरचितः ४७
आधारनवकस्था
नवचक्रत्वेन परिणतिं याताः ।
नवनाथशक्तयोऽपि च
मुद्राकारेण ताश्चक्रे ॥ ४७ ॥
त्रिखण्डया सह त्रिखण्डाख्यमुद्रया साकं, समुच्छ्रिताः
सम्यक् उच्छ्रिताः -- सर्वोत्कर्षेण वर्तमानाः, आदिमहीगृह-
वासाः - आदिमचतुरश्रनिलयाः, भासा कान्त्या, बालार्क-
कान्तिभिः तरुणारुणरुचिभिः, सदृशाः तुल्याः, संविन्मय्यः
चिद्धननिष्ठा इत्यर्थः । एतास्तु मुद्राः चतुरश्रादिबैन्दवान्त-
नवचक्राधिष्ठाननायिका इति परमशिवेन प्रपञ्चिताः । एतदेव
विवृणोति आधारेत्यादि, आधारनवकं - मूलाधार-स्वाधि-
ष्ठान-मणिपूरकानाहत-भ्रूमध्य-विशुद्धि-लम्बिकाज्ञा-बिन्दुरूपं
यस्या उपासकरूपिण्याः संबन्धि, येन हेतुना नवचक्रत्वेन
बैन्दवात्मना परिणतेन आकारेण, नवनाथशक्तयः नवमुद्रा-
कारेण, परिणता जाता इत्यर्थः ॥ ४६ ॥ ४७ ॥
*मोचयन्ति ग्रहादिभ्यः पाशौघान्द्रावयन्ति च ।
मोचनं द्रावणं यस्मान्मुद्रास्ताः परिकीर्तिताः ॥

४८ कामकालाविलासः
अस्यास्त्वगादिसप्तक-
माकारश्चैवमष्टकं स्पष्टम् ।
ब्राह्म्यादिमातृरूपं
मध्यमभूबिम्बमेतदध्यास्ते ॥ ४८ ॥
अस्या देव्याः, त्वगादिसप्तकं – त्वगादिसप्तधातवः, आकारः
स्वरूपं च, एवं-रूपमष्टकं – ब्राह्म्यादिमातृरूपं – ब्राह्म्याद्यष्टश-
क्तिस्वरूपं दधत् , मध्यमचतुरश्रे निवसति इत्यर्थः ॥ ४८ ॥
अणिमादिभूतयोऽस्याः
स्वीकृतकमनीयकामिनीरूपाः ।
विद्यान्तरगुणभावेन
फलभूता भूनिकेतनगाः ॥ ४९ ॥
अस्याः परमेश्वर्याः, अणिमाद्यष्टशक्तयः, विद्यान्तराणां
हठयोगादीनां स्वीकृतानि कमनीयानि मनोहराणि कामिनी-
रूपाणि याभिस्ताः एवं-भूताः । गुणभावेन उपसर्जनीभावेन,
भूनिकेतनगाः – सर्वान्तचतुरश्रे तिष्ठन्ति इत्यर्थः ॥ ४९ ॥

श्रीमत्पुण्यानन्दाचार्यविरचितः ४९
इत उत्तरं गुरुक्रमो गदितः इत्यन्तेन श्लोकपञ्चकेन परम-
शिवान्तगुरुमन्त्रं शिष्यानुजिघृक्षया प्रतिपादयितु
परमानन्दानुभवः
परमगुरुनिर्विशेषबिन्दात्मा ।
स पुनः क्रमेणाभिन्नः
कामेशत्वं ययौ चिद्विमर्शरूपम्॥५०॥
परमः सर्वोत्कृष्टः, आनन्दः परिपूर्णांहंभावरूपोऽनुभवः
ज्ञानं यस्य, परमगुरुरित्यादि – परमगुरुरादिनाथः परमशिवः,
तस्मात् आदिनाथात् निर्विशेषः अभिन्नो, बिन्दुः पूर्वोक्तका-
मकलारूपः स आत्मा स्वरूपं यस्य, ............................................
..........................................................................................
..........................................................................................
आसीनः श्रीपीठे
कृतयुगकाले गुरुः शिवो विद्याम् ।
तस्यै ददौ स्वशक्त्यै
कामेश्वर्यै विमर्शरूपिण्यै ॥ ५१ ॥
4

५० कामकलाविलासः
सापीशा मित्रेश-
मुख्यान्स्वांशाञ्ज्येष्ठमध्यमालाख्यान् ।
चित्प्राणविषयरूपां-
स्त्रेतादियुगादिकारणत्रिगुरून् ॥ ५२ ॥
———
बीजत्रितयाधिपतीन्
परीक्ष्य विद्यां प्रकाशयामास ।
एतैरौघत्रितयम्
अनुग्रहीतुं गुरुक्रमो गदितः ॥ ५३ ॥
———
उदितः पुण्यानन्दा-
दिति कामकलाङ्गनाविलासोऽयम् ।
परमशिवभुजङ्गपाशा-
कर्षितचित्ताय कल्पते नित्यम् ॥ ५४ ॥
———
चित्तान्तरङ्गचपल-
तृष्णासलिलप्रपञ्चवाराशेः ।

श्रीमत्पुण्यानन्दाचार्यविरचितः ५१
यदनुग्रहेण तीर्ण-
स्तस्मै श्रीनाथनाविकाय नमः ॥ ५५ ॥
इति श्रीपुण्यानन्दयतिविरचितः कामकलाविलासः समाप्तः ॥
सद्विद्यानां संश्रये ग्रन्थविद्वद्
व्यूहे ह्रासं कालवृत्त्योपयाते ।
तत्तत्सद्धर्मोद्दिधीर्षैकतान-
सत्प्रेक्षौजःशालिना कर्मवृत्त्यै ॥ १ ॥
श्रीमत्कश्मीराधिराजेन मुख्यै-
र्धर्मोद्युक्तैर्मन्त्रिभिः स्वैर्विवेच्य ।
प्रत्यष्ठापि ज्ञानविज्ञानगर्भ-
ग्रन्थोद्धृत्यै मुख्यकार्यालयो यः ॥ २ ॥

५२ कामकलाविलासः
तत्राजीवं निर्विशद्भिर्मुकुन्द-
रामाध्यक्षत्वाश्रितैः सद्भिरेषः ।
पूर्त्या शुद्ध्य व्याख्याया संस्कृतः स्तात्-
पूर्णो ग्रन्थः श्रेयसे सज्जनानाम् ॥ ३ ॥
॥ तिलकम् ॥
श्रीशिवार्पणमस्तु ॥
शुभमस्तु साधकपाठकश्रोतॄणाम् ॥