हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

The provided image is completely blank and does not contain any text to transcribe.

The provided image is completely blank (solid white) and does not contain any visible text, verses, or content to transcribe.

The provided image is completely blank (contains no text or visible content) to transcribe. Please check the image and re-upload the correct page.

The provided image is completely blank and does not contain any visible text to transcribe.

The uploaded image is completely blank and contains no visible text or content to transcribe. Please check and re-upload the correct image.

आनन्दाश्रमसंस्कृतग्रन्थावलिः ।
ग्रन्थाङ्कः २६
पालकाप्यमुनिविरचितो
हस्त्यायुर्वेदः ।
भूतपूर्वजयपुरराजकीयसंस्कृतपाठशालाध्यापकेन संप्रति लाहो-
रसंस्कृतपाठशालाप्रथमाध्यापकेन काव्यमालासं-
पादकेन च दाधीचपण्डितबदरीनाथात्मजेन
शिवदत्तशर्मणा संशोधितः ।
स च
महादेव चिमणाजी आपटे
इत्यनेन .
पुण्याख्यपत्तने
आनन्दाश्रममुद्रणालये
आयसाक्षरैर्मुद्रयित्वा
प्रकाशितः ।
शालिवाहनशकाब्दाः १८१६
ख्रिस्ताब्दाः १८९४
(अस्य सर्वेऽधिकारा राजशासनानुसारेण स्वायत्तीकृताः)
मूल्यं सपादसप्त रूप्यकाः ।

S
636·961
. P154 h.r.

ॐ तत्सद्ब्रह्मणे नमः।
हस्त्यायुर्वेदप्रस्तावना ।
गोपालसेवासततानुरक्तश्रीमाधवाधीशसुदृष्टिदृष्टे ॥
लक्ष्मीसमुल्लासितकान्तिचन्द्रामात्यप्रसादेन निरन्धकारे ॥ १ ॥
ढूण्ढारदेशे जयपत्तनेऽस्मिन्नधीतिना संस्कृतशास्त्रसार्थे ॥
दाधीचधीमच्छिवदत्तनाम्ना प्रयतते शोधनभूमिकार्थम् ॥ २ ॥
'धर्मार्थकाममोक्षाख्यपुरुषार्थचतुष्टयसंपत्तिर्हि शरीरस्थित्यधीना' इत्यत्र न केषामपि
विप्रतिपत्तिः । शरीरस्थितिश्चाऽऽयुर्वेदज्ञानाधीना । आयुर्वेदश्च मनुष्याणां ब्रह्मसनत्कुमा-
राश्विनीकुमारादिभिर्बहुभिर्ऋषिभिरिव गजाश्वादीनां तिरश्चामपि पालकाप्यशालिहोत्रा-
दिभिर्महत्या कृपया निर्मितः । तत्र मनुष्यायुर्वेदे चरकसुश्रुतवाग्भटादिग्रन्थानां प्रसि-
द्धत्वाद्बहुत्र मुद्रितत्वाच्च गजायुर्वेदे कस्यापि ग्रन्थस्यामुद्रणेनाप्रसिद्धत्त्वाद्बहुत्र टीका-
ग्रन्थेषु 'इति पालकाप्यः' इत्यस्यैव प्रायशो दर्शनेन पालकाप्यविरचितहस्त्यायुर्वेदस्यैव
प्रकाश्यत्वं मन्यमानेन 'आपटे' इत्युपाख्यचिमणाजीतनुजेन महादेवशर्मणाऽऽनन्दाश्र-
मनिवासिना प्रोत्साहितोऽहमिमं ग्रन्थं चतुर्भिः पुस्तकैः संमेल्य शोधयित्वाऽऽनन्दा-
श्रमाय मुद्रणाय समर्पितवान् ।
एतद्धस्त्यायुर्वेदनिर्माणदेशकालज्ञानस्याप्यावश्यकत्वमिति कृत्वा तद्विषयेऽपि यथा-
विधि यथामति प्रयतते ।
तत्र देशस्तु—
'अङ्गदेशेष्वभूच्छ्रीमाञ्रोमपादो महीपतिः' ।
'अङ्गराजो महाप्राज्ञश्चम्पायां पृथिवीपतिः ।
महाप्रभावमासीनं पालकाप्यं स्म पृच्छति' ।
इत्यादिना तत्र तत्र समुपलभ्यमानेनाङ्गदेशे चम्पानगरीरूपो व्यक्तमत्रैव निर्णीतः ।
कालस्तु—
'इक्ष्वाकूणां कुले जातो भविष्यति सुधार्मिकः ।
नाम्ना दशरथो राजा श्रीमान्सत्यप्रतिश्रवः ॥
१ श्रीमन्महाराजाधिराजश्री १०८ युतसवाईमाधवासिंहजी (G. C. S. I.) वर्मणां सौम्यदृ-
ष्ट्या दृष्टे । २ रायबहादुरबाबूसाहेबश्रीकान्तिचन्द्रमुखर्जी (C. I. E.) शर्मणां प्रसन्नतया
३ उद्योताविजृम्भाऽन्यायरूपान्धकारशून्ये ।

( २ )
अङ्गरामेन सख्यं च तस्य राज्ञो भविष्यति ।
कन्या चास्य महाभागा शान्ता नाम भविष्यति ॥
पुत्रस्त्वङ्गस्य राज्ञस्तु रोमपाद इति श्रुतः ।
तं स राजा दशरथो गमिष्यति महायशाः ' ॥
इत्यादिना रामायणबालकाण्डकथानेकेनाङ्गाधिपरोमपादस्य दशरथस्य च सख्य-
वर्णनेन समकालवृत्तित्वनिश्चयेन रोमपादमहाराजप्रश्नोत्तरदातृपालकाप्यमुनेरपि दशर-
थसमकालवर्तित्वमेव निश्चीयते । अत एवाग्निपुराणे भगवता व्यासेनापि षट्सप्तत्यधिक-
द्विशत(२७६)मितेऽध्याये गजायुर्वेदः पालकाप्योपदेशरूप एव दर्शितः । अग्नि-
पुराणस्य भगवद्वेदव्यासारचितत्वमावेदयन्त आधुनिकास्तु 'अष्टादशपुराणानां कर्ता
सत्यवतीसुतः' इत्यापामरप्रसिद्धिप्रतिकीलिता एव न श्रद्धालुभिरादरणीयाः । 'दशर-
थमहाराजप्रादुर्भावसमयस्तु चतुर्विंशस्त्रेतायुगः'

अथ हस्त्यायुर्वेदाध्यायविषयानुक्रमः ।
तत्र प्रथमं महारोगस्थानम् ।

[स्तम्भः १]

विषयाः | अ०
मङ्गलाचरणम्, वनचारिगजास्वायत्तीकर-
णचिन्ताक्रान्तर रोमपादनृपेण गौतमादिमुनि-
समागमवर्णनम्, प्रसङ्गादङ्गादक्षिणतीरवर्ण-
नम्, गौतमादीन्प्रति रोमपादकृतसुप्रप्रद-
त्तस्ववरकथनं वनचारिगजानां विविधदा-
नयने तत्प्रार्थना च । गजानयनार्थं गौतमा-
दिप्रेषितदूतान्प्रति पालकाप्यमुनेर्गजानां च
दर्शनकथनम्, प्रसङ्गात्पालकाप्यस्य तदाश्र-
मस्य च वर्णनम्, चम्पासमीपे रोमपादकृत-
गजानयनं गौतमादीन्प्रति गजशिक्षणे रोम-
पादकृतप्रार्थना च । पालकाप्यं प्रति रोमपा-
दकृततदीयजन्मनामगजप्रीतिशिक्षणादिप्रश्न-
वर्णनम् । प्रसङ्गाद्दीर्घतपोमुनिदत्तशापचिन्ता-
क्रान्तगजान्प्रति ब्रह्मकृतभाविहस्त्यायुर्वेद-
विदुत्पत्तिकथनवर्णनं प्रसङ्गाद्यक्षिणीकृतसाम-
गायनर्ष्यमुनिधर्षणकथनं करेणुकृतसामगा-
यनमुनिसरेतोमूत्रप्राशनवर्णनं तद्गर्भधारणव-

हस्त्यायुर्वेदाध्यायविषयानुक्रमः—

[स्तम्भ १]

[स्तम्भ २]

द्वितीयं क्षुद्ररोगस्थानम् ।

[प्रथमं महारोगस्थानम् - विषयानुक्रमणिका (अवशिष्टभागः)]

[वामस्तम्भः]

विषयाः अ०
˚त्साकथनं धान्यव्यापदुत्पत्तिनिदानचिकि-
त्साकथनं वारिव्यापदुत्पत्तिनिदानचिकित्सा-
कथनमुपधानव्यापदुत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनं
च ... ... ... ... १६
सन्न्यादिसप्तविधशोफस्य नामोत्पत्तिस्था-
नकथनम्, शुद्धशोफस्य वातजादिभेदषट्-
कंकथनं वातिकशुद्धशोफस्य स्वेदकर्मकथनं
विलेपनकथनं च। सप्तविधशोफस्य सान्तर्भे-
दमुत्पत्तिनिदानादिकथनमसाध्यशोफनामक-
थनं च ... ... ... ... १७
स्वेदस्य वापीभङ्गाद्यनेकविधत्वकथनं

[दक्षिणस्तम्भः]

विषयाः अ०
वापीभङ्गादिस्वेदस्य प्रत्येकमुत्पत्तिप्रकारगु-
णादिकथनं च । पाकल्रोगस्य हवनेदेवता-
र्चनब्राह्मणभोजनगोदानादिभिः शान्तिक-
रणकथनं मन्त्रपठनादिभी राक्षसपिशाचादि-
भ्यो रक्षाकर्मकथनं नवप्रहाद्युद्देश्यकबलिदा-
नकथनं भूतिकर्मविधिकथनं च । नेत्ररो-
गाणां नामसंख्यास्थानादिकथनं नेत्रजातिक-
थनं दृष्ट्रिजातिकथनमसाध्यनेत्रस्वरूपकथनं
प्रावारक्यादिविंशतिनेत्ररोगाणां प्रत्येकमुत्प-
त्तिनिदानचिकित्साकथनं च ... ... १८

समाप्तं चैतन्महारोगस्थानं प्रथमम् ।

अथ क्षुद्ररोगस्थानं द्वितीयम् ।

[वामस्तम्भः]

विषयाः अ०
वमथुरोगस्य दोषजागन्तुकभेदद्वयकथनं
दोषजवमथुरोगस्योत्पत्तिनिदानचिकित्साक-
थनं छर्दिप्रादुर्भावचिकित्साकथनमागन्तुकव-
मथुरोगस्योत्पत्तिनिदानचिकित्साकृच्छ्रसाध्या-
साध्यत्वकथनं च ... ... ... १
अतीसाररोगस्य पक्वाशयसमुत्थामाशयस-
मुत्थभेदद्वयकथनं द्विविधातीसारस्योत्पत्ति-
निदानचिकित्सासाध्यासाध्यत्वलक्षणकथनं च २
मदनजगन्धकस्योत्पत्तिनिदानचिकित्सामू-
र्छापरिहारप्रकारादिकथनम् ... ... ३
तृणशोषीरोगस्योत्पत्तिनिदानचिकित्साक-
थनमुत्पत्तिसमकाले परिहारकथनं वृद्धस्याप-
रिहारत्वकथनं च... ... ... ४
कर्मातिनीतरोगस्योत्पत्तिनिदानचिकित्सा-
कथनम् ... ... ... ... ५
हस्तिशालांप्रति जिगमिषोरज्ञातमान-
वस्य निषेधकरणकथनम्, विषदातृपुरुषस्य
लक्षणकथनं गजभक्ष्यान्नपानादेः सविषत्वा-
दिज्ञानार्थं पूर्वे मार्जारवायसादिभ्यो प्रासदा-
नकथनं सविषान्नादिभक्षणेन मार्जारवायसा-
दिचेष्टाकथनं च। सविषान्नादेरभिजलप्रक्षे-
पतज्जन्यविकारादिकथनम्, सविषतैलदु-
ग्धादीनां स्वरूपकथनम् , गजगतविषस्य

[दक्षिणस्तम्भः]

विषयाः अ०
निदानचिकित्साकथनं विषस्य मूलजादिभेद-
त्रयकथनं च ... ... ... ६
दूषीविषस्योत्पत्तिकार्यादिकथनम् ... ७
त्वङ्मांसादिदशस्थानगतविषस्य प्रति-
स्थानं लक्षणासाध्यासाध्यत्वकथनम्, प्रसङ्गा-
द्विषाभिभूतगजभिन्नानां भूतानां सप्तवेगग-
मनकथनं विषाभिभूतगजानां वेगत्रयागमन-
लक्षणकथनं साध्यविषाणां निदानमन्त्रौष-
धिभिः परिहारप्रकारकथनं च ... ... ८
दग्धविद्धस्य निदानचिकित्सादिकथनम् ९
सर्पदंशनस्य दष्टादिभेदत्रयकथनं सर्प-
कोपादिकारणपञ्चककथनं च । पन्नगानां भेद-
चतुष्टयकथनं प्रत्येकं स्वरूपकथनं च । चतु-
र्विधपन्नगदंशनस्य प्रत्येकं निदानचिकित्सा-
मन्त्रपठनप्रकारादिकथनम्... ... ... १०
स्फोटिकाया उत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनं
साध्यासाध्यलक्षणकथनं च । प्रसङ्गात्पशू-
न्प्रति वसिष्ठदत्तविषाभयकथनं गजानां स्फो-
टिकाकदाचिद्भाविकत्वकथनं लूतोत्पत्तिनिदान-
चिकित्साकथनं च... ... ... ११
अपवादबद्धस्योत्पत्तिनिदानादिकथनम् १२
पूर्वाबद्धस्य नामान्वर्थताकथनमुत्पत्तिकथन-
मरण्यगमने विनाऽसाध्यत्वकथनं च । मुख-

हस्त्यायुर्वेदाध्यायविषयानुक्रमे—

[वामभागः / Left Column]

[दक्षिणभागः / Right Column]

द्वितीयं क्षुद्ररोगस्थानम् ।
विषयाः अ० विषयाः
मुक्ततत्सर्वलक्षणयुक्तस्य दशाहात्परमसाध्य- नामकथनं प्रत्येकं निदानकथनं वातादिहेतु-
त्वकथनं च ... ... ... ... ५१ पञ्चकमदस्रावस्य प्रत्येकं चिकित्साकथनं च
लुसरोगोत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनम्, , कर्णवालजकृमीणां निदानचिकित्साकथनं
शूलरोगस्य सपित्तवातजसकफवातजभेदद्व- साध्यासाध्यलक्षणकथनं च ... ...
यकथनमुत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनं प्रसङ्गा- कर्णरोगोत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनम्...
न्मदनोद्देश्यकहरकोपादितत्प्रथमानिमित्तिप्र- अभक्तच्छन्दोत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनम्
कारकथनं च ... ... ... ... ५२ भक्तप्रासोपरुद्धनिदानचिकित्साकथनम्
शारदरोगस्य स्थूलादिभेदचतुष्टयकथनम्, द्रोणीकोशफस्य वातजादिभेदपञ्चक-
स्थूलशारदस्योत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनं कथनम्, वातजद्रोणीकोस्योत्पत्तिनिदानचि-
कृशशारदस्योत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनं कित्साकथनं पित्तजद्रोणीकोस्योत्पत्तिनिदान-
प्राकृतशारदस्योत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनं चिकित्साकथनं कफजद्रोणीकोस्योत्पत्तिनिदा-
लौहितशारदस्योत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनं च ५३ नचिकित्साकथनं रक्तजद्रोणीकोस्योत्पत्तिनि-
मधुमक्षिकादंशनस्य निदानचिकित्सा- दानचिकित्साकथनं संनिपातजद्रोणीकोस्योत्प-
कथनम् ... ... ... ... ५४ त्तिनिदानचिकित्साकथनमुपेक्षणातप्राणहरत्व-
छवीदोषस्यैकादशभेदनामकथनं प्रत्येकं कथनं च ... ... ... ...
तदुत्पत्तिनिदानचिकित्सासाध्यासाध्यत्वकथनं अतियातस्य निदानचिकित्साकथनम्...
च ... ... ... ... ... ५५ गुल्मरोगस्य वातंजादिपञ्चविधत्वकथनम्,
मृत्तिकाया देशवर्णभेदेन गुणदोषकथनं वातजगुल्मोत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनं पित्त-
वन्यानां मृद्भक्षणेऽपि नीरोगताहेतुकथनं जगुल्मोत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनं कफजगु-
ग्राम्याणां मृद्भक्षणे रोगोत्पत्तिहेतुकथनं मृद्भ- ल्मोत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनं रक्तजगुल्मो-
क्षणजन्यरोगणां निदानचिकित्साकथनं त्पत्तिनिदानचिकित्साकथनं संनिपातजगुल्मो-
साध्यासाध्यैलक्षणकथनं च ... ... ५६ त्पत्तिनिदानचिकित्साकथनं च ... ...
ग्रहणीदोषस्य वातिकादिभेदत्रयकथनं हृद्रोगस्य वातिकादिभेदत्रयकथनम्, वा-
वातिकग्रहणीदोषस्योत्पत्तिनिदानचिकित्सा- तिकहृद्रोगोत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनं पैत्ति-
कथनं पैत्तिकग्रहणीदोषस्योत्पत्तिनिदानचि- कहृद्रोगोत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनं कफज-
कित्साकथनं कफजग्रहणीदोषस्योत्पत्तिनि- हृद्रोगोत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनं च ...
दानचिकित्साकथनं च ... ... ... ५७ गात्ररोगाणां वातिकादिभेदचतुष्टयकथ-
आमस्योत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनमुपेक्ष- नम्, वातिकगात्ररोगोत्पत्तिनिदानुचिकित्सा-
णात्कृच्छ्रसाध्यत्वासध्यत्वकथनं च ... ५८ कथनं पैत्तिकगात्ररोगोत्पत्तिनिदानचिकित्सा-
कोष्ठकृमिनिदानचिकित्साकथनम् ... ५९ कथनं क

• हस्त्यायुर्वेदाध्यायविषयानुक्रमे—
अथ तृतीयं शल्यस्थानम् ।

[वामभागः / Left Column]

[दक्षिणभागः / Right Column]

चतुर्थमुत्तरस्थानम् ।
विषयाः अ० विषयाः
दन्तनाडीनिदानचिकित्साकथनम् ... १७ थनम् ... ... ...
दन्तचिकित्साकथनम् ... ... १८ एकविंशतिलूतानां नामसंख्याकथ-
शिराच्छेदप्रकारकथनं छेद्ययोग्यायोग्य- नकप्रका- [न्प्रका-] पठनादिपरिहारप्रकारकथनं च ...
शिराकथनं च ... ... १९ विषकीटोत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनम् ,
ससोत्तरशतमर्मकथनं तेषां स्थानप्रमाण- व्यालदष्टनिदानचिकित्सासाध्यासाध्यलक्ष-
कथनं छविषट्ककथनं च । सद्यःप्राणहरम- णकथनं च ... ...
र्मकथनं विलम्बप्राणहरमर्मकथनं तत्संख्या- शरीरस्य हस्तमुखादिपञ्चदशभागकथनम्
कालावधिकथनं च । वैगुण्यकरमर्मकथनं प्रतिभागगतप्रदेशानां नामसंख्याकथनं शरी-
तेषां लक्षणादिकथनं च ... ... २० रगतसर्वप्रदेशानां समष्ट्यङ्ककथनं च ...
शुनः सविषत्वे कारणकथनं

हस्त्यायुर्वेदाध्यायविषयानुक्रमः—

[स्तम्भः १]

विषयाः ... अ०
...निर्माणकथनं च ... ... ... ६
...धिकथनं दुर्विरेफिकातिविरे-
चितलक्षणकथनं च ... ... ... ७
भेदेन भक्षणयोग्यशुष्काईयवस-
कथनम् ... ... ... ... ८
सूचक लक्षणकथनं तद्भेदेन मरणाव-
च... ... ... ... ९
कल्पनाप्रकारकथनं तयोयोग्यायोज्य-
आदिकथन मयोग्य कालावस्थयोर्दन्त-
करणेऽमात्यव्यसनादिकथनं च । दन्त-
थनं कल्पनाकरणयोग्यदन्तकथनं
ठकरणकथनमुत्तमादिभेदेन तत्परिमा-
थनं च ... ... ... ... १०
वीर्यविपाककथनं वातपित्तकफादीनां
दीपक रसकथनं च ... ... ... ११
मादिभेदेनेक्षुदानपरिमाणकथनं तद्गु-
धनं च ... ... ... ... १२
तश्च विस्तरेण नस्यदानविधिकथनम् १३
क्षिरोगघ्नश्रीविजयाभिधगुटिकानिर्माणप्र-
यनं रक्तपित्तदाहशामकवर्तिकरणप्र-
थनं प्रपौण्डरीकादिरसक्रियाकथनं नी-
भिधगुटिकाकरणप्रकारकथनं कल्का-
गंञ्जनयोर्विधिकथन मनेकविधेनेत्ररोग-
चिकित्साकथनं च ... ... ... १४
लस्य संवत्सरायनादिवित्रिक्षाभेदेनाने-
तकथनमृतुषट्कभेदेन पिण्डदानकथन-
नादिदानस्नानसेकादिप्रकारकथनं च... १५
ान्नाय जलदाननिषेधानेकेषुविधिहेतु-
सहैतुकमुत्तरंकथनम् ... ... १६
मादकक्षीरसर्पिरादीनामभ्रपाचनमांस-
प्रक्रियाकथनम् ... ... ... १७
क्षीरपानविधिकथनम् ... ... १८
उत्तममध्यमाधमभेदेन सुराया गुणदोष-
सुरापानानन्तरकरणीयं प्रतिपानविधि-
षिद्धकभेदेन गुड़लवणादिमिश्रणकथनं
श्चांक्षादिमिश्रितसुराया विशेषगुणाव-
...च ... ... ... ... १९
नविधानकथनम् षट्कभेदेन तैल्य-
मगलदानकथनं च ... ... २०

[स्तम्भः २]

विषयाः ... अं०
क्षीरस्य सामान्यगुणकथनं गव्यमाहिषा-
यष्टभेदकथनं प्रत्येकं तद्गुणकथनं च ... २१
श्रीगजोत्पत्तिकथनं प्रसङ्गाद्देवदानवयोरु-
द्वुकंथनं मेघांन्भिधैरावणसुतं प्रति शिवदत्त-
वरकथन मषाढ्यां वैद्यकर्तव्यपूजाप्रकारक-
थनं गजारोहणादिकथनं च ... ... २२
विस्तरेण सर्पिस्तैलाद्यनेकद्रव्यदानस्य
प्रत्येकं हेतुगुणकथनम् ... ... २३
स्निग्धास्निग्धातिस्निग्धादीनां प्रत्येकं
लक्षणकथनं विरिक्तदुर्वरिक्तादीनां प्रत्येकं
लक्षणकथनं च ... ... ... २४
यवसस्य भेदद्वयकथनमाहारस्य भेदत्र-
यकथनं देशस्य भेदत्रयकथनं प्रत्येकं तल्लक्ष-
णादिकथनं च ... ... ... २५
वातप्रकृतिकस्य सत्त्वशरीरायुरादिलक्ष-
णकथनं पित्तप्रकृतिकस्य सत्त्वशरीरायुरादि-
लक्षणकथनं कफप्रकृतिकस्य सत्त्वशरीरायुरा-
दिलक्षणकथनं च... ... ... २६
गव्यमाहिषाद्यष्टविधमूत्रकरीषयोः प्रत्येकं
गुणदोषकथनम् ... ... ... २७
लशुनस्योत्पत्तिकथनं मूलबीजादिभेदेन
मधुरतिक्तादितद्रसभेदकथनमनुपानभेदेन त-
द्गुणदोषादिकथनं च ... ... ... २८
पिप्पलीशृङ्गवेरादिमिश्रितलवणदानप्रका-
रकथनं तद्गुणादिकथनं च... ... ... २९
गजानामारण्यकादिभेदचतुष्टयकथनं प्र-
त्येकं तल्लक्षणकथनं च पांशुदानप्रकारकथनं
तद्गुणकथनं च ... ... ... ३०
रसरक्तमांसादिसप्तधातुसमुत्थसप्तमदाव-
स्थाकथनं प्रत्येकं लक्षणकथनं सप्तमावस्थो
प्राप्तस्य मरणागमनकथनं तत्कारणादिक-
थनं च ... ... ... ... ३१
ग्राहस्य नागत्तन्दुकभेदद्वयकथनं नागप्रा-
हस्योत्पत्तिनिदानासाध्यत्वकथनं तन्तुकग्राह-
स्योत्पत्तिनिदानचिकित्सादिकथनम् ... ३२
जलजहस्तिस्वरूपकथनं तत्स्थानस्थलजल-
पानादिना गजानां मरणागमनकथन मष्टमीच-
तुर्दश्यमावास्यासु नदीयज्ञविधानेन तदुद्देश्य-
कवर्लिदानादिकथनं च ... ...

चतुर्थमुत्तरस्थानम् ।
विषयाः | अ० | विषयाः
जलौकानां द्वादशजातिकथनं सविषानि- | | गजनीराजनाविधिकथनं तत्कालकारणा-
र्विषभेदद्वयकथनं प्रत्येकमुत्पत्तिस्थानलक्षणा- | | दिकथनं गजशान्तियोग्यशुभतिथिनक्षत्र-
दिकथनं च ... ... ... ... | ३४ | सावित्रादिमुहूर्तकथनं गजशान्तिविधिकथनं
गजशालायां भूतानां व्याधिरूपेण संचा- | | विष्णुप्रजापत्यादिदेवतानां पूजाप्रार्थनाप्रका-
रंकथनं तद्धेतुकथनं रौद्रवैष्णवपाकयोः स्व- | | रकथनं हवनकालिकमन्त्रपठनप्रकारकथनं
रूपकथनं तद्दर्शने गजानां भीत्युत्पत्तिकथनं | | गजरक्षणे विष्णुप्रजापत्यादीनां प्रार्थनाप्रका-
तत्कारणीभूतार्भिशापकथनं ज्वरसंचारलक्षण- | | रकथनं हवनकालिकवह्निधूमस्वरूपभेदेन गज-
कथनं ज्वरपरिहारार्थं शिवविष्णुपूजाभूतब- | | शब्दभेदेन च शुभाशुभसूचकत्वादिकथनं च
लिदानादिकथनं च ... ... ... | ३५ |
समाप्तमिदमुत्तरस्थानं तुरीयम् ।
इति हस्त्यायुर्वेदाध्यायविषयानुक्रमः समाप्तः ।

The provided image is completely blank and contains no visible text, Sanskrit verses, or diagrams to transcribe. Please upload an image with visible content.

पालकाप्यमुनिविरचितो
पालकाप्यापरनामधेयो गजायुर्वेदः ।