हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

द्वितीयं क्षुद्ररोगस्थानम् ।

---

[प्रथमं महारोगस्थानम् - विषयानुक्रमणिका (अवशिष्टभागः)]

[वामस्तम्भः]

विषयाः अ०
˚त्साकथनं धान्यव्यापदुत्पत्तिनिदानचिकि-
त्साकथनं वारिव्यापदुत्पत्तिनिदानचिकित्सा-
कथनमुपधानव्यापदुत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनं
च ... ... ... ... १६
सन्न्यादिसप्तविधशोफस्य नामोत्पत्तिस्था-
नकथनम्, शुद्धशोफस्य वातजादिभेदषट्-
कंकथनं वातिकशुद्धशोफस्य स्वेदकर्मकथनं
विलेपनकथनं च। सप्तविधशोफस्य सान्तर्भे-
दमुत्पत्तिनिदानादिकथनमसाध्यशोफनामक-
थनं च ... ... ... ... १७
स्वेदस्य वापीभङ्गाद्यनेकविधत्वकथनं

[दक्षिणस्तम्भः]

विषयाः अ०
वापीभङ्गादिस्वेदस्य प्रत्येकमुत्पत्तिप्रकारगु-
णादिकथनं च । पाकल्रोगस्य हवनेदेवता-
र्चनब्राह्मणभोजनगोदानादिभिः शान्तिक-
रणकथनं मन्त्रपठनादिभी राक्षसपिशाचादि-
भ्यो रक्षाकर्मकथनं नवप्रहाद्युद्देश्यकबलिदा-
नकथनं भूतिकर्मविधिकथनं च । नेत्ररो-
गाणां नामसंख्यास्थानादिकथनं नेत्रजातिक-
थनं दृष्ट्रिजातिकथनमसाध्यनेत्रस्वरूपकथनं
प्रावारक्यादिविंशतिनेत्ररोगाणां प्रत्येकमुत्प-
त्तिनिदानचिकित्साकथनं च ... ... १८

---

समाप्तं चैतन्महारोगस्थानं प्रथमम् ।

---

अथ क्षुद्ररोगस्थानं द्वितीयम् ।

[वामस्तम्भः]

विषयाः अ०
वमथुरोगस्य दोषजागन्तुकभेदद्वयकथनं
दोषजवमथुरोगस्योत्पत्तिनिदानचिकित्साक-
थनं छर्दिप्रादुर्भावचिकित्साकथनमागन्तुकव-
मथुरोगस्योत्पत्तिनिदानचिकित्साकृच्छ्रसाध्या-
साध्यत्वकथनं च ... ... ... १
अतीसाररोगस्य पक्वाशयसमुत्थामाशयस-
मुत्थभेदद्वयकथनं द्विविधातीसारस्योत्पत्ति-
निदानचिकित्सासाध्यासाध्यत्वलक्षणकथनं च २
मदनजगन्धकस्योत्पत्तिनिदानचिकित्सामू-
र्छापरिहारप्रकारादिकथनम् ... ... ३
तृणशोषीरोगस्योत्पत्तिनिदानचिकित्साक-
थनमुत्पत्तिसमकाले परिहारकथनं वृद्धस्याप-
रिहारत्वकथनं च... ... ... ४
कर्मातिनीतरोगस्योत्पत्तिनिदानचिकित्सा-
कथनम् ... ... ... ... ५
हस्तिशालांप्रति जिगमिषोरज्ञातमान-
वस्य निषेधकरणकथनम्, विषदातृपुरुषस्य
लक्षणकथनं गजभक्ष्यान्नपानादेः सविषत्वा-
दिज्ञानार्थं पूर्वे मार्जारवायसादिभ्यो प्रासदा-
नकथनं सविषान्नादिभक्षणेन मार्जारवायसा-
दिचेष्टाकथनं च। सविषान्नादेरभिजलप्रक्षे-
पतज्जन्यविकारादिकथनम्, सविषतैलदु-
ग्धादीनां स्वरूपकथनम् , गजगतविषस्य

[दक्षिणस्तम्भः]

विषयाः अ०
निदानचिकित्साकथनं विषस्य मूलजादिभेद-
त्रयकथनं च ... ... ... ६
दूषीविषस्योत्पत्तिकार्यादिकथनम् ... ७
त्वङ्मांसादिदशस्थानगतविषस्य प्रति-
स्थानं लक्षणासाध्यासाध्यत्वकथनम्, प्रसङ्गा-
द्विषाभिभूतगजभिन्नानां भूतानां सप्तवेगग-
मनकथनं विषाभिभूतगजानां वेगत्रयागमन-
लक्षणकथनं साध्यविषाणां निदानमन्त्रौष-
धिभिः परिहारप्रकारकथनं च ... ... ८
दग्धविद्धस्य निदानचिकित्सादिकथनम् ९
सर्पदंशनस्य दष्टादिभेदत्रयकथनं सर्प-
कोपादिकारणपञ्चककथनं च । पन्नगानां भेद-
चतुष्टयकथनं प्रत्येकं स्वरूपकथनं च । चतु-
र्विधपन्नगदंशनस्य प्रत्येकं निदानचिकित्सा-
मन्त्रपठनप्रकारादिकथनम्... ... ... १०
स्फोटिकाया उत्पत्तिनिदानचिकित्साकथनं
साध्यासाध्यलक्षणकथनं च । प्रसङ्गात्पशू-
न्प्रति वसिष्ठदत्तविषाभयकथनं गजानां स्फो-
टिकाकदाचिद्भाविकत्वकथनं लूतोत्पत्तिनिदान-
चिकित्साकथनं च... ... ... ११
अपवादबद्धस्योत्पत्तिनिदानादिकथनम् १२
पूर्वाबद्धस्य नामान्वर्थताकथनमुत्पत्तिकथन-
मरण्यगमने विनाऽसाध्यत्वकथनं च । मुख-