हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

ॐ तत्सद्ब्रह्मणे नमः।
हस्त्यायुर्वेदप्रस्तावना ।
गोपालसेवासततानुरक्तश्रीमाधवाधीशसुदृष्टिदृष्टे ॥
लक्ष्मीसमुल्लासितकान्तिचन्द्रामात्यप्रसादेन निरन्धकारे ॥ १ ॥
ढूण्ढारदेशे जयपत्तनेऽस्मिन्नधीतिना संस्कृतशास्त्रसार्थे ॥
दाधीचधीमच्छिवदत्तनाम्ना प्रयतते शोधनभूमिकार्थम् ॥ २ ॥
'धर्मार्थकाममोक्षाख्यपुरुषार्थचतुष्टयसंपत्तिर्हि शरीरस्थित्यधीना' इत्यत्र न केषामपि
विप्रतिपत्तिः । शरीरस्थितिश्चाऽऽयुर्वेदज्ञानाधीना । आयुर्वेदश्च मनुष्याणां ब्रह्मसनत्कुमा-
राश्विनीकुमारादिभिर्बहुभिर्ऋषिभिरिव गजाश्वादीनां तिरश्चामपि पालकाप्यशालिहोत्रा-
दिभिर्महत्या कृपया निर्मितः । तत्र मनुष्यायुर्वेदे चरकसुश्रुतवाग्भटादिग्रन्थानां प्रसि-
द्धत्वाद्बहुत्र मुद्रितत्वाच्च गजायुर्वेदे कस्यापि ग्रन्थस्यामुद्रणेनाप्रसिद्धत्त्वाद्बहुत्र टीका-
ग्रन्थेषु 'इति पालकाप्यः' इत्यस्यैव प्रायशो दर्शनेन पालकाप्यविरचितहस्त्यायुर्वेदस्यैव
प्रकाश्यत्वं मन्यमानेन 'आपटे' इत्युपाख्यचिमणाजीतनुजेन महादेवशर्मणाऽऽनन्दाश्र-
मनिवासिना प्रोत्साहितोऽहमिमं ग्रन्थं चतुर्भिः पुस्तकैः संमेल्य शोधयित्वाऽऽनन्दा-
श्रमाय मुद्रणाय समर्पितवान् ।
एतद्धस्त्यायुर्वेदनिर्माणदेशकालज्ञानस्याप्यावश्यकत्वमिति कृत्वा तद्विषयेऽपि यथा-
विधि यथामति प्रयतते ।
तत्र देशस्तु—
'अङ्गदेशेष्वभूच्छ्रीमाञ्रोमपादो महीपतिः' ।
'अङ्गराजो महाप्राज्ञश्चम्पायां पृथिवीपतिः ।
महाप्रभावमासीनं पालकाप्यं स्म पृच्छति' ।
इत्यादिना तत्र तत्र समुपलभ्यमानेनाङ्गदेशे चम्पानगरीरूपो व्यक्तमत्रैव निर्णीतः ।
कालस्तु—
'इक्ष्वाकूणां कुले जातो भविष्यति सुधार्मिकः ।
नाम्ना दशरथो राजा श्रीमान्सत्यप्रतिश्रवः ॥
१ श्रीमन्महाराजाधिराजश्री १०८ युतसवाईमाधवासिंहजी (G. C. S. I.) वर्मणां सौम्यदृ-
ष्ट्या दृष्टे । २ रायबहादुरबाबूसाहेबश्रीकान्तिचन्द्रमुखर्जी (C. I. E.) शर्मणां प्रसन्नतया
३ उद्योताविजृम्भाऽन्यायरूपान्धकारशून्ये ।