स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

श्राद्धकाण्डे परिवेषणविधिः । ३४९

एवमुक्तपौराणिकश्लोकजपानन्तरं लघुयमः—
अन्नहीनं क्रियाहीनं मन्त्रहीनं च यद्भवेत् ।
सर्वमच्छिद्रमित्युक्त्वा ततो यत्नेन भोजयेत् ॥
अच्छिद्रं जायतामित्यध्याहारेणाच्छिद्रभाषणवाक्यं पूरणीयं,
साकाङ्क्षत्वात् । बोधायनेन तु अच्छिद्रं जायतामित्येवोक्तम् ।
यद्यपि लघुयमवचनादच्छिद्रभाषणानन्तरमेव भोजनप्रतीतेरापो-
शनहस्तेषु ब्राह्मणेषु सत्स्वाच्छिद्रभाषणं कार्यमिति प्रतिभाति,
तथाऽपि प्रागेवापोशनतः कार्यं न पश्चात् । तथाऽऽह प्रचेताः—
आपोशनकराग्राणामच्छिद्रस्य च भाषणात् ।
निराशाः पितरो यान्ति देवैस्सह न संशयः ॥
किं तर्हि आपोशनदानान्तरं कर्तव्यमित्युक्ते स एवाह—
आपोशनं प्रदायाथ सावित्रीं त्रिजपेदथ ।
मधु वाता इति तृचं मध्वित्येव त्रिकं तथा ॥
मध्वित्येतावात्त्रिरावर्तनीयमिति चतुर्थपादस्यार्थः । व्याहृतीर्ज-
पित्वा सावित्रीं जपेत्, 'सव्याहृतिकां गायत्रीम्' इति
याज्ञवल्क्यस्मरणात् । आपोशनदानविधानान्नित्यभोजनाश्रित-
नियमाः पर्युक्षणादयः प्राणाहुत्यन्ता भोक्तृणामत्रापि सन्तीति
गम्यते । अत एव कस्यचिद्भोजननियमस्यात्र प्रतिषेधार्थं तद-
नुष्ठाने दोषमाह भरद्वाजः—
पितॄणामन्नमादाय बलिं यस्तु प्रयच्छति ।
स्तेयेन ब्रह्महा तेन सुवर्णस्तेयकृद्भवेत् ॥