स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

.................. भवनस्याग्रतो भुवि ।
गोमयेनोपलिप्तायां गोमूत्रेण तु मण्डलम् ॥
इति । कर्तव्यमिति शेषः । गोमूत्रेण गोमयसहितेन । केव-
लेन वक्ष्यमाणोदक्प्रवणादिसिद्धयसम्भवात् । गोमयसहितेन
कथं कर्तव्यमित्यपेक्षिते शङ्खः—
उदक्प्लवमुदीच्यं स्यात् दक्षिणं दक्षिणप्लवम् । इति ।
उदीच्यं मण्डलमुदक्प्लवं उदकप्रवणम् । दक्षिणं मण्डलं दक्षि-
णप्लवं दक्षिणाप्रवणं यथा भवति तथोक्तक्रमेण कर्तव्यमित्यर्थः।
मण्डलकरणानन्तरं कर्तव्यमाह स एव—
उत्तरेऽक्षतसंयुक्तान् पूर्वाग्रान् विन्यसेत्कुशान् ।
दक्षिणे दक्षिणाग्रांस्तु सतिलान् विन्यसेद्द्विजः ॥
इति । अत्राप्युक्तक्रमेण कर्तव्यम् । अक्षतग्रहणं तु पुष्पाणामपि
प्रदर्शनार्थम् । अतएव मत्स्यपुराणे—
अक्षताभिस्सपुष्पाभिस्तदभ्यर्च्यीपसव्यवत् ।
विप्राणां क्षालयेत्पादावभिवन्द्य पुतःपुनः ॥
अपसव्यवत् प्रदक्षिणं, उदीच्यमण्डले प्रथमं पुष्पाक्षताभिर-
र्चनं पश्चाद्दक्षिणमण्डल इति यावत् । मण्डलकरणं कुशादि-
न्यसनं पादप्रक्षाळनं च पदार्थानुसमयेन कार्यं, न तु का-
ण्डानुसमयेन । पदार्थानुसमये हि सर्वपदार्थानां प्रधानप्रत्या-
सत्तिर्वैषम्येण भवति, न काण्डानुसमये । तेन पदार्थानुस-
मयेनानुष्ठानमुत्सर्गसिद्धं भवति । वचनबलात् क्वचित्काण्डा-