स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

श्राद्धकाण्ड : 219
'श्वेतकन्दो मुकुन्दकः' इति तत्रैवोक्तत्वात् । लशुनाख्यस्य
विशेषस्य भेदकधर्मो वैद्यकादौ द्रष्टव्यः । वांशं करीरं वं-
शाङ्कुरः । 'वंशाङ्कुरे करीरोऽस्त्री' इत्यमरः । सर्जकः पीतसा-
लकः । 'अथो पीतसालके । सर्जकासनबन्धूकपुष्पप्रियकजी-
वकाः' इत्यमरः । अवेदोक्तनिर्यासाः वेदे ग्राह्यत्वेनोक्तनिर्या-
सव्यतिरिक्तनिर्यासाः लोहितनिर्यासाः व्रश्चनप्रभवाश्चेति यावत् ।
‘ अथो खलु य एव लोहितो यो वाऽऽव्रश्चनान्निर्यैषति तस्य नाद्यं
काममन्यस्य’¹ इति श्रुतिः । लवणान्यौषराणि ऊषरप्रभवाणि
कृतलवणानीति यावत् । याश्च नार्यो रजस्वलाः । त्रिरात्रा-
दूर्ध्वमप्यनिवृत्तरजस्काः । ताश्च वर्ज्या इत्यर्थः । क्षीरविशेषा
अपि वर्ज्याः पुराणे दर्शिताः—
आविकं मार्गमौष्ट्रं च सर्वमैकशफं च यत् ।
माहिषं चामरं चैव पयो वर्ज्यानि जानता ॥
आविकं अवीनां पयः । मार्गं मृगीणां पयः । औष्ट्रं उष्ट्रीणां
पयः । एकशफा वडवादयः तासां पयः ऐकशफम् । चामरं
चमरीपयः । भरद्वाजोपि—
नक्तोद्धृतं तु यत्तोयं पल्वलाम्बु तथैव च ।
स्वल्पाम्बु कूष्माण्डफलं वज्रकन्दं च पिप्पली ॥
तण्डुलीयकशाकं च माहिषं च पयो दधि ।
शिम्बिकानि करीराणि कोविदारं गवेधुका ॥
कुलत्थशणजम्बीरकरम्भानि तथैव च ।
¹ तै सं. २-५-१