स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

220

नीरसान्यपि सर्वाणि भक्ष्यभोज्यानि कानिचित् ॥
एतानि नैव देयानि सर्वस्मिन् श्राद्धकर्मणि ।
वज्रकन्दं कीदृशमिति चिन्त्यम् । शिम्बिकानि शिम्बीधान्यानि
चणकादीनि । करम्भः दधिमिश्रास्सक्तवः । 'करम्भो दधि-
सक्तवः' इत्यमरः । माहिषं तु घृतं देयं, पयो दधीति विशेषि-
तत्वात् । सर्वस्मिन् श्राद्धकर्मणीति वचनात् यद्यपि कूष्मा-
ण्डफलादीनि नित्यश्राद्धेऽपि न देयानीति प्रतिभाति, तथाऽपि
प्रतिदिनं श्राद्धीयान्नसंपादनस्यातिदुष्करत्वान्नित्यश्राद्धेतरसर्व-
श्राद्धकर्मणीति व्याख्येयम् । अत एव रामायणेऽभिहितम्—
इङ्गुदैर्बदरैर्बिल्वैः रामस्तर्पयते पितॄन् ।
यदन्नं पुरुषो भुङ्क्ते तदन्नास्तस्य देवताः ॥ इति ॥
चतुर्विंशतिमतेऽपि—
यावनाळानपि तथा वर्जयन्ति विपश्चितः ।
तैलमप्यापदि प्राज्ञाः सम्प्रयच्छन्ति याज्ञिकाः ॥
कन्दमूलफलालाभे एवमाहुर्मनीषिणः ।
तैलमित्यत्रापि वर्जयन्तीति संबध्यते । यावनाळतैलादिनिषि-
द्धमपि अनिषिद्धकन्दमूलफलालाभे याज्ञिकाः प्रयच्छन्तीत्येवं
मनीषिण आहुरित्यर्थः । कन्दमूलफललाभे तु यावनाळादिकं
न देयमिति व्यतिरेकाद्गम्यते । मृष्टान्नलाभे तु सुतरां न देय-
मिति दण्डापूपन्यायाद्गम्यते । स्मृत्यन्तरे तु वर्ज्यमुक्तम्—
अतिशुक्तोग्रलवणं विरसं भावदूषितम् ।