रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

दीन् (8)
ब-हून् प-श्य-ति वा-स-वे (8)
PERFECT ANUSHTUBH!
And the meaning: "While Indra (वासवे) was watching (पश्यति), [Shatanika] having killed many [asuras], Yamadamshtra and others, in battle (समरे यमदंष्ट्रादीन् बहून्)..."

Now let's check line 14:
"हत्वा..."
Wait, what are the syllables?
ह-त्वा (2)
Next: what kills Shatanika? Or having killed them?
Wait, does it say:
"हत्वा तांश्च संग्रामे प्राप मृत्युं स भूपतिः" ?
Count syllables:
ह-त्वा (2) तां-श्च (2) सं-ग्रा-मे (3) = 7 syllables? Missing 1 syllable!
Wait, "हत्वा तांश्चैव संग्रामे"?
Let's look at the letters in line 14:
ह-त्वा (2)
त-वं-च? No!
Look at the characters between 'हत्वा' and 'संग्रामे':
Letter 1: 'तं' or 'ता'?
Wait, look at: 'तं' (1) 'च' (1) 'संग्रामे' (3)? That's 5 + 2 = 7 syllables.
Wait, look at the characters:
हत्वा
Then:
त - wait, is it 'तांश्च

416 रत्नावली
ततश्च दिवसैस्तत्र श्लाघनायमनन्दिता ।
सत्सङ्गतिरिवाचारं पुत्ररत्नमसूत सा ॥ ६८ ॥
श्रीमानुदयनो नामा राजा जातो महायशाः ॥ ६९ ॥
हरिणाखेटके जातु भ्राम्यन्नुदयनोऽथ सः ।
शबरेण दृढाक्रान्तमटव्यां सर्पमैक्षत ॥ ७२ ॥
उवाच मुच्यतामेष सर्पो मद्वचनादिति ॥ ७५
श्रुत्वेत्युदयनस्त्यागी दत्त्वार्घं शबराय तम् ।
कटकं जननीदत्तं स तं सर्पममोचयत् ॥ ७८ ॥
गृहीतकटके जातं शबरे पुरतो गतिम् ।
कृत्वा स भुजगः प्रीतो जगादोदयनं तदा ॥ ७९ ॥
वसुनेमिरिति ख्यातो ज्येष्ठो भ्रातास्मि वासुकेः ।
इमां वीणां गृहाण त्वं मत्तः स्वरचिताख्या ॥ ८० ॥
॥ इति कथासरित्सागरे कथामुखलम्बके प्रथमस्तरङ्गः ॥
तृतीयस्तरङ्गः
ततः स वत्सराज्यञ्च प्राप्य पित्रा समर्पितम् ।
कौशाम्ब्यांवस्थितः सम्यक् शशासोदयनः प्रजाः ॥ १ ॥
यौगन्धरायणाद्येषु भरं विन्यस्य मन्त्रिषु ।
बभूव स शनैः राजा सुखेष्वेकान्ततत्परः ॥ २ ॥
सदा सिषेवे मृगयां वीणां घोषवतीं च ताम् ।
अस्तीहोज्जयिनी नाम नगरी भूषणं भुवः ।
यस्यां वसति विश्वेशो महाकालवपुः स्वयम् ।
तस्यां महेन्द्रवर्म्माख्यो राजाभूद् भूभृतां वरः ।
जयसेनाभिधानोऽस्य बभूव सदृशः सुतः ॥ ३३ ॥
जयसेनस्य तस्याथ पुत्रोऽप्रतिमविक्रमः ।
समुत्पन्नो महासेननामा नृपतिकुञ्जरः ॥ ३४

सोऽथ राजा स्वराज्यं तत् पालयन् समचिन्तयत् ।
न मे खङ्गोऽनुरूपोऽस्ति न च भार्या कुलोद्वहा ॥ ३५ ॥
इति सञ्चिन्त्य स नृपश्छिन्निकागृहमागमत् ।
तत्रातिष्ठन्निराहारी देवीमाराधयंश्चिरम् ॥ ३६ ॥
उत्कृत्याथ स्वमांसानि होमकर्म स चाकरोत् ।
ततः प्रसन्ना साक्षात् सा देवी चण्डी तमभ्यधात् ॥ ३७ ॥
प्रीतास्मि ते गृहाणैनं पुत्र खङ्गोत्तमं मम ।
एतत्प्रभावाच्छत्रूणामजेयस्त्वं भविष्यसि ॥ ३८ ॥
अतीव चण्डं कर्मेदं कृतं चैतद् यतस्त्वया ।
अतश्चण्डमहासेन इत्याख्या ते भविष्यति ॥ ४० ॥
स खङ्गो मत्तहस्तीन्द्रो नडागिरिरिति प्रभो ।
द्वे तस्य रत्ने शक्रस्य कुलिशैरावणाविव ॥ ४२ ॥
अगाच्चण्डमहासेनो मृगयायै महाटवीम् ॥ ४३ ॥
अतिप्रमाणं तत्रैकं वराह

एको गोपालको नाम द्वितीयः पालकस्तथा ।
ततस्तं नृपतिं स्वप्ने तुष्टो वक्ति स्म वासवः ।
प्राप्स्यस्यानन्यसदृशीं मत्प्रसादात् सुतामिति ॥ ७६ ॥
ततः कालेन जातास्य राज्ञः कन्या तु तन्वथ ।
दत्ता मे वासवेनेषा तुष्टेनेति स भूपतिः ।
नाम्ना वासवदत्तां तां तनयामकरोत्तदा ॥ ७८ ॥
॥ इति कथासरित्सागरे कथामुखलम्बके तृतीयस्तरङ्गः ॥

चतुर्थस्तरङ्गः
( वासवदत्ताहरणोद्योगः )

इति सञ्चिन्त्य संमन्त्र्य स राजा मन्त्रिभिः सह ।
अकारयत् स्वसदृशं महान्तं यन्त्रहस्तिनम् ॥ ४ ॥
तं चान्तर्वीरपुरुषैः कृत्वा च्छन्नैरधिष्ठितम् ।
विन्ध्याटव्यां स निदधे राजा यन्त्रमयं गजम् ॥ ५ ॥
तत्रे तं चारपुरुषाः पश्यन्ति स्म विदूरतः ।
गजबन्धरंसासक्तवत्सराजीपजीविनः ॥ ६ ॥
ते च त्वरितमागत्य वत्सराजं व्यजिज्ञपन् ।
देव दृष्टो गजोऽस्माभिरेको विन्ध्यावने भ्रमन् ॥ ७ ॥
प्रातश्च मन्त्रिवचनं त्यक्त्वा गजतृष्णया ।
पुरस्कृत्यैव तांश्चारान् ययौ विन्ध्याटवीं प्रति ॥ १२ ॥
प्राप्य विन्ध्याटवीं तस्य गजस्य क्षोभशङ्कया ।
वत्सराजः स सैन्यानि दूरादेव न्यवारयत् ॥ १४ ॥
चारमात्रसहायस्तु वीणां घोषवतीं दधत् ।
निजव्यसनविस्तीर्णां तां विवेश महाटवीम् ॥ १५ ॥

APPENDIX A 419
• ततोऽकस्माच्च निर्गत्य तस्माद् यन्त्रमयाद् गजात् ।
वत्सेश्वरं तं संनद्धाः पुरुषाः पर्यवारयन् ॥ २० ॥
भङ्गे तन्मिलितं सार्धं योधौघैः सैनिकैः सह ।
निन्युर्वत्सेश्वरं चण्डमहासेनान्तिकं च तम् ॥ २२ ॥
सती वासवदत्तां तां सुतां तत्रैव भूपतिः ।
वत्सराजाय गान्धर्व्वविधिनादितः समर्पयत् ॥ २७ ॥
तस्य दृष्ट्वा तु तां कन्यां वत्सराजस्य मानसम् ।
तथा चक्रेऽङ्गजम्भवन्न यथा मन्युर्मनागभूत् ॥ २८ ॥
गत्वा वसन्तकसखस्ततो यौगन्धरायणः ।
उज्जयिन्यां महाकालश्मशानं प्राप स क्रमात् ॥ ४७ ॥
तत्रैनं दर्शनप्रीतो मित्रभावाय तत्क्षणम् ।
योगेश्वराख्यो हूतवान् अभ्येत्य ब्रह्मराक्षसः ॥ ४९ ॥
तेनोपदिष्टया युक्त्या ततो यौगन्धरायणः ।

420 रत्नावली
पञ्चमस्तरङ्गः
( वासवदत्ताहरणम् )
अथ वासवदत्ता सा शनैर्वत्सेश्वरं प्रति ।
गाढं बबन्ध सद्भावं पितृपक्षपराङ्मुखी ॥१॥
ततो वत्सेशनिकटं पुनर्यौगन्धरायणः ।
विवेशादर्शनं कृत्वा सर्व्वानन्यान् जनान् प्रति ॥२॥
वसन्तकसमक्षं च विजने तं व्यजिज्ञपत् ।
राजन् बद्धो भवांश्चण्डमहासेनेन मायया ॥३॥
सुतां च दत्त्वा संमान्य त्वामयं मोक्तुमिच्छति ।
तदस्यैनां स्वयं हृत्वा गच्छामस्तन्मयां वयम् ॥४॥
एवं ह्यस्य प्रतीकारो दृप्तस्य विहितो भवेत् ।
अपौरुषकृतं लोके नैव स्याल्लाघवं च वः ॥५॥
अस्ति चैतेन दत्तास्यास्नपनायाः करिण्यका ।
राज्ञा वासवदत्ताया नाम्ना भद्रवती नृप ॥६॥
सा चानुगन्तुं वेगेन शक्या नान्य

"नडागिरिम्".

Line 13:
वत्सेशोऽपि तमायान्तं पथि बाणै रयोधयत् ।
Wait, "बाणैरयोधयत्" or "बाणै रयोधयत्"? It is printed as "बाणै रयोधयत्" with a space, and a small mark over 'णै'.

Line 14:
नडागिरिः करेणुं तां दृष्ट्वा न प्रजहार च ॥ २९॥

Line 15:
ततः स पालको भ्रात्रा पथादित्य न्यवर्त्तत ।
Wait, there is a dot/bullet on the left of line 15: "• ततः स पालको भ्रात्रा पथादित्य न्यवर्त्तत ।"
Wait, let's look at "पथादित्य":
Could it be "यथादित्य"? No, the first letter is definitely 'प' or 'य'. Wait, look at 'य' in 'यौगन्धरायण':
'य' has a flat left shoulder, curving down and up.
Look at 'प' in 'पालको': 'प' has a rounded left corner.
In line 15: "पथादित्य" -> wait, look at the first letter: it's 'प'. But wait, could it be "यथादिष्टं"? No, "पथादित्य" is what is printed. Wait, could it be

422 रत्नावली
षष्ठस्तरङ्गः
( वत्सराजस्य कौशाम्ब्यागमनम् )
अथ विन्ध्यान्तरे तस्य वत्सराजस्य तिष्ठतः ।
पार्श्वं चण्डमहासेनप्रतीहारः समाययौ ॥१॥
स चागत्य प्रणम्यैनं राजानमिदमब्रवीत् ।
राजा चण्डमहासेनस्तव सन्दिष्टवानिदम् ॥२॥
युक्तं वासवदत्ता यत् स्वयमेव त्वया हृता ।
तदर्थमेव हि मया त्वमानीत इहाभवः ॥३॥
तदिदानीमविधिना ममास्या दुहितुर्यथा ।
न विवाहो भवेद्राजन् प्रतीक्षेथास्तथा मनाक् ॥५॥
गोपालको हि न चिरादत्रैवैष्यति मत्सुतः ।
स चास्याः स्वसुरुद्वाहं यथाविधि विधास्यति ॥६॥
स प्रतस्थे ततो देव्या सह वासवदत्तया ।
स्वपुरीं प्रति राजेन्द्रः प्रातरेवापरेऽहनि ॥१५॥
ददृशुश्चात्र पौरास्तं वत्सराजं वधूसखम् ।
प्रशान्तशोकाः शिखिनः सविद्युतमिवाम्बुदम् ॥१८॥
अथ वासवदत्ताया भ्राता गोपालकोऽचिरात् ।
आययौ सह कृत्वा तौ प्रतीहारपुलिन्दकौ ॥२२॥
ततो यथावद् वहते तस्या वत्सेश्वरस्य च ।
व्यधौ गोपालकोऽन्येद्युरुद्वाहमहोत्सवे ॥२६॥
रतिवल्लीविभिन्नमिव पल्लवमुज्ज्वलम् ।
पाणिं वासवदत्तायाः सोऽथ वत्सेश्वरोऽग्रहीत् ॥२७॥
गोपालकार्पितं रत्नं राज्ञा चोपायनैस्तदा ।
पूर्वोक्तैश्च ददौ सख्यां वत्सेश्वरो राजराजताम् ॥३१॥

निर्वर्त्तितविवाहौ तावादी लोकस्य चक्षुषे ।
वधूवरौ विविशतुः पश्चात् स्वं वासवेश्मनि ॥ ५२ ॥
अथ सम्मानयामास पट्टबन्धादिना स्वयम् ।
निजौत्सवे वत्सराजो गोपालकपुलिन्दकौ ॥ ५३ ॥
राज्ञां संभाजनार्थं च पौराणां च यथोचितम् ।
यौगन्धरायणेनेन रुमण्वन्तं न्ययुज्यत ॥ ५४ ॥
तौ चाप्यपूजयद्राजा सचिवौ स्वकरार्पितैः ।
वस्त्राङ्गरागाभरणैर्योम्यैश्च सवसन्तकी ॥ ६० ॥
कृतोद्वाहोत्सवः सोऽथ युक्तो वत्सेश्वरस्तया ।
मनोरथफलान्येव मेने वासवदत्तया ॥ ६२ ॥
गोपालकोऽथ वैवाहकत्तुः सन्देशतः पितुः ।
प्रययौ शीघ्रमाहर्त्तुं वत्सराजेन याचितः ॥ ६४ ॥
सोऽपि वत्सेश्वरो जातु चपलः पूर्वसङ्गताम् ।
गुप्तं विरचितां नाम भेजे

Manohārikā / Bandhumatī!
Padmāvatī? No, Bandhumatī!
Look at verse 72:
"ददौ बन्धुमतीं राज्ञे पेशलं हि सतीमनः ॥ ७२ ॥"
Yes, Bandhumatī!
"सा तां प्रच्छाद्य मञ्जूषां तया सैव कृताज्ञया"?
Wait, what is the word?
म ङ्कि कौ ? म ङ्गि कौ ? म ङ्गि को ?
Wait: "सा तां प्रछाद्य मञ्जिकौ"?
Wait, in KSS 2.6:
"सा तां प्रच्छाद्य मञ्जूषां"? No, look at the letters in the image:
म (ma)
ङ्कि or ङ्गि or ङ्क?
Then:
कौ or कौं?
Wait, "मङ्किकौ"? "मङ्गिकौ"?
Look at the characters:
म (ma)
ङ् (ṅ)
कि (ki) with au? No:
It's: म (ma) - ङ्कि (ṅki) - कौ (kau)? No, look at the anusvara / dot:
It has ङ् joined with something:
Is it म ङ्गि कौ ?
Wait, look at 'ङ्क':
Could it be "मञ्जूषां"? No, it doesn't look like मञ्जूषां at all.
It

क्तया युक्त्या वत्सराजं सवल्लभम् । (Wait, पूर्व्वोक्तया: 'र्व्वो' has double va: पूर्व्वोक्तया)
Line 8:
यौगन्धरायणाद्यास्ते निन्युर्लावाणकं प्रति ॥ १ ॥
Line 9:
एकस्मिन् दिवसे तस्मिन् राजन्याखेटकं गते ।
Line 10:
कर्त्तव्यसंविदं कृत्वा गोपालकसमन्वितः ॥ ६ ॥
Line 11:
यौगन्धरायणो धीमान् सरुमण्डिडसखः । (or सरुमण्वत्सखः / सरुमण्डिसखः - let's see)
Line 12:
देव्या वासवदत्ताया विजनं निकटं ययौ ॥ ७ ॥
Line 13:
सानुमेने च विरहक्लेशदायि तदात्मनः ।
Line 14:
किं नाम न सहन्ते हि भर्तृभक्ताः कुलाङ्गनाः ॥ ८ ॥ (Wait, look at verse number: ॥ ८ ॥, wait, is that ८? Yes, 8).
Line 15:
ततस्तां ब्राह्मणीरूपां देवीं यौगन्धरायणः ।
Line 16:
स चकार कृती दत्त्वा योगं रूपविवर्त्तनम् ॥ १० ॥
Line 17:
वसन्तकं च कृतवान् काणं वटुक

विद्याधराधिपः पुत्रो देव्यास्तस्या भविष्यति" (the son of that queen Vasavadatta will become the king of Vidyadharas, i.e., Naravahanadatta!).
Look at the text: is it 'पुत्री' or 'पुत्रो'?
In the image: 'पु' then 'त्री' or 'त्रो'?
Wait, look at line 22:
पु (pu)
then त्र (tra) with a vertical line on the right, and a curve on top: wait, does it curve to the right (ी) or is it an 'ो' (vertical line + top slant)?
It has a top stroke with a vertical bar: that is 'ो' (o-matra) or 'ी' (i-matra)?
Wait, look at 'पुत्री' vs 'पुत्रो':
The stroke goes up and curves to the left, with an aa-kār bar: that's 'ो'!
Wait, look at 'पुत्रो' or 'पुत्री'? In print, the top stroke is slanted to the left, like 'ो'. But the right vertical bar has a slight curve at top. Wait, look at 'पु' - then 'त्री' in 'राजपुत्री' (line 4). In line 4, 'राजपुत्री' has a clear curve going to the right for 'ी'.
In line 22, the stroke above त्र goes to the LEFT! That means it's an e/o matra: पुत्रो

ौ दिव्यावालोक्य तौ निजौ ।"
Then he thinks: "These were made by Vasavadatta!"
How does Kṣemendra express: "made by her"?
"एतौ कृता..."
Wait!
"एतौ कृतावभासेते"? No.
"एतौ कृतावन्यया नो"?
"एतौ कृतान्यया..."
Wait! Who made them?
Vasavadatta! Did he think: "Were these made by someone else?" or "Made by my beloved"?
Wait, in Svapnavasavadatta, Avantika weaves the garland.
In Bṛhatkathāmañjarī:
Let's recall the Sanskrit:
"एतौ कृतावन्यया..."
Wait! Look at the image again:
Could it be:
"एतौ कृताऽन्यया दूतेत्यवं"? Wait, why would it say "दूतेत्यवं"?
Wait, look at the word:
"दूतेत्यवं" -> wait, is it "दूतेत्येवं"?
Wait! Look at the letter:
द + ू = दू ?
त + े = ते ?
त्य + े = त्ये ?
व + ं = वं ?
Wait, why would it be "दूतेत्येवं"? "दूत्या इत्येवं"?
"दूतेत्येवं" = दूता + इत्येवं? Or दूत्या + इत्येवं?
Wait,

428 रत्नावलो
ततः स कृतिनां धुर्यो धीमान् योगन्धरायणः ।
आचम्य प्राङ्मुखः शुद्ध इति वाचमुदैरयत् ॥ ११७ ॥
यद्यहं हितकृद् राज्ञो देवी शुचिमती यदि ।
ब्रूत भो लोकपालास्तन्न चेद्देऽहं त्यजाम्यहम् ॥ ११८ ॥
इत्युक्त्वा विरते तस्मिन् दिव्या वागुदभूदियम् ।
धन्यस्त्वं नृपते यस्य मन्त्री यौगन्धरायणः ॥ ११९ ॥
यस्य वासवदत्ता च भार्या प्राग्जन्मदेवता ।
न दोषः कश्चित् तस्या इत्युक्त्वा वागुपारमत् ॥
॥ इति कथासरित्सागरे लावणकलम्बके द्वितीयस्तरङ्गः ॥
बृहत्कथामञ्जरी
कथासुखनामा द्वितीयो लम्बकः
प्रथमो गुच्छः
भुजङ्गभक्तिसुभगा कन्दर्पजयशालिनी ।
कौशाम्बी शाम्भवीव द्यौर

APPENDIX A 429
वर्त्तमाने दिवि महासङ्गरे सुररक्षसाम् ।
आनिनाय शतानीकं साहाय्ये तं पुरन्दरः ॥ २२ ॥
नीतो मातलिनाभ्येत्य सादरं स धनुर्द्धरः ।
विधाय प्रेक्षकान् देवान् जघान दितिजान् रणे ॥ २३ ॥
महिम्ना सह भुपाले संप्राप्ते कीर्त्तिशेषताम् ।
भेजे राज्यं शतानीकतनयो मन्त्रिणां गिरा ॥ २६ ॥
स्वर्योषिद् ब्रह्मणः शापाद् अयोध्यायाम लम्बुषा ।
जाता मृगावती कन्या भूपतेः कृतवर्मणः ॥ २८ ॥
ततः कालेन तनयां क्ष्मापतेः कृतवर्मणः ।
तामाससाद दयितां सर्व्वस्वं पुष्पधन्वनः ॥ ३५ ॥
मृगावतीं समासाद्य विलासतरुवल्लरीम् ।
सा तस्माद् गर्भमादाय भवानीवेन्दुशेखरात् ।
पाण्डिम्ना शशिखेव पीयूषक्षालिता बभौ ॥ ३७॥
अत्रान्तरे

430 रत्नावली
सुतेवाश्वासिता तव कृपया मम दयिता ।
असूत तनयं काले सेनान्यमिव पार्वती ॥५१॥
तस्याकाशभवा वाणी चकारोदयनाभिधाम् ।
निजवंशशशाङ्कस्य भविष्यच्चक्रवर्त्तिनः ॥५२॥
आश्रमे स मुनीन्द्रेण कृतचूडादिकस्ततः ।
ववृधे बालकशशी सह मातुर्मनोरथैः ॥५३॥
विद्याकलाकलितधीर्युवा नयननन्दनः ।
सोऽपश्यन् मृगयासक्तो व्याधबद्धं भुजङ्गमम् ॥५४॥
स सर्पो मोचितस्तेन नागो भूत्वा कृताञ्जलिः ।
सख्यं विधाय पातालं निनाय तमुदारधीः ॥५५॥
पाताले प्रेमविनतस्तं वयस्यमपूजयत् ।
भगिनीं ललिताभिख्यां ददावुदयनाय सः ॥५७॥
ताम्बूलं स्रजमम्लानां वीणां घोषवतीमपि ।
अवाप्य राजतनयः फणीन्द्रात् स्वाश्रयं ययौ ॥६०॥
अत्रान्तरे स शबरः कौशाम्ब्यां वणिजं ययौ ।
सहस्रानीकनामाङ्कमणिकङ्कणविक्रयी ॥६२॥
आदाय रत्नकटकं स बिभीतो महीभुजे ।
निवेद्य शबरीपतेः प्रणम्य स ययौ वणिक् ॥६३॥
मृगावतीवियोगाग्निदह्यमानतनुर्नृपः ।
तदाह्ववल्लरीसङ्गसुघटं प्राप्य कङ्कणम् ॥६४॥
मुनिना पूजितस्तत्र दयितां विरहार्दिताम् ।
लेभे हर्षविशीर्णाक्षस्तनयं चातुलद्युतिः ॥१४०॥
अयं त्वत्तो नरपते मृगावत्यां यशोनिधिः ।
जातः श्रीमान् शुभो जेता धनञ्जय इवापरः ॥१४१॥
उक्तेति मुनिना दत्तं गृहीत्वोदयनं नृपः ।
प्रियसहायः स्वपुरीं प्रतस्थे मन्त्रिभिर्वृतः ॥१४२॥

ततः प्रविश्य कौशाम्बीं तनयाय ददौ नृपः ।
पुत्रान् युगन्धरादीनां पौरराज्यश्रिया सह ॥१४२॥
यौगन्धरायणो मन्त्री रुमण्वान् वाहिनीपतिः ।
वसन्तको नर्मसुहृद् राजसूनोरभूत्सतः ॥१४४॥
॥ इति क्षेमेन्द्रविरचितायां बृहत्कथायां कथामुखलम्बके प्रथमो गुच्छः ॥
द्वितीयो गुच्छः
अत्रान्तरे श्लथारम्भं तं ज्ञात्वोज्जयिनीपतिः ।
चक्रे चण्डमहासेनस्तज्जय्याय ततं मनः ॥४॥
कन्या वासवदत्तेयं तद्योग्यैका सुता मम ।
निसर्गशत्रुनार्थ्यो मे मानी स च न याचते ॥५॥
पुत्री मे कुलसर्व्वस्वमियं गान्धर्व्ववेदिनः ।
वीणायां श्रुतितत्त्वज्ञशिष्यतां तव वाञ्छति ॥१२॥
तदेत्योज्जयिनीं देव प्रणयाद्गन्तुमर्हसि ।
इत्युक्ता प्रेषितो

Here is the complete line-by-line transcription of the text from the image:

तच्छ्रुत्वा स्वयमेत्याह पुनरुज्जयिनीपतिः ।
वत्सेश्वरं समासाद्य स विवेश निजां पुरीम् ॥४४॥
इत्युक्त्वा तनयामस्मै न्यवेदयदमन्दधीः ।
वीणागेयकलाज्ञाने शिष्येयं भवतामिति ॥४७॥
तां ददर्श ततो राजा नीलनीरजलोचनाम् ।
शृङ्गारमारुताधूतकचराशेर्लहरीमिव ॥४८॥
अवान्तरं तथाभूतं कृत्वा वत्सनरेश्वरम् ।
संमन्त्र्य सेनापतिना सह पौरैश्च दुःखितः ॥५८॥
यौगन्धरायणो धीमान् निर्ययौ योगकोविदः ।
व्रजन् विन्ध्याटवीं प्राप्य त्वरितस्तरुमालिनीम् ।
तत्र योगेश्वराख्येन निवतां ब्रह्मरक्षसा ।
प्राप्य रूपपरावृत्तिं योगं सेभे महामतिः ॥६६॥
वसन्तः सोऽपि तेनैव नीतः क्षिप्रं विरूपताम् ।
बभूव विकटाकारी ह्म्यातयत

निशि सर्व्वायुधोपेती हत्वा नगररक्षिणः ।
ययौ करेणुकावेगहृतद्वारतरङ्गितः ॥१३७॥
प्रयाते वत्सनृपतौ बभूवोज्जयिनीपतिः ।
मिलत्-समस्त-सुभट-व्रातकोलाहलः पुरे ॥१३८॥
नडागिरिं समारुह्य पालकः कुपितोऽथ तम् ।
पृष्ठतोऽभिससारैकस्तज्ज्ञात्वावन्तिपोऽब्रवीत् ॥१३९॥
कोपनः पालकः शूरो मान्यो वत्सेश्वरश्च नः ।
गच्छ गोपाल तद्युद्धं निवारय जवादिति ॥१४०॥
अथाभ्येति समादाय रथाश्ववरकुञ्जरान् ।
गोपालकस्तद्विवाहे विसृष्टोऽवन्तिभूभुजा ॥१५४॥
इति पान्थवणिग्वाक्यं ज्ञात्वा राजा प्रियासखः ।
विसृज्य दूतान् स्वपुरं स्वसैन्याय व्यलम्बत ॥१७५॥
अथ गोपालके प्राप्ते प्रहृष्टे च महीत्सवे ।
विवाह

434 रत्नावली
श्रुत्वेति मन्त्रिवचनं सेनापतिरभाषत ।
चक्रवर्त्तिवधूः सा हि भाविनीति श्रुतं मया ॥१३॥
न हि वासवदत्तायां सत्तायास्मै महीभुजे ।
ददाति मगधाधीशो याचितोऽपि प्रियां सुताम् ॥१४॥
इत्याकर्ण्याब्रवीन्मन्त्री दग्धा देवीति कृत्रिमम् ।
कृत्वा प्रयोगं सावद्यं लभ्यते मगधात्मजा ॥१५॥
मन्त्रयित्वेति विश्रब्धं बहु यौगन्धरायणः ।
गोपालमानिनायाशु स्वपुरीं नृपसेवने ॥५५॥
कृत्वा विदितवृत्तान्तं तं नरेन्द्रहिते रतम् ।
कूटं वासवदत्तायाः दाहे निश्चयमाप्तवान् ॥५६॥
स लावाणकयात्रायां चक्रे भूपतिमुत्सुकम् ।
देवी च को हि जानीते चरितं प्रौढमन्त्रिणाम् ॥५७॥
अथ तस्मिन् मृगयायां क्रीडार्थं विपिनं गते ।
यौगन्धरायणोऽभ्येत्य सार्धं गोपालकादिभिः ॥७१॥
कृत्वा ज्ञातकथां देवीं प्राणैः पत्युरिहैषिणीम् ।
गूढं वसन्तकोपेतां निनाय मगधान् क्षणात् ॥७२॥
तेषु यातेषु मगधान् गोपालोऽपि रुमण्वता ।
सह लावाणकं दग्ध्वा गूढमन्वचरोऽभवत् ॥७४॥
मन्त्री वृद्धद्विजाकारः प्रविश्य मगधापतेः ।
कन्यकान्तःपुरं प्राह प्रौढः पद्मावतीं शनैः ॥७५॥
राजपुत्री सुतेयं मे रूपिणी तनयोऽप्ययम् ।
अन्वेष्टुमस्या गच्छामि चिरविप्रोषितं पतिम् ॥७६॥
निक्षिप्तेयं त्वयि मया सुतस्यायं प्रियंवदः ।
इत्युक्त्वा प्रययौ मन्त्री तथेत्यभिहितस्तया ॥७७॥
अवन्तिकाभिधानां तां कृत्वा वीक्ष्य द्विजन्मजाम् ।
मागधी देवतां मेने 'रूपलावण्यराशिभिः ॥७८॥