पञ्चसायक (कविशेखर ज्योतिरीश्वर - कामकला एवं रति-शास्त्र संस्कृत मूल पाठ)
Panchasayaka of Kavishekhara Jyotirishvara with Commentary
कविशेखर ज्योतिरीश्वर (सम्पादक: पं. श्रीधर शास्त्री) द्वारा
( ५ )
(विषय) पृष्ठाङ्कः संख्या | (विषय) पृष्ठाङ्कः संख्या
पद्मिनीमन्त्रस्तम्भन | [२९] रोमशातनसमुद्देश ४७
प्रकारश्च ४३ (क) | भुजङ्गतैलप्रयोग ” ६९
[२२] चित्रिणीमन्त्र- | तालकादिचूर्णम् ” ७०
समुद्देशः ” | शङ्खभस्मप्रयोगः ” ७१
चित्रिणीमन्त्रस्तम्भन | [३०] स्मरमन्दिर
प्रकारश्च ” (ख) | पुष्पसमुद्देश ”
[२३] शङ्खिनीमन्त्र- | ज्योतिष्मतीपत्रप्रयोग ४८ ७२
समुद्देशः ४४ | [३१] गर्भधारणसमुद्देश ”
शङ्खिनीमन्त्रस्तम्भन | (क) अश्वगन्धागाभिनदुग्ध-
प्रकारश्च ” (ग) | विधानम् ” ७३
(२४) हस्तिनीमन्त्र- | लक्ष्मणामूलप्रयोग ” ७४
समुद्देश ” | बीजपूरमूलप्रयोगः ४९ ७५
हस्तिनीवशीकरणमन्त्रस्त- | (ख) कशेरुकादिशानितदुग्धप्रयोग ” ७६
म्भनप्रकारश्च ” (घ) | [३२] सुखप्रसवमन्त्र-
(२५) अनिच्छाहरण | समुद्देशः ”
समुद्देश ४५ | त्रयःसुखप्रसवमन्त्राः ,, ७७-७९
अनिच्छाहरणोपाय ” ५२ | व्याघ्रमुखप्रसवमन्त्रः ५० ७९
(२६) मन्मथोत्थापन | ललनास्नानं ” ८०
समुद्देश ” | [३३] वन्ध्याकरणसमुद्देशः ५१
मानदृक्चूर्णादिप्रलेप ” ५३ | पलाशबीजाद्यवशनम् ” ८१
भुजङ्गवादिशनम् ” ५४ | कदम्बफलप्रयोग ” ८२
दाडिमीर्त्तनावेशनम् ” ५५ | राक्षसगन्धाद्यप्रयोगः ” ८३
(२७) पतितमन्मथोत्था- | [३४] केशसंस्कार-
पनसमुद्देश ४६ | समुद्देशः ”
कूर्प्पासराशनम् ” ६६ | तिलप्रसूनादिप्रलेपः ” ८४
[२८] योनिसंस्कार | निर्मलीकरणप्रयोग ५२ ८५
समुद्देश ” | [३५] इन्द्रलुप्तसमुद्देश ”
योनिरोपनप्रकारः ” ६७ | गुञ्जाफलप्रयोगः ” ८६
जातिप्रसूनप्रक्षेपः ” ६८ |
[ ६ ]
( विषयाः ) पृष्ठ. श्लो. संख्याः
[ अथ चतुर्थः सायकः ] ५३
[१] कन्यालक्षणसमुद्देश ,,
विवाहार्ह कन्यानां स्वरूपम् ,, १-३
[२] कन्या दूषणसमुद्देश ,,
त्याज्या कन्या , ५४ ४-६
[३] वरलक्षणसमुद्देशः ५४
वरस्य लक्षणम् ,, ७
[४] वरदूषणसमुद्देशः ५५
त्याज्यवरलक्षणम् ,, ८
[५] विवाहभेदसमुद्देशः ,,
विवाहाष्टकभेदा ,, ९
आर्षविवाहः ,, १०
दैवविवाहः ५६ ११
प्राजापत्यविवाहः ,, १२
ब्राह्मविवाहः , १३
गान्धर्वराक्षसपैशाचविवाहा ५७ १४
आसुरविवाहः ,, १५
(६) परदारगमनासमु-
द्देश ,,
परदाराणां लक्षणानि ५८ १६-१७
( ७ )
(विषयाः) पृष्ठाङ्काः श्लोकाङ्काः
स्फुरिताख्यचुम्बनम् ६४ ४१
घृष्टस्वरूपम् ,, ४२
पीडितस्वरूपम् ६५ ४३
सम्पुटस्वरूपम् ,, ४४
समौष्ठस्वरूपम् ,, ४५
(१५) नखाघातसमुद्देश ,,
नखक्षतस्थानानि ,, ४६
च्छुरितकलक्षणम् ६६ ४७
अर्द्धेन्दुसंज्ञकस्वरूपम् ,, ४८
मण्डलस्वरूपम् ,, ४९
शशप्लुतलक्षणम् ,, ५०
मयूरपादस्वरूपम् ६७ ५१
पंकजप्रभकस्वरूपम् ,, ५२
दर्दुरस्वरूपम् ,, ५३
नखक्षतानां कामावेशजनकत्वम् ,, ५४
करजक्षतानां कामसर्वस्वम् ,, ५५
(१६) दशनाघातसमुद्देश ,,
दशनाघातप्रकाराः ६८ ५६
दशनाघातस्थानानि ,, ५७
(१७) केशाकर्षणसमुद्देश· ,,
स्पर्शोचिताः केशाः ,, ५८
केशाकर्षणप्रकारः ,, ५९
[ पञ्चमः सायक ] ६९
(१) नाडीसमुद्देश ,,
तिस्रो भगनाड्यः ,, १
गभीरणाख्या नाडी ,, २
(विषया ) पृष्ठाङ्काः श्लोकाङ्काः
चान्द्रमसा नाडी ६९ ३
गौरीनाडी स्वरूपम् ,, ४
२) उत्तानबन्धसमुद्देशः ७०
तत्तद्बन्धाश्रयणे हेतुप्रदर्शनम् ,, ५
बन्धविशेषाश्रयणे ज्ञातव्या विषया ,, ६
उत्तानबन्धाविधानम् ,, ७
समपदबन्धविधानम् ७१ ८
नागरबन्धविधानम् ,, ९
व्योमपदबन्धविधानम् ,, १०
त्रैविक्रमबन्धः ,, ११
चातुकैपिलुकबन्धः ७२ १२
अपदारितबन्धः ,, १३
(३) पार्श्वबन्धसमुद्देशः ,,
उपवातकबन्धस्वरूपम् ,, १४
सम्पुटबन्धस्वरूपम् ७३ १५
नागबन्धस्वरूपम् ,, १६
(४) उपविष्टबन्धसमुद्देश ,,
पद्मासनबन्धस्वरूपम् ,, १७
कान्तिबन्धस्वरूपम् ७४ १८
(५) अधोमुखसमुद्देशः ,,
हरिणबन्धस्वरूपम् ,, १९
दन्तावलिदिवन्धः ,, २०
(६) ऊर्ध्वबन्धसमुद्देशः ७४
व्यात्तस्वरूप ,, २१
त्रिपादबन्धः ,, २२
( ८ )
(विषयाः) पृष्ठाङ्काः। श्लोकाङ्काः. (विषयाः) पृष्ठाङ्काः श्लोकाङ्काः
(७) पुरुषायितसमुद्देशः ७५ स्वाधीनपतिकायाः स्वरूपम् ७८ २९
विपरीतदर्शनस्वरूपम् ,, २३ उत्काण्ठितायाः स्वरूपम् ,, ३०
विपरीतसत्वस्य प्रकृष्टसंभोगप्रवर्त- वासकसज्जायाः स्वरूपम् ,, ३१
कत्वम् ,, २४ कलहान्तरितायाः स्वरूपम् ,, ३२
विपरीतानां रतानां प्रायः स्त्रियः ७६ २५ विप्रलब्धायाः स्वरूपम् ७९ ३३
(८) मानापनोदसमुद्देशः , खण्डितायाः स्वरूपम् ,, ३४
मानस्वरूपम् ,, २६ अभिसारिकायाः स्वरूपम् ,, ३५
मानभेदस्वरूपम् ७७ २७ प्रोषितायाः स्वरूपम् ,, ३६
मानापनोदनोपायवर्णनम् ,, २८ उपसंहारः ८० ३७-३८
(९) अष्टनायिकासमु-
द्देशः ७८
अकारादि क्रमेण पद्यानामनुक्रमणिका ।
पद्यांशः पृ. प्र. श्लो. पद्यांशः पृ. प्र. श्लो.
[अ] [आ]
अगस्त्यपत्र ३४ - ३६ आच्छेद्य ८ १ २५
अंगुष्ठ ८ १ ११ आखेट २२ २ ३७
अत्युत्तमः ४१ ३ ३७ आचार २ १ ५
अङ्गोन्मथ्यम् ७४ ४ १६ आचुम्ब्याधर ५ १ १६
अङ्गुल्योः ७५ ५ २३ आदायोष्णं ३७ ३ ५६
अन्योन्यदन्तः ७५ ५ २१ आदायप्रथम ५७ ४ १५
अमलदलित १८ २ २३ आलिङ्गितव्य २५ ३ ७
अम्भाजाभ्या ५३ ४ २ आयामं ११ २ १
अयत्नयु ७१ ५ २१ आलिङ्ग्य ७ १ २२
अश्रदाम् ५४ ४ १६ आश्रम ७६ ५ ३५
अग्निसम्ग्रह १ १ २ आर्यो ५५ ४ ०६
अज्ञानाद्बिज ६० ४ २४ आह्याचरणे ५६ ४ १३
अज्ञानात्प्रयता ५४ ४ ६
( ६ )
श्लोरा. पृ. मा. श्लो. | श्लोकाः पृ. सा. श्लो.
(इ) | (ऐ)
इत्यादियोगै ७७ ५ २८ | ऐरण्य २६ ३ १२
इदममृत ४६ ३ ७८ | (ओ)
इन्दीवर १२ ३ ३४ | ओष्ठेन ६४ ४ ४५
इहामृतं ५६ ३ ७७ |
[उ] | (क)
उक्तागच्छति ६१ ४ २७ | कराइनेनैव ६६ ४ ४८
उत्तानसुप्राप्रथ ७० ५ ७ | कनकरुचिर ४१ ३ ५६
उत्तानसुप्तायुय ७१ ५ ८ | कन्यावान्धव ५६ ४ १२
उशीर कृष्णा २७ ३ १३ | कन्या यौवन ५७ ४ १४
| करकुच १७ २ २०
(ऊ) | करतल १८ २ २१
ऊरूनटे ६६ ४ ५० | कर्णद्वयं ५१ ३ ८३
ऊर्ध्वभुजा ६२ ४ ३१ | कर्णार्द्धमात्रं ५२ ३ ८५
ऊर्ध्वोऽपतिः ७३ ५ १५ | कशेरु ४६ ३ ७६
| कक्षाकुचौ ६५ ४ ४६
(ऋ) | कक्षानितम्ब ६६ ४ ४६
ऋतुविग्भिः ५६ ४ ११ | कक्षामुल्लासि ७ १ २३
(ए) | कङ्कणयुगं ६४ ४ ३६
एकं युवत्याश्चरणं ७१ ५ ११ | कान्तस्य वक्षः ७२ ५ १३
एकं युवत्याहृद ७२ ५ १४ | कान्तामुखं ६५ ४ ४४
एकावङ्गम ५६ ४ २३ | कान्तोऽङ्गनाया ६४ ४ ४०
एकेन ६१ ४ ३० | कान्तो नितम्ब ७४ ५ १८
एकोयुवत्या ७५ ५ २२ | कान्ता मनोज्ञ ६२ ४ ३४
एभिर्जलं ४० ३ ८० | कामिन्या ५८ ४ १६
एलाशटी २६ ३ ११ | काव्यं दृशाः १४ २ १०
एवंविधाया ७१ ५ ६ | किमत्राचित्रम् ३५ ३ ४३
( १० )
श्लोकाः पृ०-मा०-श्लो० श्लोकाः पृ०-मा०-श्लो०
कुर्यान्नायिर ४ १ ४ [ज]
कुवलय १८ २ २९ जानी कर्कट २७ ३ १४
कुष्माण्डलम् ३८ ३ ४२ जाती प्रसूनैः ४६ ३ ६८
क्रोधान्प्रयाति ७८ ५ ३२ योनिनिष्यनी ४८ ३ ७२
क्षीरेण ३६ ३ ५६ (त)
क्षीरौदनम् ४४ ३ ६२ तथा नखा ६८ ४ ५७
(ख) तन्वङ्गी ३ १ =
खर्या ५३ ४ ८ तस्मात्प्रेरण २२ २ १४
(ग) तस्या गुह्या ७० ५ ६
गण्डस्थली ६३ ४ ३८ तारापीडसुतः ४८ ४ २०
गाढं संश्लिष्य २० २ २८ तिलप्रसूनं ५१ ३ ८४
गाढालिङ्गन ५ १ १४ तुङ्ग गन्धा ४८ ३ ७३
गात्रोपरिष्टात् ६३ ४ ३६ तुयकण ३४ २ ४१
गुञ्जाफलैः ५२ ३ ८६ तेलं हठात् ४४ ३ ६५
गुडत्वगेना २८ ३ १८ त्रियस्विवलित १० १ २६
(द)
गुरुशुक्र १० १ ११ दन्तप्रकारः ६८ ४ ५६
गूढग्रन्थि १६ २ १० दन्तायतच्छदांग ७४ ५ २०
गोरोचना ३६ ३ ५७ दंष्ट्राकोटि ८२ ३ ६०
गौर्गतिनाडी ६६ ४ ८ दारिद्र्यदुःख २३ २ ३८
ग्रीवायाम् ७ १ २१ दासी ५६ ४ ११
(घ) दीर्घाक्षाः १३ २ =
दुष्ट दुर्गन्ध २० ४ २६
घोषगज ८४ ३ ३= दैर्घ्ये महोत्थय ३८ ३ ४१
देशान्तरं ७६ ४ ३६
(च) द्रवति यदि ७६ ४ २६
चतुरङ्गरल १० १ ३० दृष्ट्वा मन्मथ २ १ ३
चतुःप्रीति ४८ ४ १८ (ध)
चुम्बितनालकः ६ १ १६ धूर्त ! ग्यैमपं ७४ ५०-४
चूर्ण शिरायांः २६ ३ २१ धृष्ट्या प्रजातुं ७१ ५ १०
( ११ )
श्लोकांश पृ० आ० श्लो० | श्लोकाः पृ० गा० श्लो०
(न) | प्रचण्डवेग १३ २ ३
नद्यां देवगृहे ६० ५ २५ | प्रधानभूता ६६ ५ ८
नाभ्यामतः २३ २ ५४ | प्रसाग्निनोरु ७० ५ ४
नितम्बबिम्बम् ७२ ५ १२ | प्रक्षालयेत् ४६ ३ ६३
निशाह्वयं ३१ ३ ३० | प्रागङ्गरङ्गः २३ ३ ६
| प्रातः ७६ ५ ३४
(प) | प्रीतिःसमा १२ २ ६
पत्युर्मुखे ६४ ४ ४१ | प्रौढाकान्त ५६ ४ २२
पद्मासनं ७३ ५ १७ | प्रौढाङ्गनायाः ३१ ३ २६
पथ्याभागचतुष्टयं २७ ३ १५ | [फ]
पथ्याभागचतुष्टयं २८ ३ १६ | फलंकदम्बस्य ५१ ३ ८२
पथ्या रसाला २५ ३ ५६ | [ब]
पलाशभस्मा ४७ ३ ७० | बरविहरण ११ १ ३२
पलाशक्षीर ५१ ३ ८१ | बलेन नारी २६ ३ २०
पापिष्ठो ५५ ४ ८ | बाला नूतन १८ २ १५
पार्श्वस्थितायाः ७३ ५ १६ | वह्नाम्येन्दु ४ १ १०
पिकरव १६ २ २५ | [भ]
पिकशिखि ७७ ५ २७ | भल्लूकमेदं ३६ ३ ५६
पिकाक्षबीजेन ३८ ३ ३२ | भव्याधना ६८ ४ ३८
पीनश्रोणी ५३ ४ ३ | भुजङ्गतैलम् ४७ ३ ६६
पीनाभ्यस्ततनु ३ १ ६ | भूयोविभाव्य २६ ३ २२
पुंमः शरीरे ६७ ४ ५४ | [म]
पुलकाङ्गज १८ २ २५ | मदनकथन ३३ ३ ३५
पुष्पद्रमाध्र ५५ ४ ५ | मद्येन ३८ ३ ५३
पुष्पाङ्गराग ७८ ५ ३० | मनोभवा ६६ ५ १
पुष्पोज्झतं ५८ ४ ७५ | माञ्जिष्ठ ३७ ३ ५०
पौलगण्डः ५७ ४ १७ | मागध ४५ ३ ६३
प्रख्यातोऽमल ५५ ५ ७ | मांगीग ३० ३ २६
प्रच्छन्ने गहने ५४ ४ १ | मुक्ताःपाशाः ४० ३ ५६
( १८ )
श्लोकाः पृ. मा. श्लो. | श्लोकाः पृ. मा. श्लो.
मौलौ कुन्तल ४ १ १३ | वृद्धशाल्मलि ३६ ३ २८
मृगी वृषं १२ २ ३ | वृद्धामलक ६१ ४ २६
मृगी हयं १२ २ ४ | व्यक्तीकृता ६७ ४ ४२
मुहुर्मुहुः १४ २ १६ | व्यादष्टोष्ट ८ १ २४
(य) | व्याविद्ध १५ २ १२
| [श]
यःकुष्ठचूर्णम् २८ ३ १६ | शतावरी ३० ३ २३
यद्यप्यष्ट ३३ ३ ३४ | शशहरिण ११ २ २
यद्याहु ६३ ४ ३५ | शुचिचरित १७ २ १६
यस्याःपतिः ७८ ५ २६ | शूलाढिवा ४० ३ ४८
या व्यापरा ६६ ५ ३ | श्रीपर्णिकायाः ४६ ३ ६६
या वीजपूर ४६ ३ ७५ | श्रोणीतटे ६२ ४ ३२
यामिन्याः ६ १ २७ | श्यामा ३ १ ७
यावच्चन्द्र ८० ५ ३७ | श्लिष्टाकन्धर ७ १ २०
यावांस्तवां ८० ५ ३८ | श्लिष्टागाढतरं ६ १ १७
योगर्तकी ३० ३ २५ | श्वेतपुपुङ्खाख्य ३६ ३ ४७
(र) | श्वेतंपुपुङ्खाच्च ३७ ३ ४८
रतिपरिमल १ १ १ | (ष)
रम्भाजलं ४७ ३ ७१ | षोडशवर्षा १५ २ १४
रसालजम्बू २८ ३ १७ | [स]
रक्ताङ्गी १६ २ १८ | सङ्केतकं ७६ ४ ३३
रोगायुगम ६७ ४ १३ | संस्थापनं ६६ ४ ४७
[ल] | सम्पूर्णेन्दुनिभैः ६ १ २६
लघुशाल्मलि ३६ ३ २५ | सम्पूर्णेन्दुमुखीः ८ १ ६
(व) | सम्भोग ३६ ३ ४४
वज्रामतः ४२ ३ ६१ | सम्भोगेषु ६८ ४ ४८
वन्हिनंशान्ति २१ २ ३३ | सकलगुरुत १६ २ २६
वसाभुजङ्गम्य ५४ ३ ६४ | सङ्कुष्ठमा ३५ ३ ५२
विद्यावान ५५ ४ १७ | संकुशंग ५५ ४ ६
विग्नेन्द्रं ६ १ १८ |
( १३ )
श्लोका. पृ. सा श्लो. । श्लोका पृ. सा श्लो
सदाडिम २४ ३ ४ स्थूलाङ्गी १५ २ १३
सधानकीपुष्प ३२ ३ ३१ स्पर्शेन २६ २ ३६
सधातकीलोध्र २३ ३ २ स्फारारक ग १४ २ ६
सरोध्रधत्तूर ३४ ३ ४० स्फूर्जद्दीप ६० ४ २६
सलोध्र ३५ ३ ४४ स्वर्णांबुदो २५ ३ ८
सर्वस्वमे ६७ ४ ५४ स्रक्चन्दनाम्बरमनो २२ २ ३६
साचारः २ १ ९ स्रक्चन्दनाम्बररुचि ७८ ५ ३१
साशक्त ३२ ३ ३३ (ह)
सिन्दूर ३३ ३ ३७ ह्यंगि ३६ ३ ४५
सिन्धूत्थ ३६ ३ ५५ हरीतकीचन्दन २४ ३ ३
सितापिंक ३० ३ २५ हरीतकीतोय २६ ३ १०
सीमन्तपार्श्वे ६७ ४ ५६ हरीतकीत्रीफ ३४ ३ ४
सीमन्ते नयने ४ १ १० हस्ताङ्गुली ६५ ४ ४३
सुव्यति ६ १ २८ हस्तेन नेत्रं ६४ ४ ४२
सुरतरस १६ २ २७ [ज्ञ]
स्त्रीपुंसयो १० २ ५ ज्ञेया. १७ २ १८
स्थितोपविष्टं ६२ ४ ३३
इति पद्यानामनुक्रमणिका ॥
पञ्चसायकस्थपारिभाषिकशब्दानां सूची ।
शब्दा पृ. सा श्लो. । शब्दा पृ. सा श्लो
पद्मिनी २ १ ६ मातङ्गलीलायितम् " १ १४
चित्रिणी ३ १ ७ सत्कारः " १ १५
शङ्खिनी " १ ९ मायूराष्टिक्रम ६ १ १७
हस्तिनी " १ ६ अर्धचन्द्रः " १ १७
खुग्नांस्यः ४ १ १० चुम्बितम् " १ १७
चन्द्रकला " १ ११ स्मरमन्दिरम् ७ १ २१
मनाभवगृहम् " १ १२ काङ्किरत्क्रीडायितम् " " २१
स्फोटा ५ १ १३ स्मीन्हनम " १ २२
( १४ )
शब्दाः पृ. मा. श्लो. शब्दा पृ. सा. श्लो
कन्दर्पनिधिः = १ २३ मनोजंगहम् ३२ ३ ३२
कामालयः ,, १ २४ कुसुमेपुवशम् ,, ३ ३३
कामागारम् = १ २६ - ऽाधिरूढम् ६१ ४ ३०
चुचुलिका ,, १ २६ लतावेष्टितम् ६२ ४ ३१
नन्दिनी ,, १ २७ जाघनम् ,, ४ ३२
मातङ्गी ,, १ २७ विद्धकम् ,, ४ ३३
द्वितीयःनायकः ११ ऊरुपगूढकम् ,, ४ ३४
शश १३ २ = तिलतण्डुलम् ६२ ४ ३५
वृषः १४ २ ६ क्षीरजलम् ,, ३ ३६
तुरगः ,, २ १० लालाटिकम् ,, ४ ३७
उच्चतम १२ २ ३ निमग्नम् ६४ ४ ४०
नीचतम ,, २ ३ स्फुटितम् ,, ४ ४१
अत्युच्चतम ,, २ ४ घृष्टम् ,, ४ ४२
अतिनीचतम ,, २ ४ पीडितम् ६५ ४ ४३
समसुरतम् ,, २ ६ सम्पुटकम् ,, ४ ४४
प्रचण्डवेगः १३ २ ७ समौष्ठम् ,, ४ ४५
मध्यवेग ,, २ ७ दुरितकम् ६६ ४ ४७
लघुवेगः ,, २ ७ अर्द्धेन्दुकम् ,, ४ ४८
हरिणी १४ २ १० मण्डलम् ,, ४ ४६
तुरङ्गी ,, २ १२ मयूरपादम् ६७ ४ ५२
बाला १६ पङ्कजपत्रम् ,, ,, ,,
तरुणी ५ दर्दुरकम् ,, ४ ५४
प्रौढा ,, २ १४ भुजङ्गग्रहो ६८ ४ ५८
वृद्धा ,, सम्भोग ६६ ५ २
मन्मथमन्दिरम् ३१ ३ २६ चान्द्रमर्म ,, ५ ३
भगगृहम् ,, ३ २६ गर्गे ,, ५ ४
कन्दर्पगेहम् ३४ २ ११ पद्म ७० ५ ६
रतगुहा ,, ३ १० उत्तानबन्धः ,, ५ ७
मदनान्तरम् ३१ ३ ३० समपादबन्ध ७१ ५ =
( १५ )
शब्दा पृ. मा. श्लो. शब्दाः पृ. मा. श्लो.
नागरबन्धः ७१ ५ ६ स्तनितम् ७७ ५ २७
व्योममदबन्धः ,, ५ १० स्वाधीनपतिका ७८ ५ २८
त्रैविक्रमबन्धः ,, ५ ११ उत्कण्ठिता ,, ५ ३०
चातुकफेलुकबन्धः ७२ ५ १२ वासकसज्जिता ,, ५ ३१
अवदारितबन्धः ,, ५ १३ कलहान्तरिता ७९ ५ ३२
उपगीतन्धः ,, ५ १४ विप्रलब्धा ,, ५ ३३
सम्पुटबन्धः ७३ ५ १५ खण्डिता ,, ५ ३४
नागबन्धः ,, ५ १६ अभिसारिका ,, ५ ३५
पद्मासनबन्धः ,, ५ १७ प्रोषिता ८० ५ ३६
कीर्तिबन्धः ७४ ५ १८ अवशिष्टाः शब्दाः
हारिणबन्धः ,, ५ १६ पार्श्वबन्धः ७२ ५
दन्तावलबन्धः ,, ५ २० उपविष्टबन्धः ७३ ५
छागबन्धः ,, ,, ,, पुरुषायितम् ७५ ५
तुरङ्गबन्धः ,, ,, ,, केलिरङ्गः ७६ ५ २४
व्यासकरबन्धः ७५ ५ २१ करणम् ७५ ५ २२
त्रिपादबन्धः ,, ५ २२ स्मरागारम् ७३ ५ १६
विपरीतबन्धः ,, ५ २३ मनोभवागारमुखम् ६६ ५ १
सीत्कृतम् ७७ ५ २६
श्री गणेशाय नमः ।
पञ्चसायकः
“प्रथमः सायकः
गतपरिमलसिन्धुः कामिनीकेलिवन्धु-
विहितभुवनमोदः सेव्यमानप्रमोदः ।
जयति मकरकेतु मोहनस्यैकहेतु-
र्विरचितबहुसेवः कामिभिः कामदेवः ॥१॥
“ग्रन्थकर्तुः परिचयप्रदर्शनम्-
अस्ति प्रत्यह मर्थितापहरणे प्रीत्येकदीक्षागुरुः
श्रीकण्ठार्चनतत्परो भुवि चतुष्षष्टेः कलानां निधिः ।
संगीतामृतमत्यमेयरचना चातुर्य चिन्तामणिः
प्रख्यातः कविशेखरार्चितपदः श्रीज्योतिरीशः कृती ॥२॥
(१) "विहितमदनमोदः" इति गपुस्तस्य पाठः । (२) "धीमानेवमहार्यकीर्तिरे
गुणागणाढ्य पूजापरः" इति कश्चित पुस्तकस्य पाठः ।
( २ )
“पूर्वाचार्याणा मुल्लेखः-
दृष्ट्वा मन्मथतन्त्र मीश्वरमतं वात्स्यायनीयं मतं
गोणीपुत्रक मूलदेव भणितं बाभ्रव्यवाक्यामृतम् ।
श्रीनन्दीश्वररन्तिदेवभणितं क्षेमेन्द्रविद्यागमं
तेनाऽल्कल्प्यत३ पञ्चसायक इति प्रीतिप्रदः कामिनाम् ॥३॥
[१] “अथ जातिसमुद्देशः-
“तत्र नायकस्य लक्षणम् -
साचारः करुणामयः कृतमति र्वादावदाताशयः
काम्यः कामकलानिधिः सुवचनः स्त्रीणां मतौ सुन्दरः ।
आढ्यो नीतिपटुः क्षमीच कुतुकी शूरः कुलीनो युवा
संक्षेपा दिह नायको निगदितः संगीतशिक्षान्वितः ॥४॥
“पीठमर्दस्य लक्षणम्-
आचारे विनये नये च सुकृतौ तौर्यत्रिकेऽकृत्रिमः४
शास्त्रे कौतुकशिल्पनाटकविधौ नानाकलाकौशले ।
ऊहाप
( ३ )
मृद्वङ्गी विकचारविन्दसुरभि- श्यामाऽथ गौरद्युतिः ।
अल्पाहाररता विलासकुशला हंसस्वना मानिनी
लज्जालु र्गुरुदेवपूजनरता स्या न्नायिका पद्मिनी ॥ ६ ॥
चित्रिण्याः स्वरूपं दर्शयति-
श्यामा पद्ममुखी कुरङ्गनयना क्षामोदरी वत्सला
संगीतागमवादिनी वरतनु स्तुङ्गस्तनी शिल्पनी ।
विद्यालापरता मतङ्गजगति र्माद्यन्मयूरस्वना
विज्ञेया कविशेखर प्रणयिनी चित्रस्वना चित्रिणी ॥ ७ ॥
“शङ्खिन्याः स्वरूपं निरूपयति-
तन्वङ्गी कुटिलेक्षणा लघुकुचाऽऽभोगा मदावेशिनी
प्रायो दीर्घकचा स्वभावपिशुना कष्टोपभोग्या रतौ ।
पिङ्गा लोलगतिश्च घर्घररवा रक्ताम्बराल्हादिनी
नानास्थाननखप्रदान रमिका सेयं मता शङ्खिनी ॥८॥
“हस्तिन्या स्वरूपम्-
पीना स्वल्पतनु र्भृशं मद्गतिः क्रूरा नमत्कन्धरा
स्तोकापिङ्गल कुन्तला पृथुकुचा लज्जाविहीनानना ।
बिम्बोष्ठी बहुभोज्यभोजनरुचिः कष्टैकसाध्यारतौ
गौराङ्गी करिदानगन्धिमदना श्यामा मता हस्तिनी ॥६॥
“पद्मिन्यादीनां नायिकानां सुरतोचिता स्तिथयो निरूप्यन्ते-
नाग”or“रुद्रानाग”or“रुद्रोनाग”? Wait, look at (१) “रुद्रानाग”? Let's zoom in on footnote 1: ( १ ) “रुद्रोनाग - wait, afterद्रthere is anो? Wait, look at the letter: र, ु, द, ्, र, then ो? It has a stroke on top, or is it ा? Wait, in line 4: रुद्रानङ्गvsरुद्रोनङ्ग: Look at रुद्रin line 4: there is a small slant stroke at the top of the aa-kar! That makes itो! Wait, is there? Let's compare पौलस्त्यास्यरसाष्टभास्करin line 3: Look atभास्कर: भाhas just a vertical bar. Now look atरुद्रोनङ्गin line 4: Above the vertical bar afterद्र, there is a little hook/slant! Wait, let's compare with शम्भु: म्भुhasु. Let's compare with मोदिता: मोhas a vertical bar and a slant stroke to the left. In line 4,रुद्रोनङ्ग`: the slant stroke is clearly there, going up-left from the vertical bar!
( ४ )
दन्तेनाधरपीडनञ्च सुमहत् स्फोटोटञ्च नामौ शनैः ॥
कचाकट कपोल मण्डल कच श्रेणीषु देया नखाः
सीमन्ते लिखनं कर रूरुमिर्जा गृहीत गाढं ततः ॥१३॥
कुर्वीताविरतं मनोभवगृहे मातङ्गलीलायितं—
जान्वङ्गुष्ठ पदोरु गुल्फ कलनं वाऽन्योन्यतः कामिनोः ।
इत्येवं कथितः प्रदेशकलनादिन्दोः कलादीपनं
कर्त्तव्यञ्च नरैर्न विस्तरभया दुक्तः प्रपञ्चोऽखिलः ॥१४॥
॥ इति चन्द्रकला समुद्देशः ॥
"अथ पद्मिनीचन्द्रकलासमुद्देशः—
गाढालिङ्गन पूर्वकं कररुहै रालिख्य जङ्घा स्थलीं
दत्त्वाऽङ्गुष्ठ नखाञ्चितम्बफलके पार्श्वेच पृष्ठोदरे ।
सीत्कारध्वनि जागरुक पुलका माद्ये दिने पद्मिनी
मित्यं चन्द्रकलाविदः स्ववशतां कामानयेयु स्त्रियम् ॥१५॥
अथ द्वितीयायां तिथौ पद्मिन्या वशीकरण
प्रकारं निरूपयति—
आनुपूर्व्याऽधरपल्लवं स्तनयुगे नेत्रादिके पार्श्वयोः
मूर्द्धान्ते जघनस्थलोरुफलके कृत्वा नखालेखनम् ।
(१) स्फोटां फोटा मित्यर्थः ।
"तुडाञ्च" इति पाठान्तरम् । (२) आद्ये दिने प्रतिपत्तिथाविति भावः ॥
(३) "सामनयेयु" इति षपुस्तकस्थं पाठान्तरम् ।
( ६ )
मर्षन्तो नखरैः पदाम्बुजयुगं कृत्वा कुरङ्गीदृशं
संसेव्याविरतं प्रयुद्धमदनां कुर्युः द्वितीयादिने ॥१६॥
“अथ चतुर्थ्यां तिथौ वशीकरणोपायं दर्शयति
“श्लिष्टा गाढतरं निपीड्य च कुचौ पीत्वा च दन्तच्छदं
वामोरौ करजक्षतं भुजलता मूले विशेषात्पुनः ।
मायूराङ्कमर्द्धचन्द्रच्छुरित प्रायान् नखानादरात्
दद्यु र्बाहरतोपचारचतुराः प्राय श्रतुर्थ्यां तिथौ ॥१७॥
“पञ्चम्यां तिथौ पद्मिन्याःसद्यः द्रावणोपायं दर्शयति
“विम्बोष्ठं परिचुम्ब्य दक्षिणकरेणाऽऽकृष्य केशोच्चयं
स्वच्छन्देन विमृश्य चूचुकयुगं चुम्वन् प्रियां भावयेत् ॥
आमृश्यात्करजैः सखेलपुलकं भूयो नितम्बस्थलीं
पञ्चम्यां द्रवतां नयेत्कमलिनी मित्याह वात्स्यायनः ॥१८॥
इति पद्मिनी चन्द्रकलासमुद्देशः ॥
“अथ चित्रिणी चन्द्रकला समुद्देशः—
दशम्यां तिथौ चित्रिण्या वशीकरणोपायं निरूपयति
“चुम्बित्वलक मुन्मदः कररूहै रल्लिख्य वक्षोजकं
श्रोणी पृष्ठ भुजादिकेण जघन स्त्यानोरुयुग्मस्थलीम् ।
पाणिभ्यामुपगूहयन् स्वरमणीं कान्तो दशम्यां तिथौ
कन्दर्पं प्रतियोध्य चन्द्रकलया कुर्युर्निजां चित्रिणीम् ॥१६॥
(१) “सपोह” इति गपुस्तके लिखितन् । (२) “भुजास्य” इति गपुस्तके दृश्यते ।
( ७ )
“षष्ठ्यां तिथौ चित्रिण्या द्रावणोपायं प्रदर्शयति
श्लिष्ट्वा कन्धरकन्दलीं भुजलतापाशेन गाढं ततः
पायं पाय मजस्र मुत्पलदृशां वक्त्रारविन्दामवम् ।
नाभीकण्ठनितम्ब भंगमलय व्यापार पारंगमः
षष्ठ्यां चन्द्रकलाकलापनिपुणै र्देया नखाःसर्वतः ॥२०॥
अष्टम्यां तिथौ चित्रिण्या द्रावणविधिं निरूपयति
“ग्रीवायां परिरम्य गाढ मसकृन्नाभिं नखै रालिखन्
दन्तोष्ठं परिपीडयन् कुचतटीं चुम्ब न्मनाक् ताडयेत् ॥
मामन्दं स्मरमन्दिरे करिकरक्रीडायितं कुर्वता
नेतव्या तरुणी स्वकीयवशतां चण्डी तिथौ कामिनी॥२१॥
“सप्तम्यां तिथौ चित्रिण्या वशीकरणोपायं दर्शयति
आलिङ्ग्य प्रथमं कपोलनयनश्रोणिश्रुतीश्चुम्बयेत्
स्थानेष्वेषु नखप्रदान कुशलो दत्वा नखान्निर्दयम् ।
दष्ट्वा चाधरपल्लवं कुचयुगञ्चा कृष्य केशान् दृशो
रुन्मेषं विदधीत मीत्कृतजुषो भानोस्तिथौ नायकः ॥२२॥
इति चित्रिणी चन्द्रकला समुद्देशः ॥
‘अथ शंखिनी चन्द्रकला समुद्देशः—
विष्णुतिथौ शंखिन्या वशीकरणोपायमाह—
कंठा मुल्लसितं विंलिख्य करजै रालिङ्ग्य दोभ्यां मुहु
——————————————————————————————
(१) सप्तम्या मिति क पुस्तके ग पुस्तके च दृश्यते !
गात्रे श्वोरसिजौ निपीड्य सुतरां विष्णो स्तिथौ चन्द्रवित् ।
“त्रयोदश्यां तिथौ तस्या द्रावणोपायं निरूपयति
आचुम्ब्येच्च कपोलकण्ठगलके मृद्नन्नुरोजद्वयं
कन्दर्पस्य तिथौ नखक्षतिवशात् प्राक् शङ्खिनीं द्रावयेत् ॥२३॥
भानुतिथौ शंखिन्या वशीकरणोपायं निरूपयति
व्यादष्टाौष्ठपुटं कपोलनयनं श्रोत्रं नखै रलिखेत्
सान्द्रानन्द निगूढ कण्ठ वलयं भानोस्तिथौ भामिनीम् ।
चतुर्दश्यां तिथौ तस्या द्रावणोपायं दर्शयति
आघातं नखरैश्च तत्र चरण ग्रीवाकुचोर-स्थले
कृत्वाऽऽलिख्य च भूतनाथदिवसे कुर्यात्सुधी विंह्वलाम् ॥२४॥
इति शंखिनी चन्द्रकला समुद्देशः ॥
“अथ हस्तिनी चन्द्रकला समुद्देशः
'गिरिजा तिथौ हस्तिन्या वशीकरणोपायं दर्शयति
“आकण्ठं परिरभ्य दोर्लतिकया निष्पीय वक्त्राम्बुजं
कक्षाश्च स्तनमण्डलोदरतटीं चञ्चन्नखै रामृशन्
क्षोणी भृत्तनयातिथा वैथ मुहुः कामालयं संस्पृशन्
संस्पृश्या धर पल्लवं ग्रह तिथौ कुर्याद् द्रुतां हस्तिनीम् ॥२५॥
( १ ) गाडामिनि क पुस्तके लिखितम् ।
( २ ) “सेवेन् ,, क संज्ञक पुस्तकस्थ पाठः । (३) “विह ,, इति क पुस्तके लिखितम्
प्रथम सायकः॥ ६
पूर्णमास्या ममावस्यां च तिथौ हस्तिन्या
द्रावणोपायं प्रदर्शयति—
सम्पूर्णेन्दुतिथौ परिक्षतदिने तस्यैव तुल्या तिथि
स्तस्या मेव वशीकृता शशिकलासम्बोधनैः कामिनी ।
कामागारचुंचुलिकासु करजर्दन्तैश्च दन्तच्छदे
गश्लेषै• परिचुम्बनैश्च विविधैरित्याह नन्दीश्वरः ॥ २६ ॥
इति हस्तिनीचन्द्रकला समुद्देशः ॥
इति चन्द्रकलासमुद्देशः ॥
पद्मिन्यादीनां नायिकानां सुरतोचितसमय
मुपवर्णयति ।
“कामिन्याः कथित श्चतुर्थचरणःकालो नलिन्या रते
प्राग्दम्भाहरे प्रयाति मुदितां चित्रप्रियां चित्रिणीम्।
शङ्खिन्याः समुदीरितः कविवरै र्याम स्तृतीयो मतो
मातङ्गी द्रवतामुपैति सुतरां नक्तंदिनस्यार्द्धयोः ॥ २७ ॥
“पद्मिन्या रात्रिसुरत मकिञ्चित्करमिति दर्शयति ।
सुखयति न पुमांसं पद्मिनी क्वापि रात्रौ,
निधुवनमिति तस्यां नैव किञ्चित् प्रयोज्यम् ।