सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
नाट्यशास्त्र: भाग २ (भरत मुनि - प्रदीप हिन्दी व्याख्या सहित: संगीत, वाद्य, ताल एवं रस-विधान)

नाट्यशास्त्र: भाग २ (भरत मुनि - प्रदीप हिन्दी व्याख्या सहित: संगीत, वाद्य, ताल एवं रस-विधान)

Natyashastra Part 2 of Bharata Muni with Pradipa Commentary

महर्षि भरत मुनि (टीकाकार: पं. बाबूलाल शुक्ल शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished668 पृष्ठ

पृष्ठ 265, कुल 668 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 265

१५४ नाट्यशास्त्रम्
मत्त-गति—
मत्तानान्तु गतिः कार्या मदे तरुणमध्यमे ।
वामदक्षिणपादाभ्यां घूर्णमानाऽपंसर्पणैः ॥ १२१ ॥
मद्यपान में तरुण तथा मध्यम मद की अवस्था वाले पात्र की गति
बायें तथा दाहिने पैर को घुमाते या लड़खड़ाकर आगे-पीछे ले जाते हुए
चलने वाली प्रदर्शित करनी चाहिए ॥ १२१ ॥
अवंकृष्टे मदे चैव ह्यनवस्थितपादिका ।
विधूर्णितशरीरा च करैः प्रस्खलितैस्तथा ॥ १२२ ॥
मद्यपान में अधम मद की अवस्था वाले पात्र की गति पैरों को पृथ्वी
अनियमित तौर से रखते, शरीर को (चारों ओर) डोलाते तथा हाथों
को घुमाते हुए प्रदर्शित करना चाहिए ॥ १२२ ॥
उन्मत्त-गति—
उन्मत्तस्यापि कर्तव्या गतिस्त्वनियतक्रमा ।
बहुचारीसमायुक्ता लोकानुकरणाश्रया ॥ १२३ ॥
रूक्षस्फुटितकेशश्च रजोर्ध्वस्ततनुस्तथा ।
अनिमित्तप्रकथनो बहुभाषी विकारँवान् ॥ १२४ ॥
गायत्यकस्माद्धसति सङ्गे चापि न सज्जते ।
नृत्यत्यपि च संहृष्टो वादयत्यपि वा पुनः ॥ १२५ ॥
कदाचिद्धावति जवात् कदाचिदवतिष्ठते ।
कदाचिदुपविष्टस्तु शयानः स्यात् कदाचन ॥ १२६ ॥
१. तरुणे मध्यमे मदे; क० (भ०) मन्दे, पदे—क० ।
२. घूर्णमानोऽपसर्पणैः, घूर्णमानापसर्पणात्—क० ।
३. अवकृष्टमदे, अपकृष्टे मदे—क; आकाश स्खलितैः प्रायः पादैश्चाप्यन-
वस्थितैः—क०; अवकृष्टे पदे—ख० ।
४. प्रचलितैः—क; पदैः प्रस्खलितैरथ—ख०; ग० ।
५. गतिस्तु नियत—क०, ग०; गतिस्त्वभिनयक्रमात्—ख० ।
६. रेणुध्वस्त—क० । ७. विकारवाक्—क० ।
८. प्रगीतहसितश्चापि नानाविकृतभूषणः ।
नृत्यते गीते च वाद्ये च भाषणे च सदा रतः ॥—क० (भ०) ।
९. शयानश्च कदाचन—क०; शयितः स्यात् कदाचन—ग० ।