मृगेन्द्र आगम: विद्या एवं योग पाद (भट्ट नारायणकण्ठ वृत्ति सहित प्राचीनतम कामिक आगम परिशिष्ट)

श्रीभट्टनारायणकण्ठविरचितवृत्त्युपेते । २८५
द्वीपशैलसरिद्वारि-
निधिमण्डलमण्डिता ।
ततोऽनन्तरं विविधजनास्पदा वक्ष्यमाण-
द्वीपजलनिधिवृन्दैर्भूषिता भूः ॥
द्वीपानां प्रमाणं संज्ञां चाह
जम्बूशाककुशक्रौञ्च-
शाल्मगोमेधपुष्कराः ॥ ३५ ॥
लक्षादिद्विगुणा द्वीपाः
क्षाराद्यब्धिभिरावृताः ।
वक्ष्यमाणवल्लक्षादारभ्योत्तरोत्तरद्विगुणद्वि-
गुणमानकैः क्षारक्षीरादिः । तत्प्रमाणैः समुद्रैः
परिवृता जम्ब्वादिद्वीपाः सप्त ॥
ततो हिरण्मयी भूमि-
र्लोकालोकश्च पर्वतः ॥ ३६ ॥
तमः परस्ताद्गर्भोदः
कटाहश्चेति भूतलंम् ।
पश्चात् भूमिः काञ्चनमयी, लोकालोकसं-

२८६ मृगेन्द्रतन्त्रे । [ १।१३
ज्ञोऽद्रिः, तद्बहिस्तमः, ततस्तु गर्भोदाख्यो-
ऽब्धिरण्डकटाहश्चेत्येतद्भूतलम् ॥
अथैतद्विभागं विस्तरेण ज्ञातुमिच्छन् मुनिः
प्रक्ष्यति
चित्रशैलसरिद्दीप-
काननोदध्यलंकृताम् ॥ ३७ ॥
पृथ्वीं भगवतीं शक्र
श्रोतुमिच्छामि विस्तरात् ।
त्वयि वक्तरि देवेश
सर्वप्रत्यक्षदर्शिनि ॥ ३८ ॥
निष्ठाज्ञप्तिरसाकृष्टं
श्रुतौ धावति मे मनः ।
विविधनगसरिद्दीपोपवनार्णवमण्डितां भुवं
विस्तराच्छ्रोतुमिच्छामि । त्वयि किल सकल-
प्रत्यक्षदर्शिनि उपदेष्टरि मम निरवशेषज्ञानौ-
त्सुक्याक्षिप्तं चेतः श्रवणनिमित्तं धावति ॥
वर्त्तयिष्य इत्यैन्द्रं वचः
वर्त्तयिष्ये द्विजश्रेष्ठ
प्रस्तुतोक्तिशरीरवत् ॥ ३९ ॥

श्रीमद्भट्टनारायणकण्ठविरचितवृत्त्युपेते । :२८७
द्वीपान्नदीवनान्तांश्च
शृणुष्वैकाग्रमानसः ।
इतः परमध्वग्रन्थः सुगमत्वात्क्वचित् प्रदे-
शवृत्त्या व्याख्यायते, वर्तयिष्येऽभिधास्ये प्र-
स्तुतोक्तिशरीरक्रमेण ॥
जम्बूद्वीपं क्षितेर्नाभि-
स्तद्वृत्तं लक्षयोजनम् ॥ ४० ॥
क्षाराब्धिना परिवृतं
परिवृत्तेन तावता
तावतेति तथाप्रमाणेन ॥
तस्य मध्ये स्थितः शैल-
राजराजो हिरण्मयः ॥ ४१ ॥
तिरस्कृतांशुमज्ज्योति-
र्मेरुः सुरनिषेवितः ।
तन्मध्ये पर्वताधिराजो देवसेवितः काञ्च-
नमयः प्रतिहतार्ककान्तिर्मेरुः स्थितः ॥
स षोडश सहस्राणि
क्षितौ विष्टो महीतलात् ॥४२॥

२८८ मृगेन्द्रतन्त्रे । [ ११।३
तदूनमुन्नतो लक्षं
मूले षोडश विस्तृतः ।
स मेरुर्भूमेरन्तः षोडश योजनसहस्राणि प्र-
विष्टः, महीतलादारभ्य ऊर्ध्वं यावत् चतुरशी-
तिसहस्रोन्नतिः, मूले च षोडशसहस्रविस्तारः ।
ऊर्ध्वतोऽस्य शरावाकृतिविस्ताराधिक्येन द्वैगु-
ण्यं । उक्तं च श्रीमत्स्वतन्त्रे
'षोडशैव सहस्राणि ऊर्ध्वभागे प्ररोपितः ।
तान्यस्य मूले विस्तारस्तदूर्ध्वं द्विगुणस्तु सः ॥
स शरावाकृतिर्देवि मेरुर्देवाश्रयोऽद्रिराट् ।' (१०।१२३)
इति ॥
त्रिषु पादान्तरेष्वस्य
चतुर्वृद्धेषु पर्वसु ॥ ४३ ॥
नेमयः कटकाकारा
निर्गता दीप्तिमत्तराः ।
एका दशसहस्रा तु
मनुसाहस्रिकी परा ॥ ४४ ॥
नेमिर्या मस्तकोपान्ते
लोकपालसमाश्रया ।

चक्रवाटेति तामाहुः
सर्वरत्नप्रभावतीम् ॥ ४५ ॥
अस्य मेरोः, स्वोच्छ्रायपादेन पञ्चविंशतिस-
हस्रात्मकेनान्तरं येषां, तेषु तथाविधेषूत्तरं
चतुःसहस्रविवृद्धेषु पर्वसु भागसन्धिषु कट-
काकाराः सुष्ठु दीप्तास्तिस्रो नेमयो मेखला नि-
र्गताः। तदेवैषु त्रिषु स्थानेषु चतुर्वृद्धत्वं दर्श-
यति एकादशसहस्रेत्यादिना। एका आद्या
दशसहस्रप्रमाणा, द्वितीया मनुसाहस्रिका
चतुर्दशसहस्रा, चतुर्वृद्धोक्तेश्च तृतीया अष्टा-
दशसहस्रविस्तृता। नेमिर्या मस्तकसमीपे
लोकपालाश्रयभूता च, तामनेकरत्नप्रभाभास्वरां
चक्रवातोक्त्या आगमज्ञा आहुः। एवं च
प्रागुक्तचतुरशीतियोजनसहस्रोच्छ्रायस्य मेरोः
पर्वत्रयं पञ्चसप्ततिसहस्रमानकं, कटकत्रयं तु
नवसहस्रोन्नतम्। एकैकस्य त्रिसहस्रमानकत्व-
मित्यागमः ॥ ४५ ॥
सिद्धगन्धर्वमहतां
तदधः पर्वसु स्थितिः।
३७

२९०. मृगेन्द्रतन्त्रे । [ ११।३
चक्रवाटाधःस्थितेषूक्तेषु त्रिषु पर्वसु सि-
द्धादीनामास्पदं, या तु चक्रवाटाख्या ऊर्ध्वमे-
खला तस्यामष्टसु शृङ्गेषु पुर्योऽष्टौ समवस्थिताः ॥
प्राच्यादिष्विन्द्रमुख्यानां
नामतस्तान्निबोधत ॥ ४६ ॥
स्पष्टः श्लोकः ॥ ४६ ॥
नानारत्नप्रभाजाल-
मण्डलालङ्कृता हरेः ।
सिद्धसाध्यमरुज्जुष्टा
रुक्मभूरमरावती ॥ ४७ ॥
विविधरत्नकान्तिकलापपरिवेषभूषिता सि-
द्धादिसेविता हेमभूतला प्राच्यामिन्द्रस्यामरा-
वत्याख्या पुरी ॥ ४७ ॥
रक्तपीतमणिप्राय-
हेमप्राकारगोपुरा ।
वह्नेस्तेजोवती वह्नि-
तुल्यभूतनिषेविता ॥ ४८ ॥

श्रीमन्नारायणकण्ठविरचितवृत्त्युपेते । २९१
मृत्योः संयमनी तुङ्ग-
लोहप्राकारमण्डला ।
कालपाशपितृव्यादि-
प्रेतमारिनिषेविता ॥ ४९ ॥
कालपाशादिजुष्टात्युन्नतायसप्राकारसमूहः
संयमनी नाम दक्षिणस्यां दिशि याम्यपुरी ।
मारिर्नाम युगपदनेकलोकक्षयहेतुरुत्पातो वि-
शिष्टदेवताधिष्ठानः । सा च देवता प्रेतपतिना-
ज्ञप्ता यत्र क्वचित्कार्यं करोति ॥ ४९ ॥
कृष्णा दैत्यपतेर्मर्त्यो-
र्धामवद्दैत्यसेविता ।
नीलरत्नप्रभाजाल-
वितानवरभूषणा ॥ ५० ॥
वैदूर्येन्द्रनीलप्रभापुञ्जवद्भिर्वितानश्रेष्ठैर्भूषि-
ता यमपुरीवदसितवर्णा दैत्यजुष्टा कृष्णाख्या
निर्ऋतेः पुरी ॥ ५० ॥
शुद्धवत्यम्बुनाथस्य
स्फटिकोपलनिर्मिता ।

२९२ मृगेन्द्रतन्त्रे । [ ११।३
पाण्डुराभ्रोपमैर्यादः-
सेविता भाति धामभिः ॥ ५१ ॥
शुद्धवती नाम वरुणस्य नगरी स्फटिक-
शिलाविरचिता मकरकूर्मादिसेविता श्वेता-
भ्रशुभ्रैर्गृहैः शोभते ॥ ५१ ॥
वायोर्गन्धवती तुङ्ग-
श्वेतपीतध्वजाकुला ।
बलवद्भूतसंजुष्टा
सर्वरत्नविनिर्मिता ॥ ५२ ॥
श्वेतैः पीतैश्च ध्वजैर्युक्ता विचित्ररत्नविर-
चिता समर्थभूतनिषेविता वायोः पुरी गन्ध-
वती नाम ॥ ५२ ॥
महोदया चन्द्रमसः
श्वेता मुक्तादिनिर्मिता ।
द्विजसंघस्तुता भाति
पुरैर्हिमगिरिप्रभैः ॥ ५३ ॥
सोमस्योदीच्यां महोदयाख्या पुरी शुक्ला
मुक्तादिनिर्मिता, आदिग्रहणात् चन्द्रकान्त-

श्रीभट्टनारायणकण्ठविरचितवृत्त्युपेते । २९३
दृषदा, सा च ब्राह्मणवृन्दस्तुता प्रालेयाद्रि-
द्युतिभिर्भवनैः शोभते ॥ ५३ ॥
ज्वलल्ललाटदृग्दग्ध-
स्मरमृत्युंयशोभृतः ।
पुरी यशोवती सर्व-
रत्नजा रुद्रसेविता ॥ ५४ ॥
ज्वलता तृतीयेनाक्ष्णा दग्धौ कामकालौ
येन, अत एव तथाविधसकलजगद्वैरिविनाशा-
द्यशोभृत ईशाननाथस्य सर्वरत्नविनिर्मिता रुद्रैः
सेविता च यशोवती नाम पुरी ॥ ५४ ॥
इति सर्वर्तुसुखदा-
श्चक्रवाटार्धविस्तृताः ।
पुर्योऽष्टावनिलोद्धूत-
पारिजातरजोऽरुणाः ॥ ५५ ॥
वेधसा निर्मिता लोक-
पालचक्रानुवर्तिनाम् ।
भूतये स्वर्ग इत्येता
गीयन्ते कविभिः क्षितौ ॥ ५६ ॥

२९४ मृगेन्द्रतन्त्रे । [ १।१३
सर्वेषां ऋतूनां संबन्धि सुखं ददतीति
सर्वर्तुसुखदाः, तथा चक्रवाटार्धेन नवसहस्रा-
त्मकेन विस्तीर्णा, लोकपालचक्रानुवर्तिना-
मिन्द्राद्याराधकानां भूतयेऽभ्युदयाय स्वर्ग इ-
त्येताः पुर्यः कविभिर्गीयन्ते । पारिजातः स्व-
र्गद्रुमविशेषः तत्कुसुमरजोरुणत्वेन मनोरमत्व-
मासां युक्तम् ॥ ५६ ॥
अथ ब्रह्मणः पुरी
चतुर्दश सहस्राणि
योजनानां स्वयंभुवः ।
मध्ये मनोवती नाम
पुरी लोकेशवन्दिता ॥ ५७ ॥
या चकारारुणानुच्चै-
र्विद्युन्मार्गान्महःश्रिया ।
सावित्र्या स्पर्धमानेव
स्वर्गकामातिवर्तिनी ॥ ५८ ॥
महाश्रियेति तेजोलक्ष्म्या, स्वर्गे कामाः
स्वर्गकामाः तेषां ततः प्रवृत्तिनिवृत्तीति स्वर्गका-

[Header] श्रीभट्टनारायणकण्ठविरचितवृत्त्युपेते । २९५

मातिवर्तिनीत्वमत एव तेजोतिशययोगाद्ब्रह्म-
पदावाप्तिहेतुत्वाच्च सावित्र्या स्पर्धमानेव ॥५८॥
तस्यामुपासते देवा
मुनयश्च महौजसः ।
महायोगेश्वरैः सिद्धै
र्यमाद्यैर्भूतवेधसम् ॥ ५९ ॥
तस्यामतुलबला देवा महर्षयश्च महतां यो-
गिनामपि ध्येयं विधातारं सिद्ध्यर्थं यमनियमा-
दिभिरुपासते सेवन्ते । अहिंसासत्यास्तेयब्रह्म-
चर्यापरिग्रहा यमाः, शौचसन्तोषार्जवस्वाध्याये-
श्वरप्रणयना नियमाः ॥ ५९ ॥
तदीशभागे तस्याद्रेः
शृङ्गमादित्यसन्निभम् ।
यत्तञ्ज्योतिष्कमित्याहुः
सदा पशुपतिप्रियम् ॥ ६० ॥
तस्या ब्रह्मपुर्या ईशानदिग्गतमेरुशृङ्गमत्ति-
दीप्तं परमेश्वरस्येष्टं ज्योतिष्काख्यम् ॥ ६० ॥
तस्य सानुषु हैमेषु
रत्नचित्रेषु संस्थिताः ।

२९६ मृगेन्द्रतन्त्रे । [ ११।३
स्कन्दनन्दिमहाकाल-
गणेशादिगणेश्वराः ॥ ६१ ॥
मूर्ध्नि देवादिदेवस्य
स्थानं त्रिपुरविद्विषः ।
रुद्रायुतगणैर्जुष्टं
ब्रह्माद्यैश्च सुरोत्तमैः ॥ ६२ ॥
तस्य ज्योतिष्कस्य समभूभागेषु प्रकृष्टानां
सदाशिवतत्त्वाधोवक्ष्यमाणत्वाद्वरा स्कन्दन-
न्दीशादयो गणेश्वराः, शिरसि तु ब्रह्मेन्द्रा-
दीनां विनेतुः साक्षाद्भगवतः स्थानमनेकसं-
ख्यैः रुद्रैर्ब्रह्माद्यैश्च देवैः सेवितम् ॥ ६२ ॥
इति मेरुरधोऽस्यान्ते
दिक्षु ये भूधराः स्थिताः ।
तच्छिष्टानि नवद्वीपे
वर्षाण्यस्मिन्निबोध मे ॥ ६३ ॥
इत्थं मेरुरुक्तः, अस्याधो वक्ष्यमाणविष्क-
म्भशैलाश्चत्वारः । प्राच्यादिदिक्षु ये स्थिताः
तद्वर्जितानि वर्षाणि नवास्मिन् जम्बूद्वीपेऽव-
धारय ॥ ६३ ॥

श्रीभट्टनारायणकण्ठविरचितवृत्त्युपेते । २९७
तत्र विभागाद्रींस्तावदाह
निषधो हेमकूटश्च
हिमवांश्चाचलोत्तमाः ।
मेरोर्दक्षिणतो नीलः
श्वेतः शृङ्गीति वामतः ॥ ६४ ॥
सहस्रद्वयविष्कम्भा
दशोत्सेधा नवान्तराः ।
प्रागायताः सुपर्वाणः
सागराहितकोटयः ॥ ६५ ॥
मेरोर्दक्षिणदिग्भागे निषधहेमकूटहिमवन्तः ।
उत्तरे नीलश्वेतशृङ्गवदाख्या विभागाचलाः,
एते द्वियोजनसहस्रविष्कम्भा दशसहस्रोच्छ्रा-
याः, नवसहस्रव्यवधानाः प्राक्पश्चिमदिग्वर्ति-
क्षारोदलग्नपर्यन्ताः । सुपर्वाण इति, सुष्ठु शोभ-
नानि पर्वाणि वक्ष्यमाणा(ना)न्तरस्थानि व-
र्षाणि येषाम् ॥ ६५ ॥
तदर्धेनात्तविष्कम्भौ
माल्यवद्गन्धमादनौ ।
३८

२९८ मृगेन्द्रतन्त्रे । [ १।१३
याम्योत्तरौ प्राक्प्रतीच्यो-
मेरुतस्तावदन्तरौ ॥ ६६ ॥
निषधादिशैलमानार्धेन गृहीतविस्तारौ स-
हस्रविस्ताराविति यावत् । दक्षिणोत्तरायतौ
मेरुतः प्राच्यां प्रतीच्यां च माल्यवद्गन्धमादनौ ।
तावदन्तराविति, यावदेव चतुर्दिक्षु स्थितनिष-
धादिशैलवर्षावृतशिष्टं चतुस्त्रिंशत्सहस्रायामम-
न्तरं दक्षिणोत्तरदिशोस्तावत्प्रमाणमेवानयोर्म-
ध्यमित्यर्थः ॥ ६६ ॥
तदेव विभागाचलैः परिच्छेत्तुमाह
पश्चान्माल्यवतः प्राच्यां
गन्धमादनशैलतः ।
इलावृतं नीलगिरे-
र्याम्यतो निषधादुदक् ॥ ६७ ॥
माल्यवतोऽद्रेः पश्चिमदिग्भागे गन्धमाद-
नाद्रेः प्राङ् नीलगिरेर्दक्षिणतो निषधादुत्तरे
चेलावृतं वर्षं जम्बूद्वीपमध्यस्थम् ॥ ६७ ॥
भद्राश्वं माल्यवत्प्राच्यां
वर्षं भद्रजनाकुलम् ।

श्रीमद्भट्टनारायणकण्ठविरचितवृत्त्युपेते । २९९
सुकेतनं केतुमालं
प्रतीच्यां गन्धमादनात् ॥ ६८ ॥
माल्यवतः प्राक् भद्राश्वं वर्षं गन्धमाद-
नात् प्रत्यक् शोभनगृहं केतुमालं नाम ॥ ६८ ॥
निषधाद्धरिवर्षे यद्-
याम्यतो हेमकूटतः ।
नाम्ना किंपुरुषं ख्यातं
भारतं हिमवद्गिरेः ॥ ६९ ॥
रम्यकाख्यमुदङ्नीला-
द्धिरण्वं श्वेतपर्वतात् ।
यदुत्तरे शृङ्गवतः
कुरुवर्षं तदुच्यते ॥ ७० ॥
विष्कम्भशैलाश्चत्वारो
मेरोः स्थैर्याय वेधसा ।
लक्षाधोन्नतयः क्लृप्ता-
स्तेषां पूर्वेण मन्दरः ॥ ७१ ॥
श्वेतो हरिद्राचूर्णाभो
याम्यतो गन्धमादनः ।

३०० मृगेन्द्रतन्त्रे । [ १।१३
प्रतीच्यां विपुलो नीलः
सुपार्श्वः सौम्यतोऽरुणः ॥७२॥
सहस्रयोजनच्छाया-
स्तेषु कल्पद्रुमाः स्थिताः ।
कदम्बजम्ब्वावश्वत्थ-
न्यग्रोधौ चोत्तरान्तिकाः ॥७३॥
मेरोर्दाढ्यार्थं श्वेतनीलपीतारुणवर्णाः प्रा-
च्यादिदिक्षु मन्दरगन्धमादनविपुलसुपार्श्वा-
ख्या विष्कम्भाः पञ्चाशतसहस्रोच्छ्रायाः सृष्टाः ।
येषु योजनसहस्रोन्नतयः कदम्बजम्ब्वादयश्च
कल्पपादपाः स्थिताः ॥ ७३ ॥
जम्बूफलरसोद्भूता
मेरुं पर्येत्य निम्नगा ।
विवेश मूलमेवास्य
कनकीकृत्य तां महीम् ॥ ७४ ॥
तं पीत्वा पक्षिसर्पाखु-
मृगशाखामृगादयः ।

श्रीमद्भट्टनारायणकण्ठविरचितवृत्त्युपेते । ३०१
बभूवुः काञ्चना ये च
सत्त्वास्तस्यां कृताप्लवाः ॥ ७५ ॥
पर्येत्य प्रदक्षिणं कृत्वा, अस्येति मेरोः,
शाखामृगा वानराः । आदिग्रहणेन गजा-
श्वादयः ॥ ७५ ॥
द्वीपकेतुरभूज्जम्बूः
कल्पशाखिषु सत्स्वपि ।
प्रभावातिशयात्ख्यातं
जम्बूद्वीपमिदं ततः ॥ ७६ ॥
द्वीपानां केतुर्ध्वजो द्वीपकेतुः ॥ ७६ ॥
अथ विष्कम्भशैलानां सरांश्युपवनानि चो-
च्यन्ते
तत्र
प्राच्यां विष्कम्भशैलस्य
मूले चैत्ररथं वनम् ।
सरोऽरुणोदकं नाम
तत्र हेमाब्जमण्डितम् ॥ ७७ ॥
स्पष्टम् ॥ ७७ ॥

३०२ मृगेन्द्रतन्त्रे । [ १।१३
याम्याद्रिमूले गन्धर्व-
सुरसिद्धाप्सरोवृतम् ।
नन्दनं मानसं तत्र
सरो मानसतस्करम् ॥ ७८ ॥
दक्षिणे विष्कम्भशैलमूले नन्दनाख्यमुप-
वनम्, सरश्चात्र मनोहारि मानसं नाम ॥ ७८ ॥
वैभ्राजं वैपुले मूले
सितोदश्च ह्रदोत्तमः ।
देवैर्निषेव्यते छन्नः
कमलैरंशुमत्प्रभैः ॥ ७९ ॥
विपुलाख्यस्याद्रेर्मूले वैभ्राजाख्यं वनं सि-
तोदकं नाम सरः यदर्ककान्तिभिरब्जैर्मण्डितं
सुरैरासेव्यते ॥ ७९ ॥
सौपार्श्वे धृतिमन्नाम
काननं भद्रको ह्रदः ।
सौगन्धिकाम्बुजच्छन्नः
सेव्यते पितृभिः सदा ॥ ८० ॥
सुपार्श्वस्य मूले धृतिमद्वनं पितृसेव्यमति-

श्रीमद्भट्टनारायणकण्ठविरचितवृत्त्युपेते । ३०३
सुरभ्यब्जच्छन्नं भद्रकाख्यं सरः। साम्प्रतमि-
लावृतादिद्वीपनिवासिनो जनस्याहारायुःका-
न्त्यादिवर्णनम् ॥ ८० ॥
त्रयोदशसहस्रायु-
र्जम्बूफलरसाशनः ।
मेर्वालोकोपलब्धार्थो
जनः सुत्वगिलावृते ॥ ८१ ॥
मेर्वालोकेन च दीपेन प्रकाशेनाधिगतप-
दार्थः । सुत्वगिति कान्तच्छविः ॥ ८१ ॥
वर्षायुतायुर्नीलाब्ज-
द्युतिः पनससारभुक् ।
केतुमाले जनो दिव्य-
देहबन्धः सुखी बली ॥ ८२ ॥
वर्षाणामयुतं दशसहस्राणि आयुर्यस्य स
तथा । पनसाख्यानि फलानि तेषां सारो निः-
ष्यन्दस्तं भुङ्क्ते इति पनससारभुक् ॥ ८२ ॥
चन्द्रबिम्बद्युतिर्नीला-
ब्जाशनो भद्रवाजिनि ।

३०४ मृगेन्द्रतन्त्रे । [ १।१३
दशवर्षसहस्रायु-
र्दुःखशोकभयोज्झितः ॥ ८३ ॥
भद्रवाजिनि इति भद्राश्वे वर्षे ॥ ८३ ॥
त्रिंशदब्दसहस्रायुः
कामवृक्षफलाशनः ।
युग्मप्रसूतिः कुरुषु
श्यामापुष्पद्युतिर्जनः ॥ ८४ ॥
कामादिच्छातो वृक्षफलाशनं यस्य, यथे-
ष्टानि वृक्षफलानि निर्माय भुङ्क इत्यर्थः । कु-
रुषु इति कुरुवर्षे । युग्मप्रसूतिः युगपत् क-
न्याकुमारौ स्तः । श्यामा प्रियङ्गुः तत्पुष्पद्युति-
गौरप्रायकान्तिः ॥ ८४ ॥
अथात्रैव वर्षे संनिकर्षस्थौ चन्द्रद्वीपभद्रा-
करद्वीपौ उच्येते
भूतवेदसहस्रौ द्वा-
वेकदिक्संधिलक्षितौ ।
सोमवाय्वाशयोः सिद्ध-
मुनिचारणसेवितौ ॥ ८५ ॥