मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

५२] लिङ्गविधानम् १४५

पत्रावलीढकाश्मं च अ(चा)मलावटे कदाशमना ।
आतपेनावलीढं चेद् वर्जयेत्सा शिला भवेत् ॥ ८३ ॥
यत्पूर्वोत्तराग्रं ज्ञात्वा मूलं दक्षिणपश्चिमे ।
अधोभागा(गे) मुखं ज्ञात्वा शयने चापरोर्ध्वकम् ॥ ८४ ॥ 192
पूर्वाग्रं(ग्राश्) च शिला(लाः) सर्वे(र्वा) दक्षिणे सव्यपार्श्वके ।
उत्तरे वामभागं स्यादुत्तराग्रशिले(ल्लायां) विदुः ॥ ८५ ॥
पूर्वे तु दक्षिणं पार्श्वं पश्चिमे वामपार्श्वकम् ।
ईशानामशिलानां तु मूले(लं) नैर्ऋत्यदेशके ॥ ८६ ॥ 196
अन्यकोणेषु सर्वेषु मूलमग्रं न विद्यते ।
दिक्षु दीर्घशिला सर्वाः पुंशिलानां(ञ्च) प्रकीर्तितम्(ताः) ॥ ८७ ॥
चतुष्कोणेषु दीर्घं स्याच्छिलाषण्डः प्रकीर्तितः ।
प्रभूतं च स्थिता(तं) सर्वं पृथिव्याकाशायतं तथा ॥ ८८ ॥ 200
ऊर्ध्वाग्रमध्यो मूलं [च] प्रागुक्तदिक् तथैशके ।
तत्तदुन्नतवक्रं च यदि स्थापने भवेत् ॥ ८९ ॥
तत्पार्श्वं पूर्ववज्ज्ञात्वा तस्याकारमिहोच्यते ।
मूलमग्रं च मध्यं च समाकारं तु पुंशिला ॥ ९० ॥ 204
स्थूलमूलं कृशाग्रं स्यात्स्त्रीशिला तु प्रकाशिता ।
स्थूलाग्रं च कृशं मध्ये स्थूलं नपुंसकं शिला ॥ ९१ ॥
चतुरश्रं पुंशिला प्रोक्तं वृत्तं स्याद् वनिता शिला ।
बहुधा गृह्य(चाम्र)शृङ्गं स्यान्नपुंसकं तमु(दु)दाहृतम् ॥ ९२ ॥ 208
कांस्यकाञ्चननिनादं स्यात्स्त्रीशिला तु प्रकीर्तिता ।
रत्नभाण्डध्वनिनादं शिला च पुरुषं स्मृतम् ॥ ९३ ॥
निर्ध्वनि च शिला सर्वं नस्त्री नपुमान् विदुः ।
तालध्वनिनादं स्याच्छिला वल्याः(स्रो) प्रकीर्तितम्(ता) ॥ ९४ ॥ 212
महिषध्वनिसंयुक्ता शिला वृत्ताः प्रकीर्तिता ।
पूर्वोक्तध्वनी(कार्धानि)नादं यावना च शिला भवेत् ॥ ९५ ॥
शिलासर्वेषु वृत्तं च शिलारूच्छा[लाँ] विवर्धयेत् ।
पुंशिखेन(लया) पुमान्(मांसं) लिङ्गं कुर्याद्रेखां विवर्जयेत् ॥ ९६ ॥ 216

43

शक्तीनां पीठकानां च स्त्रीशिलासंग्रहं (हो) भवेत् ।
प्रासादादीनि (नां) सर्वेषां नपुंसकशिला भवेत् ॥ ९७ ॥
श्वेतरक्तं च पीतं च शिला कृष्णं यथाक्रमात् ।
द्विजातीनां च वर्णानां कुर्याल्लिङ्गादिना (दीन्) बुधः ॥ ९८ ॥
सर्वेषामपि वर्णानां सा शिला कृष्णमेव वा ।
सर्वेषां वर्णपाषाणे कृष्णरेखां विसर्जयेत् ॥ ९९ ॥
श्वेतं च स्वर्णरेखं च सर्वसंपत्करं शुभम् ।
शिलासंग्रहणं प्रोक्तं शेषमर्हमागमोक्तवत् स्मृतम् ॥ १०० ॥
स्वयम्भुलिङ्गसर्वेषां लक्षणं वक्ष्यतेऽधुना ।
उद्भूतं दैवकं चैव मानुषं गाणवं तथा ॥ १०१ ॥
एवं चतुर्विधं लिङ्गं स्वयम्भुरिति कीर्तितम् ।
तत्स्थाप्य(प्यं) स्वयमुद्भूतं स्वयम्भुरिति कीर्तितः ॥ १०२ ॥
देवैश्च स्थापितं लिङ्गं दैविकं लिङ्गमुच्यते ।
मानुषैः रचितं लिङ्गं मानुषं चेति कथ्यते ॥ १०३ ॥
अन्येषु (न्यैः) रचितं लिङ्गं चार्षञ्चैव कथ्यते ।
गणैश्च पूजितं लिङ्गं गाणं चेति प्रकथ्यते ॥ १०४ ॥
उद्भूतं श्वेतवर्णं चे (कुर्या) द् दैविकं रक्तवर्णकम् ।
मानुषं पीतवर्णाभं कृष्णवर्णं च गाणक (व) म् ॥ १०५ ॥
आर्षं युक्तसूत्रं स्यात्स्वस्तिकाकृतिरे (मे) व वा ।
उद्भूतं शङ्कराकारं रुद्राक्षरं [च] दैविकम् ॥ १०६ ॥
नगर्दभं (गोपमं) गाणवं स्याल्लिङ्गाकारमिहोच्यते ।
उद्भूतस्ता (तं स्थू) लमूलं स्यात्कृशाग्रं वा समाधिकम् ॥ १०७ ॥
अन्यथा सर्वलिङ्गानां स्थूलाग्रं कृशमूलकम् ।
दैविकं डिण्डिमाकारं मानुषाद्रैपुषा (धं स्नुकस्रुवा) कृतिः (तिम्) ॥ १०८ ॥
उद्भूतं पर्वताकारं कूश्मा (कुष्मा) ण्डाकार (रं) गाणवम् ।
पुण्यनद्यद्रिदेशे तु लिङ्गसंग्रहणं भवेत् ॥ १०९ ॥
एवं परार्थं लिङ्गं स्याच्छेषमागमतो (मो) क्तवत् [स्यात्] ।
आत्मार्थं लिङ्गपीठस्य लक्षणं पठ्यतेऽधुना ॥ ११० ॥

५२१ लिङ्गविधानम् ३४७
पीठतुङ्गं समं वाथ त्रिपादं सार्धमेव वा ।
लिङ्गायाममिति प्रोक्तं नाभं(हं) पीठविशालवत् ॥ १११ ॥
नदीपर्वतदेशे तु लिङ्ग(पीठ)संग्रहणं भवेत् । 248
श्वेतरक्तं च पीतं च कृष्णवर्णं चतुष्टयम् ॥ ११२ ॥
भूसुरादिचतुर्णां तु वर्णानां लिङ्गतः क्रमात् ।
अथवा कृष्णवर्णं च तत्सर्वं सार्विकं भवेत् ॥ ११३ ॥
अतिकर्ष(र्षि)तलिङ्गं यद्भूदेव्यं च शम्भुरुच्यते । 252
तन्न स्वयम्भुलिङ्गे तु विरूपं च विशेषतः ॥ ११४ ॥
सम्यक् सूत्रे च संकुर्याद्यावल्लक्षणमुच्यते ।
तल्लिङ्गं मानुषं प्रोक्तं तत्पर्वतालिन्द्र(वालिन्द)के [च] ॥ ११५ ॥
रेखाबिन्दुकलङ्काङ्कं वर्जयेत्तद् विशेषतः । 256
सौवर्णीबिन्दुरेखाढ्यं सर्वसंपच्छुभावहम् ॥ ११६ ॥
ईषत्तुङ्गतं लिङ्गं हर्म्यवत्स्वयंभुलिङ्गकम् ।
वृत्तं वायतवृत्तं वा नाभे(भेः) चरणा[भा]यते ॥ ११७ ॥
किञ्चित्तुङ्गतं वर्त(र्तुं) निम्नं तत्पृष्ठ(पीठ)मिष्यते । 260
स्थूलाग्रं यत्कृशं मूले लिङ्गं सर्वं निशा(जा)कृति ॥ ११८ ॥
स्वभावदन्तोष्ठाद्युक्तं चेलिङ्गं तन्मानुषं भवेत् ।
सिकतारोपणं ज्ञात्वा चैवं स्वयम्भुलिङ्गकम् ॥ ११९ ॥
विनारक्तं विनाकृष्णं सैकते लिङ्गमिष्यते ।
सर्वं(र्व) स्वयम्भुलिङ्गेषु आ(चा)त्मार्थं च परार्थके ॥ १२० ॥ 264
नसंधे(घे)षु च रक्तेषु लिङ्गस्योक्ते(क्ता)र्चनं भवेत् ।
उक्तलिङ्गप्रकारेण शेषमागमतो(मो)क्तवत् [च] ॥ १२१ ॥
आत्मार्थार्चनलिङ्गस्य वक्ष्यते पीठलक्षणम् ।
कर्तृनाशं परित्यज्य किञ्चिच्चैव शिला भवेत् ॥ १२२ ॥ 268
जलानलातपवातस्पृष्टाश्मानि विवर्जयेत् ।
पृथ्वीगर्भस्थितं स्निग्धं बिन्दुरेखां(खं) विवर्जयेत् ॥ १२३ ॥
कल्पितं चैकभागं स्यात्स्त्रीशिला तु प्रकीर्तितम्(ता) ।
सपूरं(पुंसं) सूक्ष्मदष्ट्रं च [नपुंसकं] शिला भवेत् ॥ १२४ ॥ 272

सम्यक्कृष्णा नीलाः प्रोक्ताः वर्णमन्यं विवर्जयेत् ।
कर्षपाषाणवत्स्वर्णरेखालोपखमिष्यते ॥ १२५ ॥
एवं परि(री)क्षिते पश्चात् शि(च्छि) लासंग्रहणं भवेत् ।
एवं लक्षणयुक्तस्य शिलापीठं प्रकुर्वते ॥ १२६ ॥ 276
कर्तुर्दैक्षिणहस्तस्य मध्यमाङ्गुलमध्यमे ।
पर्वता(र्वा) यतनस्ता(ना) दमङ्गुली त्रिविधं भवेत् ॥ १२७ ॥
यवेन कल्पिते वापि चाङ्गुलेवा(ना)पि कल्पयेत् ।
कर्तुर्नक्षत्रमित्रं(श्रं) हि मानं युक्त्या प्रयोजयेत् ॥ १२८ ॥ 280
परार्थे वा स्वयम्भूनां मानाङ्गुलवशेन वा ।
आयाममिति षड्वर्गाभित्थं पीठोदयं भवेत् ॥ १२९ ॥
लिङ्गमानं वियुक्तं चेत्कुर्यात्तु मानुषादीनाम् ।
तन्त्रिभिर्यवं समारभ्य द्वियङ्गुलविवर्धनात् ॥ १३० ॥ 284
पञ्चविंशाङ्गुलान्तं स्यात्पीठविस्तारमेव च ।
अङ्गुलत्रयमारभ्य द्वियङ्गुलविवर्धनात् ॥ १३१ ॥
पञ्चविंशाङ्गुलान्तं स्यात्पीठविस्तारं विधीयते ।
षड्वर्गा[या] दिशुभं कुर्याद्यथाभागादि संभवम् ॥ १३२ ॥ 288
तन्मानं पीठविस्तारं कृत्वा तु चतुरंशकम् ।
एकांशं लिङ्गमानं स्याच्छेषं तत्पीठतुङ्गकम् ॥ १३३ ॥
अथवा पञ्चभागांशं तल्लिङ्गोदयमीरितम् ।
शेषं तु पूर्ववत्पीठं तुङ्गं कुर्याद् विचक्षणः ॥ १३४ ॥ 292
पीठतारसमं लिङ्गं मध्यनालाग्रकान्तकम् ।
पीठतारं द्वयं कृत्वा ए(चै) कांशं नालविस्तृतम् ॥ १३५ ॥
तच्चतुर्भागिकैकांशं(शा) द्हीनं नालाग्रतारकम् ।
केचिद् द्वित्र्यंशमेवं स्यान्मूलाग्रान्तञ्चयं क्रमात् ॥ १३६ ॥ 296
तद्विशालत्रिभागैकं प्रणाले विस्तारमेव वा ।
पीठतारचतुर्थांशं त्रियं(त्र्यां)शं धृतवारिका ॥ १३७ ॥
पीठतारसमं चैव लिङ्गं तत्(ङ्कस्य) परिखाहकम् ।
एवमात्मार्थलिङ्गेषु स्वयम्भुवं परार्थके ॥ १३८ ॥ 300

५२] लिङ्गविधानम् ३४६
कुर्यादने कलिङ्गेषु चैकलिङ्गं न कारयेत् ।
पीठतुङ्गं त्रिधा कृत्वा ए(चै)कांशं गलतुङ्गकम् ॥ १३९॥
अथवा पञ्चद्वयांशं वा गलतुङ्गं विशेषतः ।
शेषं तु चोर्ध्वाधो बन्धं पट्टजन्मसरूरुहम् ॥ १४० ॥ 804
एकांशं जन्मतुङ्गं तु ए(चै)कभागैकं वेत्रकम् ।
तत्समं पङ्कजाग्रं स्यात्पद्मकुक्षिद्व यांशकम् ॥ १४१ ॥
तदष्टांशैकवेत्रं स्यात्तत्समं चोर्ध्ववेत्रकम् ।
पूर्ववत्कर्णसंयुक्तमूर्ध्वखण्डमधउक्तवत् ॥ १४२ ॥ 808
सपादंशाधिकं हीनं वा यन्मानोरम्यं मानयोः ।
पीठतारोदयं नालं दीर्घं प्रागुक्तवन्नयेत् ॥ १४३ ॥
वृत्ताकारं तु पीठं स्यादन्याकृतिं वर्जयेत् ।
पीठतुङ्गे तु गन्धं(रन्ध्रं) स्याल्लिङ्गमाहस्य सादृशम् ॥ १४४ ॥ 812
लिङ्गतुङ्गविशेषं स्याद्देशनं तन्नयेद्बुधः ।
मानयेद्बहुलिङ्गे तु चैकानेकादि[लिङ्ग]कैः ॥ १४५ ॥
एतत्तु सर्वलिङ्गेषु चात्मार्थं च परार्थके ।
तन्मध्ये स्थापयेल्लिङ्गमादौ रत्नानि विन्यसेत् ॥ १४६ ॥ 816
लिङ्गस्य परितो रन्ध्रे स्वर्णवस्त्रैर्निबन्धनम् ।
अभावे रजतेनैव ताम्रं वायसमेव च ॥ १४७ ॥
कारयेच्छिल्पिना सम्यग् लिङ्गपीठे दृढैः(द्यैः) सह ।
एकानेकलिङ्गानां परार्थे त्वष्टबन्धनम् ॥ १४८ ॥ 820
केचित्त्रिबन्धनं कुर्याद् द्रव्यैश्च गुग्गुलादिभिः ।
रत्नलिङ्गैश्च सर्वेषां व(स्व)र्णपीठं प्रकल्पयेत् ॥ १४९ ॥
अथवा रत्नपीठं वा रक्त(त्न)लिङ्गेषु पूर्ववत् ।
यद्यद्द्रव्येण लिङ्गं तत्तद्द्रव्येण पीठकम् ॥ १५० ॥ 824
नवरत्नैश्च संयुक्तं स्वर्णपीठं प्रकल्पयेत् ।
यत्तद्रत्नैश्च यल्लिङ्गे तत्तन्नाम्नैव नाम कम् ॥ १५१ ॥
पीठं(ठे) तु लिङ्गके वापि नवरत्नैर्विशेषतः ।
एककर्णं चैकलिङ्गं बहुभिस्त्वैकलिङ्गकम् ॥ १५२॥ 828

३५० भानसारे [अध्यायः
वज्रलिङ्गमिति प्रोक्तं रत्नानि मि(इ)ति कथ्यते ।
एकं वा बहुरत्नं वा नवरत्नैश्च संयुतम् ॥ १५३ ॥
लिङ्गं यदुक्तं स्वर्णेन पीठे रत्नानि योजयेत् ।
अथवा केवलं स्वर्णं पीठं वा कारयेद् बुधः ॥ १५४ ॥ 332
स्वर्णलिङ्गमिति प्रोक्तं लक्षणं पूर्ववद् भवेत् ।
आचार्यहस्तेन वा लिङ्गं शिष्यस्तु(स्य) नाहलिङ्ग(हाङ्गुल)वत् ॥ १५५ ॥
पश्चात्पूजां तथा कुर्यादाचार्योक्तोपदेशवत् ।
अथोक्तलिङ्गपूजायां(या) फलं वक्ष्ये यथाविधि ॥ १५६ ॥ 336
नदीपर्वतलिङ्गानां कैलासारोहणं भवेत् ।
इहलोकस्य पूज्यत्वं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ॥ १५७ ॥
रत्नलिङ्गस्य पूजायां फलं मुक्तिप्रदायकम् ।
स्वर्णलिङ्गार्चनमे(चै)वं फलं स्वर्गापवर्गकम् ॥ १५८ ॥ 340

५२] लिङ्गविधानम् ३५१
ध्वजसिंहहस्तिवृषयोनिः शुभं प्रशस्तम्
धन्येषु योनिरशुभमुदितं पुराणैः ॥ १६५ ॥
शङ्ख(खं) वृद्धिर्म(र्भ)रणं शुभावहम्
चक्षुर्बुद्धिरूपं सुमङ्गलम् । 360
श्रीकरं च सुखदं सुबुद्धिदम्
पुष्कलाय रवि(विः) तत्फलं क्रमात् ॥ १६६ ॥
भुक्तिमुक्तिशुभदं समृद्धिदम्
सम्पदर्थं धनमृद्धिः द्विज । 364
भुक्तिनाशकलहं च मैत्रकम्
चोक्तमेव दशधा फलं भवेत् ॥ १६७ ॥
आयाधिक्यं चान्यथा हीनमुक्तम्
आयं हीने चान्यथा चेत्त्वधिकम् । 368
मृत्युदारिद्रावहं नाशहेतुः
आयाधिक्यं संपदर्थं समं वा ॥ १६८ ॥
जन्मादृक्षे(जन्मदृग्वे)दर्षड्भिस्त्वष्टनन्दाशुभाच्चाभौमम् ।
शौरि(शनि)वारं विसृज्य कृतिर्मर्त्यंशुकशक्ति-ऋद्धिदं च ॥ १६९ ॥ 372
भूषं शुद्धं धीरं चाधनं(चन्दनं) वेष्मे(श्मै)व च
[शक्तिश्च] ध्रुवन्धन्य(नं)वीरं चैव भुक्तिमुक्तिशुभांशम् ।
धन्य[तं] सर्वं तस्कराशा(शं) यथांशम्
युक्तं चेत्सर्वसंपत्यद्विनाशनम् ॥ १७० ॥ 376
इति मानसार वास्तुशास्त्रे लिङ्गविधानं नाम द्विपञ्चाशदध्यायः ॥

पीठलक्षणम्
सर्वेषामपि लिङ्गानां वच्यते पीठलक्षणम् ।
लिङ्गतारं त्रिथापीठं(ठ)तारं स्वयम्भुलिङ्गके ॥ १ ॥
अथवा लिङ्गनाहे तु स्थूलदेशे समं भवेत् ।
लिङ्गतुङ्गसमं वापि तत्पादाधिकमेव वा ॥ २ ॥ 4
अध्यर्धं वा त्रिपादेनं द्विगुणं त्रिगुणं तु वा ।
स्वयम्भुलिङ्गपीठस्य चोत्सेधमिति कथ्यते ॥ ३ ॥
एवं पूज्यां(लिङ्गं)शमानेन पीठं तन्मानयेद् बुधः ।
पूर्वोक्तमानलिङ्गानामधुना पीठलक्षणम् ॥ ४ ॥ 8
लिङ्गस्य बाह्यदेशे तु लिङ्गतारं समन्ततः ।
यल्लिङ्गपरिणाहस्य समं वा पीठविस्तृतम् ॥ ५ ॥
वैष्णवांशं समोत्सेधं पीठं स्वस्तिकलिङ्गके ।
अथवा पादांशाधिक्यं ब्रह्मांशे संभवं(महं) भवेत् ॥ ६ ॥ 12
अन्यैस्तु सर्वलिङ्गानां ब्रह्मांशोदयं बुधैः ।
कुर्यात्तन्मान(नं) संग्राह्य द्वित्रिवेदशरांशकम् ॥ ७ ॥
तदेकांशाधिकं विष्णुमानं पीठोदये तथा ।
पीठांशसार्धयोर्दे(र्धोदे)शे वैष्णवांशं नवधाश्र(श्रि)तम् ॥ ८ ॥ 16
पीठं तु योजयेत्तत्तद्विस्तारे तु त्रिभागिकम् ।
एकांशं नालदीर्घ(दैर्घ्यं) स्यान्मूलविस्तारं तत्समम् ॥ ६ ॥
चतुर्भागेकांशहीनं स्यात् शे(च्छे)षाग्रविस्तृतम् ।
अथवा पञ्चत्र्यंशेन चापनालं(ल) विशालकम् ॥ १० ॥ 20

अध्यायः ५३] पीठलक्षणम् ३५३
तदेकांशाधिकं वापि पूर्वोक्तं नालदीर्घके ।
ग्रीवोर्ध्वं चोक्तमानं यन्नालस्य बहु(ह)लं भवेत् ॥ ११॥
नालतारं(र) त्रिभागैकं जलधारविशालकम् ।
पीठस्योर्ध्वं विशाले तु चतुष्पञ्चषडंशके ॥ १२ ॥ २४
एकांशेन शेषं तु(स्याद्) वृत्तवारिविशालकम् ।
घृ(वृ)तवारिविशाले तु तत्तदंश(शां) विभाजिते ॥ १३ ॥
एकांशं निम्नविस्तारं पट्टिकान्तसमन्वितम् ।
नन्द्यावर्तशिला चोर्ध्वं तस्मान्नारायणान्तकम् ॥ १४॥ २८
पीठतुङ्गमिवि प्रोक्तं गण्यमानमिहोच्यते ।
उत्सेधे षोडशांशे तु प्रथमोर्ध्वं द्विभागिकम् ॥ १५ ॥
पद्मोर्ध्वं तु त्रिभागं स्यात्तदूर्ध्वं शेषपांशकम् ।
कन्धरं च त्रिभागं स्यात्तदूर्ध्वं कम्पमंशकम् ॥ १६ ॥ ३२
ऊर्ध्वपद्मं त्रियं(त्र्यां)शं स्याद् वाजनं च त्रिभागिकम् ।
एकांशं घृ(वृ)तवारि स्याद् भद्रपीठमिति स्मृतम् ॥ १७ ॥
तदेव गलदेशे तु कुमुदं(द)निर्गमं भवेत् ।
त्रियश्रं(त्र्याश्रं) वृत्तकुम्भं वा श्रीमद्रमिति कीर्तितम् ॥ १८ ॥ ३६
कुम्भस्योपरि तस्याधश्चार्धार्धेन पद्मयुक् ।
तस्याधोऽर्धेन(नै) कार्धेन कुर्यात्तत्तद्विचक्षणः ॥ १९ ॥
शेषं तु पूर्ववत्पीठं श्रीविशालमिति स्मृतम् ।
अथवा कुम्भं द्विभागं पद्मत्तुङ्गं युगांशकम् ॥ २० ॥ ४०
शेषं प्रागुक्तवत्कुर्यादुपपीठं प्रकल्पयेत् ।
अथवाधिष्ठानवद् गुहां कुर्यात्तत्सर्वलिङ्गके ॥ २१ ॥
यत्तुङ्गस्य वशावेशं पीठकर्णावसानकम् ।
उक्तताराद्विहीनं स्यात्सर्वदोषसमुद्भवम् ॥ २२ ॥ ४४
तस्मात्तु निर्गमं कुर्याद् विस्तारं तत्प्रकल्पयेत् ।
कुर्यात्तु नागरे लिङ्गे पीठं नागरमेव च ॥ २३ ॥
44

कृतिस्तथाorधारा(धर्मन्धा)कृतिस्तथाorधारा(र्धमन्धा)कृतिस्तथा? Let's look closely at the first glyph inside the parenthesis: It has a repha on top of 'ध' (or 'व'?). Wait, look at 'र्ध' in 'सार्ध': that's how 'र्ध' is written. So it is (र्धमन्धा)or(धर्मन्धा)- wait,र्धमन्धाhas repha on the first letter! Yes,(र्धमन्धा)`.

Line 56:
कुर्यात्तु(क्रियेत) शिल्पिभिः सर्वैः सर्वसंपत्करं सदा ॥ २८ ॥ 56
Look at (क्रियेत):
क + ् + र + ि = क्रि
य + े = ये
त = त
So (क्रियेत). Perfect!

Line 51:
विपरीते भूसुरादीनां विपत्त्य(त्तिं) हि समावहेत् ।
Look at विपत्त्य(त्तिं):
व + ि = वि
प = प
त् + त + ् + य = त्त्य
(
त् + त + ि + ं = त्तिं
)
So विपत्त्य(त्तिं). Perfect!

Let's double-check all line numbers

शक्तिलक्षणम्
शक्तीनां चित्र(ङ्क)वर्णादिलक्षणं वक्ष्यतेऽधुना ।
सरस्वती च सावित्री लक्ष्मीश्च मही तथा ॥ १ ॥
मनोन्म(न उन्मादि)नी सप्तमातृश्च दुर्गा चैव यथाक्रमम् ।
पूर्वोक्तद्रव्यसर्वैर्वा(र्वैश्च) सर्वशक्ति प्रकारयेत् ॥ २ ॥ 4
पद्मापीठेोपरि स्थाप्य(पयित्वा) देवीं पद्मासनासनाम् ।
शुद्धस्फटिकसंकाशं मुक्ताभरणभूषशाम् ॥ ३ ॥
चतुर्बाहुं द्विनेत्रं(त्रां) च केशबन्धं(न्धां) च मौलिनीम् ।
शुद्धश्वेताङ्गुलोपेतां ग्राहकुण्डलभूषणाम् ॥ ४ ॥ 8
ललाटे भ्रमरकं स्यान्मौक्तिका(क)पट्टमेव वा ।
कर्णपुष्पैश्च मौक्त्येन कर्णदामै(मभि)रलंकृतम् ॥ ५ ॥
हारोपग्रीवसंयुक्तं(क्तां) मुक्कारत्नावळी(ळीं) तथा ।
कुचबन्धनसंयुक्ता बाहुमालाविभूषणी ॥ ६ ॥ 12
केयूरकटकैर्युक्तं(क्तां) प्रकोष्ठवलयं(यां) तथा ।
मणिबन्धकटकं(कां) वा मौक्तिका(क)पौर(पूर)मेव च ॥ ७ ॥
मध्याङ्गुष्ठं विना सर्वे मौलिक(मूलतो) रत्नाङ्गुलीयकैः ।
नीवीं च लम्बनं चैव मौक्तिका(क)पट्ट्युक्तिका ॥ ८ ॥ 16
पादजालां भुजङ्गानां गुल्फस्योपरि भूषणीम् ।
पादनूपुरसंयुक्तं(क्तां) पादरत्नाङ्गुलीयकैः ॥ ६ ॥
मौक्तिकोत्तरीयसंयुक्तां सर्वालङ्कारभूष(णी)म् ।
पुरतः सव्य(व्ये) संदर्श पुस्तकं वामहस्तके ॥ १० ॥ 20
दक्षिणे परहस्ते तु चाक्षमालावधारिणीम् ।
कुण्डिका वामहस्तै(स्ते) च धारयेत्तु सरस्वती ॥ ११ ॥
अथवा द्विभुजं कुर्यात्कुन्तलं मकुटं भवेत् ।
दक्षिाणं वरदं हस्तं वामहस्ते च पद्मकम् ॥ १२ ॥ 24

३५६ मानमारे [अध्यायः करण्डमकुटं वापि हेमवर्णाङ्गशोभितम् ।
पीताम्बरं यथारत्नं मुक्ताभरणमेव च ॥ १३ ॥ कर्णयोः स्वर्णताटङ्कं सूत्रयुक्तं (क्त) सुमङ्गलाम् ।
द्विनेत्रीं प्रसन्नवदनां सर्वाभरणभूषणीम् ॥ १४ ॥ 28 पितामहस्य पार्श्वे तु स्थानकं चासनं तु वा ।
वामभागे तु सावित्रीं श्वेतरक्त(क्ता) मथापि वा ॥ १५ ॥ श्यामाङ्गवर्णमेवं वा द्विभुजं च द्विनेत्रकम् ।
स्थानकं चासनं वापि करण्डमकुटान्वितम् ॥ १६ ॥ 32 अथवा केशबन्धं वा कर्णौ मकरकुण्डलम् ।
दुकूलाम्बरधरं वापि पीताम्बरमथापि वा ॥ १७ ॥ सर्वाभरणसंयुक्तां वरदं वामहस्तके ।
दक्षिणे चोत्पलं कुर्याच्छेषं प्रागुक्तवन्नयेत् ॥ १८ ॥ 36 सरस्वतीं च सावित्रीं दशतालेन कारयेत् ।
रक्ताब्जं पीठतश्चोर्ध्वे देवी पद्मासना भवेत् ॥ १९ ॥ चतुर्भुजं त्रिनेत्रं च मकुटं कुन्तलं भवेत् ।
प्रसन्नवदनां देवीं शुद्धकाञ्चनसन्निभाम् ॥ २० ॥ 40 पीताम्बरधरां रक्तां [मं] शुकपेताम् (भरथीम्) ।
विशालाक्षमयतं कुर्यादपाङ्गकोणे सिताननाम् ॥ २१ ॥ दक्षिणे त्वभयं पूर्वं दिण्डिमं वामहस्तके ।
अपरे दक्षिणे पद्मं चाक्षमाला मथापि वा ॥ २२ ॥ 44 वामे नीलोत्पलं वापि रक्तपद्मो (द्ममु) द्धृतं तु वा ।
पीनोन्नतस्तनतटां फाले भ्रमरकान्विताम् ॥ २३ ॥ अथवा रत्नपट्टं स्यात्स्वर्णताटङ्कं कर्णयोः ।
मकरं कुण्डलं वापि कर्णयोः स्वर्णदामयुक् ॥ २४ ॥ 48 हारोपग्रीवसंयुक्तां ससुत्रैश्च सुमङ्गलीम् ।
कुचपटैश्च केकै (रत्नै)श्च हेमपट्टविभूषिणीम् ॥ २५ ॥ रत्नानि चन्द्र (छन्न) वीरं स्यात्स्वर्णरत्नोत्तरीययुक् ।
`` केयूरकटकस्वर्णरत्नपूरिमसंयुत(ता)म् ॥ २६ ॥ 52

५४] शक्तिलक्षणम् ३५७
प्रकोष्ठवलयं रत्नैः कटकं मणिबन्धकैः ।
रत्नेन कटिसूत्रं स्याद्रत्नदामादिभूषितीम् ॥ २७ ॥
रत्नहेमं(म्ना) च वस्त्रेण कुर्यान्नीव्यं च लम्बयेत् ।
नलकान्तं द्वि(त्रि)लम्बं स्यात्सर्वरत्नानि(न्न)शोभिताम् ॥ २८ ॥ 56
भुजङ्गाङ्गवलयं पादौ(द्वयोश्चो)र्ध्वाधो रत्नबन्धनम् ।
पादनूपुरसंयुक्तामङ्गुलीरङ्गुलीयक(का)म् ॥ २६ ॥
बाहुमूलादि संभूष्य सर्वाभरणभूषितीम् ।
अथवा द्विभुजं चैव वामहस्ते च सन्धिमत्(डिण्डिमम्) ॥ ३० ॥ 60
दक्षिणे रत्नपद्मं स्याच्छेषं प्रागुक्तवन्नयेत् ।
एवं प्रोक्तं(क्तां) महालक्ष्मीं स्थापयेत्सर्वहर्म्यके ॥ ३१ ॥
सामान्यं(न्यां) लक्ष्मीं कुर्याद् द्विभुजं(जां) च द्विनेत्रके(काम्) ।
रक्तपद्मोद्धृतं(तौ) हस्तौ सर्वाभरणभूषितीम् ॥ ३२ ॥ 64
शेषं तु पूर्ववत्कुर्याद् देवों(वी)पार्श्वे विशेषतः ।
ऐरावतद्वयोश(यं) चैव कुर्यादाराद(ध)येत्सुधीः ॥ ३३ ॥
सर्वास(र्वेषा)मालये द्वारे मध्यरङ्गे तु पूजयेत् ।
अथवा विष्णुपार्श्वे तु लक्ष्मीलक्षणमुच्यते ॥ ३४ ॥ 68
द्विभुजां च द्विनेत्रां च करण्डमकुटान्विताम् ।
अथवा केशबन्धं स्याद्वामहस्तोद्धृताब्जकम् ॥ ३५ ॥
दक्षिणं हस्तं वरदं च अ(चा)थवा लम्बनं भवेत् ।
स्थानकं चासनं वापि स्थापयेद् विष्णुदक्षिणे ॥ ३६ ॥ 72
कुर्यात्तु सर्वलक्ष्मीनां मध्यमं(म)दशतालके ।
सर्वाभरणसंयुक्तां हेमवर्णाङ्गशोभिताम् ॥ ३७ ॥
एतेषाम्(एषाः) इ(चे)न्दिराः प्रोक्ताः(क्तास्तु) महि(ही)शक्तिमि(रि)होच्यते ।
द्विभुजं(जां) च द्विनेत्रं(त्रां) च करण्डमकुटान्वित(ता)म् ॥ ३८ ॥ 76
दुकूलवसनोपेतां मकुटं कुन्तलं तु वा ।
स्थानकं चासनं वापि विष्णुमूर्त्या(तैर)पसव्यके ॥ ३६॥
दक्षिणे चोत्पलं धृत्वा वामभागं तु लम्बनम् ।
अथवा वरदं वामे श्यामवर्णाङ्गशोभिताम् ॥ ४० ॥ 80

३५८ मानसांरे [अध्यायः
मानयेद् दशतालेन सर्वं शेषं तु पूर्ववत् ।
मकरकुण्डलसंयुक्तां सर्वाभरणभूषितीम् ॥ ४१ ॥
भूशक्तिलक्षणं प्रोक्तं गौरीलक्षणमुच्यते ।
द्विभुजं(जां) च द्विनेत्रं(त्रां) च कुर्यादासनं(ने) स्थानकं(के) तु वा ॥ ४२ ॥ 84
करण्डं केशबन्धं वा कुन्तलं मकुटं भवेत् ।
दक्षिणे चोत्पलं वामे वरदं स्थानमेव वा ॥ ४३ ॥
अथवा लम्बहस्तं स्याद् गोवालाकारवद् भवेत् ।
दुकूलवसनोपेतां पीताम्बरधरामेव वा ॥ ४४ ॥ 88
दीर्घबाहुं विशालाक्षीं श्यामवर्णां महोदराम् ।
सानतटोत्तुङ्ग(ङ्गां) विस्तीर्णश्रोनि(णि)देशोद्भवा भवेत् ॥ ४५ ॥
कटि चोरु विशालं स्यान्मध्यकञ्चीनलम्बवत् ।
विशालास्य(लमास्यं) सुग्रीवं तुङ्गतुण्डं स्मिताननम् ॥ ४६ ॥ 92
चन्द्ररेखावतंसं स्याद् भ्रमरावृतमालिकम् ।
अथवा फालपट्टं स्यात्कर्णयोर्ग्राहकुण्डली ॥ ४७ ॥
कर्णपुष्पैश्च दामं(म) स्याद्धेमसूत्रं सुमह्नली ।
हारोपग्रीवसंयुक्तां बाहुमालाविभूषिणीम् ॥ ४८ ॥ 96
कटकं कटिसूत्रं स्यात्केयूरपुरिमान्वितम् ।
रक्तांशुकोत्तरीयं स्यान्मौक्तिकोत्तरीयमेव च ॥ ४९ ॥
प्रकोष्ठवलयं चैव वलयैर्मणिबन्धकैः ।
भुजङ्गकटकाङ्घ्रिकौ पादनूपुरसंयुतम् ॥ ५० ॥ 100
सर्वाङ्गुलो(ल्य)कवञ्ज्ञात्वा कुर्याद्रक्ताङ्गुलीयकैः ।
दक्षिणे कुञ्चितं पादं वामपादं तु लम्बितम् ॥ ५१ ॥
पुष्पं च वरदं स्थाने हस्तं वामेऽथ चासने ।
दक्षिणं स्वस्तिकं पादं वामादन्तकरान्तकम् ॥ ५२ ॥ 104
कुञ्चितं वामपादं स्याद् दक्षिणं कुञ्चितं तु वा ।
पुष्पधृक् लम्बहस्तं स्यात्स्थानकं च त्रिभागिकम् ॥ ५३ ॥
मानयेदङ्गमानं च मध्यमं दशतालके ।
लिङ्गस्य वामपार्श्वे तु विग्रहार्धा तु वामके ॥ ५४ ॥ 108

५४] शक्तिलक्षणम् ३५६

स्थापयेत्स्थावरे गौरीं तथा जङ्गममेव च ।
गौरीं च पार्वतीं चैव मनोमन्था(न उन्मादिनी)मथ वक्ष्यते ॥ ५५ ॥
चतुर्भुजां त्रिनेत्रां च जटामकुटमण्डिताम् ।
समपदस्थानकं(कां) देवीं दशतालेन मानयेत् ॥ ५६ ॥ 112
दक्षिणे चाभयं पूर्वे वरदं वामहस्तके ।
अपरे दक्षिणे चाब्जं वामहस्ते तु चोत्पलम् ॥ ५७ ॥
श्वेतरक्तं च वर्णं वा श्यामवर्णाङ्गशोभित(ता)म् ।
केचित्तु कुन्तलनिभं तुङ्गं मकुटं कुन्तलं तु वा ॥ ५८ ॥ 116
वामे बालशशिं(शिनं) कुर्याद्वामे तुरगा(गम)न्वितम् ।
दुकूलवसनोपेतं(तां) सर्वाभरणभूषित(ता)म् ॥ ५९ ॥
तदेव वृषमाश्रित्य पृष्ठे देवीं त्रिभागिकम् ।
दक्षिणं स्वस्तिकं पादं वामपादं च कुञ्चितम् ॥ ६० ॥ 120
पुरतो वामहस्ताग्रं(ग्रे) शिरस्यो(स ऽ)परि विन्यसेत् ।
शेषं तु पूर्व[वद्]देवीं च चोत्पलं वासनाभयम् ॥ ६१ ॥
तदेव परहस्तौ च वामे रक्ताब्जधारिणीम् ।
दक्षिणे चाक्षमाला(लां) च कुर्यात्प्रोक्तं पुरातनैः ॥ ६२ ॥ 124
एवं मनो(न ऽ)न्मनीं शक्त्या(क्तिं) स्थापयेच्छिद्वहर्म्यके ।
वाराही चैव कौमारी चामुण्डी भैरवी तथा ॥ ६३ ॥
माहेन्द्री वैष्णवी चैव ब्रह्माणी सप्तमातरः ।
एतेषां(तासां) सर्वशक्तीनां नवतालेन कारयेत् ॥ ६४ ॥ 128
भद्रपीठोपरि स्थाप्यमा(प्या चा)सने सप्तमातरः ।
शयने दक्षिणे पादान् वामपादान्प्रलम्बयेत् ॥ ६५ ॥
चतुर्भुजं(जां) त्रिनेत्रैश्च सर्वाभरणभूषिताम् ।
चामुण्डी चैव रुद्राणी तानि(सा च) शक्तिः त्रि(स्त्रि)लोचनी ॥ ६६ ॥ 132
ब्रह्माणी चैव रुद्राणी जटामकुटमण्डितौ(ते) ।
वाराही पोत्रवक्त्री स्यात् किरीटमकुटान्वित(ता)म् ॥ ६७ ॥
कौमारी करण्डमौलो च किरीटी(टिनी) वैष्णवी तथा(च) ।
चामुण्डी ज्वाल(जटा)मौली च भैरवी पिङ्गलालका[म्] ॥ ६८ ॥ 136

शूलं मरु[द्]गशं चैव पूर्वं चापरदक्षिणे ।
कपालं पूर्वहस्ते च पाशं चापरहस्तकै(के) ॥ ६६॥
एवं तु वान(ण)मुद्‌धृत्य चामुण्डी भैरवी ङ(चो)मौ(मै) । 140
चामुण्डी श्यामवर्णाभा भैरवी रक्तवर्णिनी ॥ ७० ॥
केचित्तु भैरवी पूर्वे वरदाभयहस्तकौ ।
शूलं डमरुकं चैव सव्यवामकेऽपरे [तु] ॥ ७१ ॥
रक्ताम्बरप(ध)रा पार्श्वे कुचाभौ रक्तकञ्चुलौ ।
चामुण्डी च शिरोमाला सर्वाभरणभूषिणी ॥ ७२ ॥ 144
कृष्णाम्बरधरी(रा) कृष्णालम्बकूर्चासभैरवी ।
वैष्णवी चैव वाराही श्यामवर्णा विशोभिनी ॥ ७३ ॥
चक्रं च दक्षिणे हस्ते शङ्खं वामकरेऽपरे ।
पूर्वे च वरदं वामे दक्षिणे त्वभयमुभौ ॥ ७४ ॥ 148
पीताम्बरं च संरक्तां सर्वाभरणभूषिणीम् ।
एवं तु वैष्णवी प्रोक्ता वाराही दक्षिणे हलम् ॥ ७५ ॥
वामहस्तोपरि(स्ते परे) पाशं दक्षिणेत्वथ करे ।
वरदं वामहस्ते तु सर्वाभरणभूषिणीम् ॥ ७६ ॥ 152
पीताम्बरधरं(रा) चैव कौमारी रक्तवर्णिनी ।
वरदं चाभयं पूर्वे वामे तु द्वारहस्तकौ ॥ ७७ ॥
दक्षिणे च [कपालं] स्यात् श(च्छ)क्तिं च वामहस्तकौ ।
श्यामवर्णाम्बरं(रा) चैव सर्वाभरणभूषिणीम् ॥ ७८ ॥ 156
कौमारीलक्षणं प्रोक्तं ब्रह्माणी च चतुर्मुखी ।
वरदाभयहस्तौ च कुण्डिकासाक्षमालाधृक् ॥ ७९ ॥
वामेत्ववामपूर्वे तु चा[क्षमाला] यथाक्रमम् ।
शुद्धवस्त्रा(रक्ता)म्बरयुक्तां सर्वाभरणाभूषिणीम् ॥ ८० ॥ 160
एवमुक्तं(क्ता) तथा ब्राह्मी रुद्राणी श्वेतवर्णिनी ।
वरदाभयहस्तौ च पूर्वे च वामदक्षिणे ॥ ८१ ॥
वामे च हरिणं सव्ये परशुं परहस्तके ।
चर्माम्बरधरायुक्ता सर्वाभरणभूषिणी ॥ ८२ ॥ 164

वामे तु शङ्खपत्रं स्याद्वामे कर(र्णे)कुण्डलम् ।
रुद्राणीलक्षणं प्रोक्तं चामुण्डी वामकर्णके ॥ ८३ ॥
शङ्खपत्रं च(वा)वामे तु शङ्खकुण्डलसंयुत(ता)म् ।
अन्यथा(न्यासां) सर्वशक्तीनां ग्राहकुण्डलभूषिणी(ष्या)म् ॥ ८४ ॥ 168
हारोपग्रीवसंयुक्तां केयूरकटकान्विताम् ।
मणिबन्धनवलयादिसर्वरत्नाङ्गुलीयकैः ॥ ८५ ॥
बाहुमाल्यादिसंभूष्य(ष्यां) साकं चुल्कान्विताम् ।
उक्तानां सर्वशक्तीनां सर्वाभरणभूषितैः(ष्यम्) ॥ ८६ ॥ 172
भद्रपीठोपरि देशे महिष्य(षो) हतः(त)शिरः (राः) ।
तदूर्ध्वं तारकां देवीं स्थानकां ऋजुं भावयेत् ॥ ८७ ॥
चतुर्भुजं(जां) द्विनेत्रं(त्रां) च श्यामवर्णाङ्गशोभिताम् ।
किरीटमकुटोपेतां सर्वाभरणभूषिणीम् ॥ ८८ ॥ 176
पूर्वऽभयं करे सव्ये चक्रं चापरदक्षिणे ।
ऊरुमूलाश्वितं वामवरदं वा करपूर्वकै ॥ ८९ ॥
वामे चान्यकरे शङ्खं पीताम्बरधरं भवेत् ।
एवं कात्यायनीं(नी) प्रोक्तं(क्ता) शेषं प्रागुक्तवन्नयेत् ॥ ९० ॥ 180
मूर्ध्नि च मध्ये ललाटमध्ये
नासाग्रमध्ये चन्द्रदेशनाभेः ।
ऊर्ध्वाधो(धः) पादद्वयमध्यगुल्फे
कुर्यात्तु सूत्रं तु सुखासने च ॥ ९१ ॥ 184
तदेव सूत्रं त्वथ कायदेशे
चोरुद्वयोर्मध्यमके च सूत्रम् ।
जानुद्वयोर्मध्यमपादयोस्तम्
मध्ये च सूत्रमृजुस्थानके तत् ॥ ९२ ॥ 188
भङ्गद्वये मूर्ध्नि ललाटसव्ये
नासापुटे सव्यकचचुर्मध्ये ।
नाभेञ्च सव्ये स्थितपादवामे
सूत्रं हि तिष्ठेत्तु कुरु(र्या)द्धासने च ॥ ९३ ॥ 192
इति मानधारे वास्तुशास्त्रे शक्तिलक्षणविधानं नाम चतुष्पञ्चाशदध्यायः ॥
45

सुगतजैनकादीनां लक्षणं मानपूर्वकम् ।
संक्षिप्य लक्ष्यतेऽधुना मानसारस्य संग्रहम् ॥ १ ॥
मानं चापि प्रमाणं च परिमाणं लम्बमानकम् ।
उन्मानमुपमानं च मानं पद्मं समीरितम् ॥ २ ॥
पादाङ्गुष्ठिससीमान्तं मानं चापि प्रकथ्यते ।
प्रमाणं विस्तृतं प्रोक्तं परितः परिमायकम् ॥ ३ ॥
तत्सूत्राल्लम्बमानं स्यान्निम्नमुन्मानमुच्यते ।
अन्तरे ऽ(चो)पमानं स्याद्विम्बोष्ठ्यादि सर्वशः ॥ ४ ॥
मानमेवं तु षड्भेदं मानेनाङ्गानि मानयेत् ।
आदिमानविधिं(धिः) सम्यग्लक्षणं च इ(यां तु चे) द्वोल्यते ॥ ५ ॥
हर्म्यंतारवशान्मानं गर्भगेहवशोदयम् ।
द्वारमानवशात्तुङ्गमधिष्ठानवशोदयम् ॥ ६ ॥
हस्तमानवशान्मानं तालमानवशोदयम् ।
अङ्गुलेनाभि(न तु) चोत्तु

५५] Jainalakṣaṇam / जैनलक्षणम् ३६३
हर्म्यतारं(र)नवांशेन चैकैकं बेरतुङ्गकम् ।
स्थावरं जङ्गमं चैव कन्यसादि त्रयं त्रयम् ॥ १२ ॥ 24
गर्भगृहसमं श्रेष्ठं नवांशैकांशं कन्यसम् ।
द्वारतुङ्गविशाले तु नवमानं तु पूर्ववत् ॥ १३ ॥
अधिष्ठानसमं श्रेष्ठं कन्यसान्तं नवोदयम् ।
हस्तादि नवहस्तान्तं कन्यसादि त्रयं त्रयम् ॥ १४ ॥ 28
एकतालं समारभ्य नवतालावसानकम् ।
कन्यसाद्युत्तमान्तं स्यान्नवमानोदयं परम् ॥ १५ ॥
केशान्तं नासिकामान्तं हन्वन्तं बाहुसीमकम् ।
स्तनान्तं हृद‌यान्तं च नाभ्यन्तं मेढ्रसीमकम् ॥ १६ ॥ 32
नवधा कन्यसान्तं स्यात्स्थावरं(र)जङ्गमोदयम् ।
मूलबेरवशं मानमुत्सवाद्यमीरितम् ॥ १७ ॥
मूलबेरोदयं श्रेष्ठं त्रिपादं मध्यमं भवेत् ।
तुङ्गाधं कन्यसं प्रोक्तं त्रिविधं चोत्सवोदयम् ॥ १८ ॥ 36
अथवा तेन मानेन षोडशांशं(शे) विभाजिते ।
एकैकांशकं तस्मात्पञ्चविंशांशकान्तकम् ॥ १९ ॥
कन्यसाद्युत्तमान्तं स्यान्नवमानमुत्सवोदयम् ।
अथवा मूलबेरस्य केशान्तं तु भ्रुवान्तकम् ॥ २० ॥ 40
नेत्रान्तं नासिकाग्रान्तं हन्वन्तं बाहुसीमकम् ।
स्तनान्तं हृद‌यान्तं च नाभ्यन्तं च नवोदयम् ॥ २१ ॥
कन्यसाद्युत्तमान्तं स्यान्नव तदुत्सवोदयम् ।
उत्सवे चा(त्सवस्या)र्धमानेन कौतुकोदयमीरितम् ॥ २२ ॥ 44
तन्मानं चाष्ट(नव)भागैकं नवभागावसानकम् ।
कन्यसाद्युत्तमान्तं स्यान्नवमानं कौतुकोदयम् ॥ २३ ॥
हर्म्यादि चाष्ट(नव)धा मानमायाद्यर्थांशं कारयेत् ।
यथासंग्रहमानैश्च शतभागं(गे) विभाजिते ॥ २४ ॥ 48
एकैकांशाधिकं त्रिंशच्छ्रवभागावसानकम् ।
स्थावरजङ्गमादीनां शुभायादिसंभवम् ॥ २५ ॥

२६४ मानसारे [अध्यायः
तदूर्ध्वं जात्यष्टं(त्यं)शसंयुक्तं [कुर्याद्] विधिवद् बुधः ।
मूलबेराङ्गुलं चैव मानाङ्गुलमेव वा ॥ २६ ॥ 52
मात्राङ्गुलं ततः प्रोक्तमङ्गुलं त्रिविधं भवेत् ।
चतुर्विंशच्चतुर्भागं मूलबेरोदयं भवेत् ॥ २७ ॥
मूलबेराङ्गुलं(लेन) चैव(च) मानयेदुत्सवोदयम् ।
यवताराष्टमात्रं स्यान्मानाङ्गुलमिति स्मृतम् ॥ २८ ॥ 56
कर्तुर्द्दक्षिणहस्तस्य मध्यमाङ्गुलमध्यमे ।
पर्वदीर्घं तत(त्त)न्नाहं मात्राङ्गुलमुदीरितम् ॥ २६ ॥
एवं त्रिविधमुत्कृष्टं मध्यमष्टांशहीनकम् ।
त्रिपादं कन्यसं प्रोक्तं नवभेदाङ्गुलं भवेत् ॥ ३० ॥ 60
स्थावरं जङ्गमं मानं मानाङ्गुलेन मानयेत् ।
मात्राङ्गुलेन चात्मार्थं बेरमानं प्रकल्पयेत् ॥ ३१ ॥
एकादशाङ्गुलमारभ्य द्व्यङ्गुलविवर्धनात् ।
त्रयोविंशच्छतान्तं स्याद् देहलब्धाङ्गुलेन वा ॥ ३२ ॥ 64
नवाङ्गुलं समारभ्य द्व्यङ्गुलविवर्धनात् ।
त्रयोविंशच्छतान्तं स्यान्मानाङ्गुलेन मानयेत् ॥ ३३ ॥
सप्ताङ्गुलं समारभ्य द्व्यङ्गुलविवर्धनात् ।
त्रयोदशशतान्तं स्यान्माना(त्रा)ङ्गुलेन मानयेत् ॥ ३४ ॥ 68
अङ्गुलानां तु सर्वेषां जात्यंशकं विवर्जयेत् ।
कुर्यादायादिखड्गवर्गमुक्तवच्छिल्पिव(ल्पवि)त्तमः ॥ ३५ ॥
स्थावरं जङ्गमं चैव लक्षणं वक्ष्यतेऽधुना ।
द्विभुजं च द्विनेत्रं च मुण्डतारं च शीर्षकम् ॥ ३६ ॥ 72
ऋजुस्थानकसंयुक्तं तथा चासनमेव च ।
समाङ्घ्रि ऋजु(ज्वा)कारं स्याल्लम्बहस्तद्वयं तथा ॥ ३७ ॥
आसनं च द्विपादौ च पद्मासनं तु संयुतम् ।
ऋजुकं च ऋजो(जु)भावं योगं तत्परमान्त(त्म)कम् ॥ ३८ ॥ 76
सव्यापसव्यहस्तं च मूलोर्ध्वोर्ध्वमुखं करौ ।
स्थानकं चासनं वापि सिंहासनेोपरि न्यसेत् ॥ ३६ ॥