करणकुतूहलम् (भास्कराचार्य द्वितीय - सुमेध हिन्दी व्याख्या सहित पञ्चाङ्ग एवं ग्रह-गणित)

( १३८ ) करणकुतूहलम् । ८
णिका तावदेव मध्यकालाद्वयतोऽपि स्थितिर्भवति यथा
२२०३ अशुद्धखण्डेन ३२९ भक्ता लब्धम् ५ । ३७
स्थितिः गतपातत्वान्मध्यकालमध्ये १६ । ९ हीने पातान्तः
१० । ३२ युते पातादिः २१ । ४६ उदयाद्गतघटी ३८ ।
१९ । समये स्पर्शः, उदयाद्गतघटी ४३ । ५५ समये
पातमध्य उदयाद्गतघटी ४९।३२ समये पातमॊक्षः ॥ ११ ॥
अथ प्रमाणिकाद्वयेन सकलशुद्धखण्डविवक्षामाह-
यदाखिलेषु खण्डेष्विहाद्यखण्डजातिषु । च्युते-
ष्पीह शेषं खनागसागराधिकम् ॥ १२ ॥ तदा
न पातसम्भवो यदास्तिसम्भवस्तदा । विशुद्धं
खण्डभागतो गतैष्यकालसाधनम् ॥ १३ ॥
यदा पञ्चदशगुणितानां मध्ये स्वगुणकगुणितेष्वखिलेष्विह
रूपेषु शुद्धेषु सत्सु कथम्भूतेषु खण्डेष्वाद्यखण्डजातिष्वाद्य-
मिति क्रमेण धनरूपेषु षट्सु च्युतेषु खण्डेष्वथवा क्रमेण रूपेषु
षट्सु च्युतेषु वाणशेषं खनागसागरेभ्यो ४८० यद्यधिकं
भवति तदा पातसम्भवो नास्ति यदा सर्वेषु खण्डेष्वशुद्धेषु
वाणशेषं खनागसागरेभ्यो ४८०ऽल्पं भवति तदा सम्भवोऽ-
स्ति।अथैवं विधिपातसम्भवे गतगम्यकालसाधनमाह—विशुद्ध-
खण्डभागतः शरमध्ये यानि गुणकगुणितानि खण्डकानि
शुद्धानि तेषां गुणकभागादि प्रतिखण्डानामेकीकृत्य संशुद्ध-