करणकुतूहलम् (भास्कराचार्य द्वितीय - सुमेध हिन्दी व्याख्या सहित पञ्चाङ्ग एवं ग्रह-गणित)

०।१०।१८ एभिः पूर्वकलादपि ५।४७ गतपात-
त्वात्पातमध्यं गतमेवं कार्तिककृष्णे नवम्यां शेषरात्रौ घटी
१६।५समये पातमध्यं ज्ञेयं पातमध्यसमयिकाद्रविचन्द्रपातान्
तात्कालिकान् कृत्वा रवेः क्रान्तिः साध्योभयोः क्रान्तिसाम्यं
तदा पातमध्यं शुद्धं नान्यथा यथा रविः६।१२।२६।४२
चन्द्रः ४।८।१०।१० पात: २।१।१।३२
सूर्यक्रान्तिः १२।५४।३१ सूर्यक्रान्तिः १२।५४।३२
ऊर्ध्वे शरः ४८।४८ कलादि दक्षिणं शरसंस्कृता क्रान्तिः
१२।११।४३ सूर्यक्रान्तिः ११।५६।४२ उभयोः
साम्यं स्वल्पत्वान्न दोषाय ॥ ९ ॥
अथ विशेषमाह प्रमाणिकया-
अपक्रमस्य भोग्यकं यदेषु खण्डतश्च्युतम्।गते-
ष्यताविपर्ययात्तदात्र पातसाधने ॥ १० ॥
चन्द्रक्रान्तेर्यद्भोग्यखण्डं तद्यदा शरखण्डाद्भोग्याच्छुद्ध्य-
ति तदा गतैष्यस्य व्यत्ययत्वं स्याद्गतः पात एष्यो ज्ञेय एष्यो
गतो ज्ञेयः ॥ १० ॥
अथ स्थितिसाधनं प्रमाणिकयाह-
अशुद्धखण्डभाजितास्त्रिखाश्विदस्रनाडिकाः। स्थि-
तिश्च मध्यपूर्वतोऽन्यतोऽपि तत्प्रमाणिका ॥ ११ ॥
त्रिखाश्वि २०३ हताः नाडिकाः पूर्वागतेनाशुद्धखण्डेन
भाज्या लब्धं घट्यादि मध्यकालात्पूर्व स्थितितत्प्रमा-