जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

केन्द्रस्थयोः सुखे = चतुर्थस्थाने क्रूरे = पापाक्रान्ते सति जातो मातृगामी यदि वा गुरुदार-
भाक् = गुरुपत्नीगामी भवतीति ॥ ६९-७० ॥
चन्द्रमा, वा सूर्य पापग्रहसे दृष्ट या युत केन्द्रमें हो वा क्रूर ग्रह चतुर्थमें हो और पापग्रह
सुखको देखता हो तो वह जातक मातृगामी होवे ॥ ६९ ॥
चन्द्रमा वा शुक्र केन्द्रमें हो उसे पापग्रह देखता हो अथवा दोनोंसे ४ थे पाप ग्रह हों
तो वह जातक मातृगामी वा गुरुपत्नी-गामी हो ॥ ७० ॥
सुखस्थे सारषष्ठेशे चन्द्रे माताऽन्यमैथुनी ।
व्यभिचारप्रदो मातुः सराहुर्दिननायकः ॥ ७१ ॥
शीतांशौ राहुकेतुभ्यां युक्ते नीचेन सङ्गमः ।
मन्दयुक्ते च शूद्रेण वैश्येन बुधयोगतः ॥ ७२ ॥
रवियुक्ते क्षत्रियेण मन्त्रिभ्यां द्विजसङ्गमः ।
एवं चन्द्रः कुजारीशयुक्तस्तत्फलदो भवेत् ॥ ७३ ॥
इदानीं मातृव्यभिचारयोगानाह—सुखस्थ इति त्रिभिः श्लोकैः । चन्द्रः भौम-षष्ठे-
शाभ्यां सहितश्चतुर्थे भवेत्तदा माता परपुरुषेण ( जारेण ) मैथुनमुपयाति । सूर्यो राहुणा
सहितश्चतुर्थे मातुः व्यभिचार-(परपुरुषसङ्ग ) प्रदो भवति । चन्द्रे राहुणा केतुना वा
युक्ते सुखस्थे सति मातुः नीचेन = हीनजातिपुरुषेण सह सङ्गमो वाच्यः । तथाभूते ( सुख-
स्थे ) चन्द्रे मन्देन = शनिना युक्ते सति शूद्रेण, बुधयोगतः = बुधेन सहिते चन्द्रे वैश्येन,
रविणा युक्ते क्षत्रियेण, मन्त्रिभ्यां = गुरुणा, शुक्रेण च युक्ते सति द्विजेन = ब्राह्मणेन मातुः
सङ्गो वाच्यः । एवं कुजारीशयुक्तः = भौमषष्ठेशाभ्यां सहितश्चतुर्थे स्थितश्चन्द्रस्तत्फलदः =
व्यभिचारित्त्वकरः स्यादिति पूर्वमेव ( ७१ श्लो० ) कथितः ॥ ७१-७३ ॥
मङ्गलके सहित षष्ठेश और चन्द्रमा सुखमें हों तो उसकी माता दूसरेसे मैथुन करावे ।
राहुके साथ सूर्य ४ थे में हो तो भी उसकी माताको व्यभिचारिणी बनावे ॥ ७१ ॥
चन्द्रमा राहु या केतुसे युक्त ४ थे में हो तो नीचसे सङ्गम करे । शनिसे युक्त हो तो
शूद्रसे । बुधसे युक्त हो तो वैश्यसे । सूर्यसे युक्त हो तो क्षत्रियसे और बृहस्पति या शुक्रसे
युक्त हो तो ब्राह्मणसे जातककी माता मैथुन करावे । इसी प्रकार चन्द्रमा, मङ्गल और षष्ठेश
से युक्त होनेका भी फल है ॥ ७१-७३ ॥
चन्द्रोऽनिष्टस्थानगः सानुजेशो जातस्यान्यस्तन्यपानं करोति ।
दुःस्थानस्थौ मातृपितृघ्नानाथौ पित्रोर्मृत्युर्लग्ननाथे बलाढ्ये ॥ ७४ ॥
इदानीं पित्रोरनिष्टयोगानाह—चन्द्र इत्यादिभिः । सानुजेशः = तृतीयभावपतिना
सहितश्चन्द्रः, अनिष्टस्थानगतः स्यात्तदा जातस्यान्यस्तन्यपानं करोति । अस्मिन्योगे समुद्भूतो
नरो मातृहीनो भवति । मातृपितृघ्नानाथौ = चतुर्थनवमभावपती, दुःस्थानगतौ स्याताम्, लग्न-
नाथे = लग्नेशे च बलाढ्ये सति, पित्रोः = मातुः पितुश्च मृत्युः = मरणं भवतीति ॥ ७४ ॥
तृतीयाेशके साथ चन्द्रमा अनिष्ट(८)स्थानमें हो तो जातक दूसरेका दूध पीता है ।
सुखेश और नवमेश दुष्ट स्थानमें हों तथा लग्ननाथ बली हो तो माता और पिता की
मृत्यु होवे ॥ ७४ ॥
पितृकर्माधिपे दुःस्थे लग्नेशे बलसंयुते ।
पित्रोरनिष्टकारी स्यात् सीमन्तरहितोऽथवा ॥ ७५ ॥
पितृकर्माधिपे = पितुः ( नवमभावस्य ) कर्माधिपो दशमेशो लग्नात्षष्ठभावपतिरिति
यावत्तस्मिञ्जन्मलग्रात् षष्ठेशे, दुःस्थे = षडष्टव्ययान्यतमगते, लग्नेशे = जन्मलग्नपतौ,
बलसंयुते सति जातः पित्रोः = मातुः पितुश्चानिष्टकारी स्यात्, अथवा स्वयं सीमन्तनाम्ना
गर्भसंस्कारेण रहितः स्यात् ॥ ७५ ॥

३८२ सटीकजातकपारिजाते-
पितृआपका दशमेश ( याने षष्ठभावेश ) दुष्ट स्थानमें हो लग्नेश बलयुक्त हो तो माता
और पिताका अनिष्ट करता है, वा वह जातक सीमन्तसे रहित होता है ॥ ७५ ॥
मातृस्थानेशलग्नेशौ तत्र कोणगतौ यदि ।
तदीशो लग्नगो माता पित्रा सह मृता भवेत् ॥ ७६ ॥
मातृस्थानेश-लग्नेशौ = यदि कोण-( ५।९ ) गतौ स्यातां, तदीशः = त्रिकोणेशः
( पञ्चमेशो नवमेशो वा ) लग्नगतः स्यात्तदा जातस्य माता पित्रा सह मृता भवेत् । तत्र
दम्पत्योर्मरणं वाच्यमिति । ७६ ॥
यदि सुखेश और लग्नेश कोणमें हों उस कोणका स्वामी यदि लग्नमें हो तो जातककी
माता पिताके साथ मरे ॥ ७६ ॥
मातुलग्नेशपितृपाः केन्द्रकोणस्थिता यदि ।
तद्दशान्तर्दशाकाले जनन्यास्त्वनुमृत्युदाः ॥ ७७ ॥
मातुलग्नेशपितृपाः=चतुर्थ-प्रथम-नवमभावेशाः यदि केन्द्रकोण-( १।४।७।१०।५।९)
स्थिताः भवेयुस्तदा तद्दशान्तर्दशाकाले ( त्रयाणां मध्ये यो बलीयांस्तद्दशान्तर्दशायामिति )
जनन्यास्त्वनुमृत्युदा भवन्ति । तत्र मातुरनुपश्चात्पितुरग्रे मरणमित्यर्थः ॥ ७७ ॥
यदि सुखेश, लग्नेश और नवमेश केन्द्र वा कोणमें स्थित हों तो उसकी दशा-अन्तर्दशा
के समय माताकी मृत्यु होवे ॥ ७७ ॥
रवीन्दू पितृमातृस्थौ यदि तावनुमृत्युदौ ।
तदीशेक्षितयुक्ता वा रविसम्बन्धिनस्तथा ॥ ७८ ॥
यदि रवीन्दू = सूर्याचन्द्रमसौ, पितृमातृस्थौ = नवमगतौ, चतुर्थगतौ वा भवेतां तदा
तौ अनुमृत्युदौ = जनन्याः पश्चात्पूर्वं पितुः मरणकारको भवतः । वा रविसम्बन्धिनः =
सूर्यसम्बन्धिनः ( सूर्यस्य मित्रं, सूर्येण दृष्टः, सूर्ययुक्तः, सूर्यगृहस्थश्चैतेषां केचित् ) तदीशे-
क्षितयुक्ताः = चतुर्थेशनवमेशान्यतरेण दृष्टा युक्ताश्च तथाऽर्यादनुमृत्युदा भवन्ति ॥ ७८ ॥
यदि सूर्य और चन्द्रमा पिता माताके गृह ( नवम-चतुर्थ ) में हों तो दोनोंकी मृत्यु
करें। वा उसके स्वामीसे दृष्ट या युत तथा सूर्य सम्बन्धी हों तो भी वही फल कहे ॥ ७८ ॥
ये मातृभावपतिकारकतत्समेता-स्तन्मातृराशिगतवीक्षितखेचरेन्द्राः ।
तेषामनिष्टकरखेटदशापहारे-जातस्य मातृमरणं प्रवदन्ति सन्तः ॥ ७९ ॥
इदानीं मातुः मरणदशामाह-ये इति । मातृभावपतिः = चतुर्थेशः, कारकः = मातृ-
कारकग्रहः ( चन्द्रः ) तत्समेतः = मातृभावगतश्चैते ये ग्रहास्तथा तन्मातृराशिगतग्रहेण
वीक्षिता ये खेचरेन्द्राः=ग्रहाः, तेषां मध्ये अनिष्टकरस्य खेटस्य ( यो ग्रहो मातरिष्टदो भवति
तस्य ) दशापहारे जातस्य मातुः मरणं सन्तः प्रवदन्ति ॥ ७९ ॥
चतुर्थेश, मातृकारक, उसके सहचर, चतुर्थस्थ और चतुर्थदर्शी इन ग्रहोंके बीच जो ग्रह
सबसे अधिक अनिष्ट सूचक हो उसकी दशा अन्तर्दशामें जातककी माता मरण प्राप्त करती
है ऐसा पण्डितोंने कहा है । सु. शा० कारः ॥ ७९ ॥
मार्त्तण्डस्फुटतो विशोध्य शशिनं तच्छेषराश्यंशके
जीवे भानुसुते च मातृमरणं तत्कोणगे वा नृणाम् ।
संशोध्यं यमकण्टकं हिमकराद्रन्ध्राधिपस्य स्फुटं
तद्राशौ रविनन्दने मृतिमुपैत्यम्बा तदंशे रवौ ॥ ८० ॥
मार्त्तण्डस्फुटतः शशिनं विशोध्य = सूर्यस्पष्टराश्यादितश्चन्द्रस्पष्टराश्यादिकमूनीकृत्य,
तच्छेषराश्यंशके = तदवशेषमिते राशौ तन्नवांशे च गते जीवे = गुरौ, भानुसुते = शनैश्चरे

तृतीयचतुर्थभावफलाध्यायः ॥ १२ ॥ ३८३
च, अथवा तत्कोणगे = तच्छेषराशोः कोणगे ( ९।५ ) च गते जीवे शनौ च नृणां मातुर्मरणं
भवति । अत्रेदं विचिन्त्यम् । चन्द्रेण विरहिते सूर्ये यच्छेषं भवति तस्मिन् राशौ गतवति
शनौ तच्छेषांशके गतवति गुरौ च जातस्य मातृमृत्युं विन्द्यात् । अथ हिमकराच्चन्द्राद्-
न्ध्राधिपस्याष्टमस्थानपतेः स्फुटे ( जन्मकालीनचन्द्रादष्टमराशीशस्फुटराश्यादितः ) यम-
कण्टकः संशोध्य, तद्राशौ = शेषमिते राशौ सजाते रविनन्दने = शनैश्चरे, तदंशे=शेषमिते-
ऽशे गतवति रवौ च तस्य जातस्याम्बा = जननी, मृतिं = मरणमुपैति ॥ ८० ॥
स्पष्ट सूर्यमें स्पष्ट चन्द्रमाको घटाकर जो हो उसके राश्यंशमें वा इस शेषके कोणमें जब
बृहस्पति, शनि हों तो माताका मरण कहे। चन्द्रमासे आठवें राशिके स्वामीमें यमकण्टकको
घटाकर जो शेष बचे उस राशिमें शनि और उस अंशमें सूर्य जब प्राप्त हो तब माता मृत्यु
को प्राप्त होती है ॥ ८० ॥
अथ सुखविचारः ।
गोपुराद्यंशके जीवे सुखस्थानगतेऽपि वा ।
धनायवृद्धिभावेषु खेटेषु च सुखी भवेत् ॥ ८१ ॥
बुधदृष्टियुते सौख्ये सौम्यमध्यगतेऽथवा ॥
जीवराश्यंशके वाऽपि पुण्यकर्मरतः सदा ॥ ८२ ॥
सुखस्थितः शोभनराशिगो बली विलग्नसम्बन्धगुणाधिको यदि ।
तज्जातिवर्गेण सुखं निरन्तरं तदीयधातुश्रियमेति मानवः ॥ ८३ ॥
चतुर्थगो नीचसपत्नयातस्त्वनिष्टभावाधिपतिर्विलग्नात् ।
लग्नेशशत्रुर्यदि तत्प्रकोपात् शरीरसौख्यादिविनाशमाहुः ॥ ८४ ॥
चतुर्थभावस्थितदर्शिकारका बलान्विता यद्यतिसौख्यहेतुकाः ।
अनिष्टदा नीचसपत्नमूढगाः सुखं शुभेनाशुभमन्यखेचरैः ॥ ८५ ॥
चतुर्थगे भाग्यपतौ सशुक्रे बलाधिके स्याच्चिरकालभोगी ।
शुभान्विते रन्ध्ररिपुव्ययस्थे जातोऽल्पकालं समुपैति सौख्यम् ॥ ८६ ॥
इदानीं सुखविचारमाह-गोपुराद्यंशक इत्यादिपञ्चभिः श्लोकैः । तत्र श्लोकाः सरलार्था
एवेत्युपेक्षिताः ॥ ८१-८६ ॥
बृहस्पति गोपुराद्यंशमें हो वा सुख स्थानमें हो, द्वितीय एकादश और चतुर्थ भावोंमें
और ग्रह हों तो सुखी हो ॥ ८१ ॥
सुख भावमें बुधकी दृष्टि हो, वा ४ था भाव दो शुभग्रहोंके बीचमें वा बृहस्पतिके
राश्यंश में हो तो सदा पुण्यकर्ममें रत हो ॥ ८२ ॥
शुभराशिगत बलवान् ग्रह चौथे भावमें लग्नसे सम्बन्ध करनेवाला तथा अधिक गुण
( शुभबिन्दु ) युक्त हो तो उस ग्रहकी जाति वाले मनुष्योंसे उसे सदा सुख मिले और उस
ग्रहकी धातुसे उसे सम्पत्ति प्राप्त हो । ( सु० शा० कारः ) ॥ ८३ ॥
लग्नसे अष्टम भावका स्वामी चतुर्थमें नीच या शत्रु गृहमें प्राप्त हो और वह यदि
लग्नेशका शत्रु हो तो उसके प्रकोपसे शरीर आदिके सौख्यका नाश होवे ॥ ८४ ॥
चतुर्थ भावस्थित, चतुर्थदर्शी, चतुर्थका कारक, बलवान् हों तो अत्यन्त सुख होवे । यदि
वे सब नीच, शत्रु गृह या अस्तंगत हों तो अनिष्ट देनेवाले होते हैं । ये तीनों ग्रह शुभ हों
तो सुख, अन्यसे अशुभ होता है ॥ ८५ ॥
चतुर्थ स्थानमें नवमेश शुक्रके साथ हो तथा विशेष बलवान् हो तो बहुत काल तक
भोगी हो । शुभ ग्रहसे युक्त भाग्येश यदि अष्टम, षष्ठ या व्ययमें हो तो अल्प समय ही
सुख होता है ॥ ८६ ॥

३८४ सटीकजातकपारिजाते-
अथ सुखादिविचारनिर्णयः ।
सुखचिन्ता गृहेड्याभ्यां मातृचिन्ता सुखेन्दुतः ।
सुगन्धं गृहशुक्राभ्यां वस्त्रवाहनभूषणम् ॥ ८७ ॥
इदानीं सुख-मातृ-सुगन्ध-वस्त्र-वाहनभूषणानां विचारविवरणमाह-सुखचिन्तेति ।
गृहं चतुर्थभावः, इज्यो बृहस्पतिस्ताभ्यां सुखचिन्ता = सुखस्य विचारः, सुखेन्दुतः = चतु-
र्थभावचन्द्राभ्यां मातृविचारः, चतुर्थभावशुक्राभ्यां सुगन्धविचारः, तथा ताभ्यामेव वस्त्र-
वाहन-भूषणानां च विचारः प्रकर्त्तव्यः । चतुर्थभावस्य तत्तद्ग्रहस्य च शुभाशुभस्थितिप्र-
रत्वेन सुखादीनां शुभाशुभत्वं विनिर्दिशेदिति ॥ ८७ ॥
सुख (४) भावसे और गुरुसे सुखकी चिन्ता करे । सुख (४) भाव और चन्द्रमासे माता
की चिन्ता करे । सुख भाव और शुक्रसे सुगन्ध-वस्त्र-वाहन-भूषणकी चिन्ता करे ॥ ८७ ॥
अथ सुगन्धविचारः ।
सुखेश्वरे शोभनराशियुक्ते शुक्रेण दृष्टे सति संयुते वा ।
अरातिनीचग्रहदृष्टिहीने सुगन्धमाल्यादिसुखं समेति ॥ ८८ ॥
इदानीं सुगन्धमाल्यादिविचारः क्रियते । सुखेश्वरे = चतुर्थभावेशो, शोभनराशियु-
क्ते = शुभराशिस्थिते तस्मिन् शुक्रेण दृष्टे वा संयुते तथा तत्र अरातिनीचग्रहदृष्टिहीने =
शत्रुगृहगतेन नीचगतेन च ग्रहेणानावलोकिते सति जातः सुगन्धद्रव्याणां माल्यादीनां च
सुखं समेति ॥ ८८ ॥
चतुर्थेश शुभ राशि में हो, उसे शुक्र देखता हो वा वह शुक्रसे युक्त हो तथा शत्रु,
नीच गत ग्रहकी दृष्टिसे रहित हो तो जातक सुगन्ध, माला, आभरणादिके सुखसे
युक्त होवे ॥ ८८ ॥
अथ वस्त्रविचारः ।
वीर्यान्विते शीतकरे सुवस्त्रं साहिध्वजे जीर्णतरं समेति ।
कौशेयकं जीवयुते च रत्नचित्रं सशुक्रे सशनौ तु कृष्णम् ॥ ८६ ॥
इदानीं वस्त्रविचारः क्रियते । शीतकरे = चन्द्रे, वीर्यान्विते = पूर्वोक्तबलैर्युक्ते सुवस्त्रं =
उत्तमं वासः प्राप्नोति जातकः । तथा चन्द्रे साहिध्वजे = राहुणा केतुना वा युक्ते सति
जीर्णतरं वस्त्रं प्राप्नोति । चन्द्रे जीवेन = गुरुणा युते कौशेयकं ( Silk ) वस्त्रं प्राप्नोति ।
चन्द्रे सशुक्रे = शुक्रेण सहिते रत्नचित्रं = रत्नादिभिर्विचित्रत्वमुपगतं वस्त्रं प्राप्नोति । सश-
नौ = शनियुक्ते चन्द्रे तु कृष्णं वस्त्रं जातः समेति । अत्र चन्द्रे सूर्य-कुज-बुधयुक्ते
वस्त्रं नोक्तमिति तत्र सूर्ययुते चन्द्रे स्फुटितं, कुजयुते दग्धं, बुधयुते विविधशिल्पयुतं
वस्त्रं वाच्यम् ।
Notes—८७ श्लोके 'गृहशुक्राभ्यां वस्त्रवाहनभूषणम्'रत्युक्तम् । परश्चात्र चन्द्रतो
वस्त्रविचारः कृत इति प्रतिज्ञाभङ्ग इवाभातीति चिन्त्यम् ॥ ८९ ॥
लग्नकालमें बलवान् चन्द्रमा हो तो सुन्दर वस्त्र प्राप्त हो और चन्द्रमा राहु-केतु से युत
हो तो जीर्ण वस्त्र प्राप्त हो । वृहस्पतिसे युक्त हो तो कौशेय ( रेशमी ), शुक्रसे युक्त हो तो
रत्नादि चित्रित, शनिसे युक्त हो तो काला वस्त्र प्राप्त होवे ॥ ८९ ॥
अथ पशुविचारः ।
शुक्रेन्दुवर्गसहिते सुखराशिनाथे शुक्रेण शीतरुचिना सहितेऽक्षिते वा ।
नीचारिपापगगनाटनदृष्टिमुक्ते पश्वादिवित्तमखिलं लभते मनुष्यः ॥ ६० ॥
इदानीं पाश्वादिवित्तविचारः क्रियते । सुखराशिनाथे = चतुर्थभावेशे शुक्रचन्द्रयोरन्यत-
मस्य वर्गे स्थिते तत्र शुक्रेण चन्द्रेण वा युतदृष्टे तस्मिन् नीचारिगतानां पापगगनाटनानां

तृतीयचतुर्थभावफलाध्यायः ॥१२॥ ३८५
( पापग्रहाणां ) च दृष्टिमुक्ते=दृष्टिरहिते सति मनुष्यः अखिलं पश्वादिवित्तं ( गो-महिषी-
घोटक-गजादिधनं ) लभते ॥ ६० ॥
सुखेश शुक्र या चन्द्रमाके वर्गमें हो शुक्र और चन्द्रमासे युक्त हो वा देखा जाता हो, नीच
तथा शत्रु गृहगत या पापग्रहसे दृष्ट न हो तो मनुष्य सम्पूर्ण पशु आदि धनको प्राप्त करे ॥६०॥
अथ बन्धुविचारः ।
बन्धुस्थानेश्वरे सौम्ये सौम्यग्रहनिरीक्षिते ।
कारके बलसम्पूर्णे बन्धुपूज्यो भवेन्नरः ॥ ६१ ॥
बन्धूपकर्ता तन्नाथे केन्द्रकोणायसंयुते ।
वैशेषिकांशसंयुक्ते पापदृग्योगवर्जिते ॥ ६२ ॥
बन्धुद्वेषी भवेन्नित्यं पापाक्रान्ते रसातले ।
नीचास्तखेटसंयुक्ते शुभदृग्योगवर्जिते ॥ ६३ ॥
इदानीं बन्धुविचारः क्रियते । तत्र श्लोका

३८६ सटीकजातकपारिजाते-
रक्ताम्बराभरणदः सुरपूजितेर्क्षे चन्द्रे सुरेन्द्रसचिवेक्षितसंयुते वा ॥ १०१ ॥
आन्दोलिकातुरगलाभमुपैति जातः शुक्रेन्दुयानपतयस्तनुनाथयुक्ताः ।
एकत्र देवगुरुयानपचन्द्रशुक्राः केन्द्रत्रिकोणगृहगाश्चतुरङ्गयानम् ॥ १०२ ॥
वाहनेशे गुरुयुते चतुरङ्गाख्यवाहनम् ।
यानेशे सशुभे माने चामरच्छत्रसंयुतः ॥ १०३ ॥
सुखेश्वरे केन्द्रगते तदीशे लग्नस्थिते वाहनयोगवन्तः ।
कर्मेश्वरे लाभगते तदीशे कर्मस्थिते भूषणयानवन्तः ॥ १०४ ॥
अधुना वाहनविचारमाह-वाहनेश इत्यादि-नवभिः श्लोकैः । तत्र श्लोकार्थ सरलार्थी
इति न व्याख्याताः ॥ ९६-१०४ ॥
चतुर्थेश और चतुर्थ भाव बली हों शुभग्रहसे दृष्ट हों तो वाहन आदिका सुख हो ॥९६॥
सुखेश सुखमें बुधके साथ हो शुभग्रह उसे देखते हों शुभग्रहके राशि वा अंशमें हो तो
वाहनादिकी प्राप्ति कहे ॥ ९७ ॥
चन्द्रमा लग्नका संबन्धी हो, सुखेशसे युक्त हो तो उस जातकको घोड़ाका वाहन हो
ऐसा श्रेष्ठ मुनि लोग कहते हैं ॥ ९८ ॥
द्वितीय वा चतुर्थ भावगत शुभराशिमें चन्द्रमा हो शुभग्रहसे युक्त हो तो उस जातकको
घोड़ा वाहन मिले ॥ ९९ ॥
चतुर्थेश चन्द्रमाके साथ लग्नमें हो लग्नेश्वरसे भी युक्त हो तो उसे घोड़ेका लाभ हो ।
यदि चतुर्थेश शुक्रसे युक्त लग्नमें हो तो उसे नरवाहन प्राप्त हो ॥ १०० ॥
बलवान् शुक्र तथा पूर्ण चन्द्रमा केन्द्र या त्रिकोणमें प्राप्त हों तो आन्दोलिका और
आभरणको देवें । वे दोनों यदि बृहस्पतिके गृहमें हों तो रक्तांबरा और भूषणको देवें ।
चन्द्रमा यदि बृहस्पतिसे दृष्ट युत हो तो भी यही फल जाने ॥ १०१ ॥
शुक्र, चन्द्रमा और चतुर्थेश लग्नेशके साथ हो तो आन्दोलिका (पालकी) और
तुरङ्ग (घोड़ा) का लाभ हो । बृहस्पति, सुखेश, चन्द्रमा और शुक्र एकत्र होकर केन्द्र या
त्रिकोण गृहमें हों तो चतुरंग यान (सवारी) होवे ॥ १०२ ॥
चतुर्थेश बृहस्पतिसे युक्त हो तो चतुरंग वाहन प्राप्त हो । चतुर्थेश शुभग्रहके सहित
१० वें हो तो जातक चामर छत्रसे युक्त हो (राजा हो) ॥ १०३ ॥
चतुर्थेश केन्द्रमें हो और उस केन्द्रका स्वामी लग्नमें हो तो वह वाहनवाला होता
है । दशमेश एकादशमें हो और लाभेश १० वें में हो तो भूषण तथा सवारीवाला होवे ॥१०४॥
अथ राज्यविचारः ।
यानेशे लाभराशिस्थे सुखे वा लाभगे कुजे ।
अथवा भौमराशिस्थे राज्यप्राप्तिर्न संशयः ॥ १०५ ॥
राज्यप्राप्तियोगमाह- यानेश इति । यानेशे = चतुर्थेशे लाभराशिस्थे, कुजे सुखे =
चतुर्थे वा लाभगे, अथवा भौमराशिस्थे मेषवृश्चिकान्यतरराशिगते जातस्य राज्यप्राप्तिर्भव-
तीत्यत्र संशयो न ।
Notes- 'अथवा भौमराशिस्थे' इत्यस्यार्थः-भौमे भौमराशिस्थे, किंवा यानेशे
भौमराशिस्थे इत्यपि भवितुं युज्यते । तथा च सर्वार्थचिन्तामणौ-
"क्षेत्रेश्वरे लाभगते बलाढ्ये बन्धौ भवे वा क्षितिसूनुयुक्ते ।
भूसूनुराशौ यदि वा सुखेशे राज्यार्थसौख्याभरणादियानम् ॥ इति ॥ १०५ ॥
चतुर्थेश ११ वें वा ४ थे में हो मंगल लाभमें हो वा उन स्थानोंमें मंगलकी (१।८)
राशि हो तो राज्य प्राप्त होता है इसमें संशय नहीं है ॥ १०५ ॥
लग्नाद्वाहनराशिगस्तदधिपस्तद्वीक्षकश्च त्रयः
स्वोच्चस्वर्क्षसुहृद्गृहेषु बलिनः केन्द्रत्रिकोणायगाः ।

तृतीयचतुर्थभावफलाध्यायः ॥१२॥ ३८७
दीर्घायुः शयनासनाम्बरबहुक्षेत्राणि सन्मन्दिरं
बन्धुस्नेहमनोज्ञवाहनयशःसौख्यानि कुर्वन्ति ते ॥ १०६ ॥
लग्नादिति । जन्मलग्नाद् वाहनराशिगः = चतुर्थभावगतः, तदधिपः = चतुर्थभावेशः ।
तद्वीक्षकः = चतुर्थभावद्रष्टा चैते त्रयो ग्रहा बलिनः, स्वोच्चराशिषु, स्वराशिषु, मित्रगृहेषु
व्यवस्थिताः केन्द्रत्रिकोणायेषु ( १।४।७।१०।९।५।११ ) गता भवेयुस्तदा ते जातस्य
दीर्घायुः शयनासनाम्बरबहुक्षेत्राणि सन्मन्दिरं बन्धुस्नेहमनोज्ञवाहनयशःसौख्यानि कुर्वन्ति ॥
चतुर्थस्थ, चतुर्थेश और चतुर्थदर्शी ये तीनों ग्रह यदि स्वोच्च, स्वगृह या मित्रगृहमें
प्राप्त होकर बली हों, और तीनों ग्रह केन्द्र, त्रिकोण या एकादशमें हों तो वे ग्रह जातककी
दीर्घायु और शयन-आसन-वस्त्र-बहुतक्षेत्र-उत्तमगृह-बन्धु स्नेह-मनोज्ञ वाहन-यश-और
सौख्य को करते हैं ॥ १०६ ॥
स्वोच्चराशिगतश्चान्द्रिः केन्द्रकोणसमन्वितः ।
विद्यावाहनसम्पत्ति करोति विपुलं धनम् ॥ १०७ ॥
स्वोच्चेति । चान्द्रिः = बुधः, स्वोच्चराशिगतः = कन्यागतः सन् केन्द्रे ( १।४।७।१० )
कोणे वा ( ५।९ ) समन्वितो भवेत्तदा विद्यावाहनसम्पत्ति विपुलं धनं च करोति ॥१०७॥
बुध अपनी उच्च राशिमें होकर केन्द्र या कोणमें हो तो विद्या, वाहन, सम्पत्ति और
विपुल धन करनेवाला होता है ॥ १०७ ॥
लग्नेशात्सुखनाथतद्भवगौ भाग्येशभाग्यस्थितौ
चत्वारः शुभवर्गगाः सुबलिनस्ते लग्नसम्वन्धिनः ।
अन्योन्याश्रितवीक्षिता यदि महीपालश्चिरायुः सुखी
तेजस्वी चतुरङ्गयानविपुलश्रीराजचिह्नाङ्कितः ॥ १०८ ॥
लग्नेशादिति । लग्नेशो यत्र तिष्ठति तस्मात्

३८८ सटीकजातकपारिजाते-
उक्त तीनों स्थानों (१।४।९) में बलवान् एक भी चतुर्थेश लग्न या लग्नेशका सम्बन्धी
हो तो उसकी दशा वाहन देनेवाली होती है ॥ ११० ॥
चतुर्थधर्मायधनाधिनाथा विलग्नसम्बन्धिबलाधिकाश्चेत् ।
तदीयपाके समुपैति राज्यं क्रमेण भाग्यं धनलाभमर्थम् ॥ १११ ॥
चतुर्थेश-धर्मेश-लाभेश-धनेशाः विलग्नसम्बन्धिनः पूर्णबलाश्च यदि भवेयुस्तदा
तदीयपाके क्रमेण राज्यं, भाग्यम्, धनलाभम्, अर्थम् समुपैति । विलग्नसम्बन्धिनो
बलयुक्तस्य चतुर्थेशस्य दशायां राज्यम् । तथाभूतस्य धर्मेशस्य दशायां भाग्यम् । तथा
भूतस्य लाभेशस्य दशायां धनलाभम् । तथाभूतस्य धनेशस्य दशायाम् अर्थ समुपैति ।
Notes—अत्र सम्बन्धो बहुसम्मतश्चतुर्विधः प्रोक्तः-स्थानसम्बन्धः १, दृष्टिसम्बन्धः
२. मित्रसम्बन्धः ३. सहचरसम्बन्धः ४. इति ॥ १११ ॥
चतुर्थ, नवम, एकादश और द्वितीयके स्वामी लग्नके सम्बन्धी और अधिक बलवाले
हों तो उनकी दशामें क्रमसे राज्य-प्राप्ति, भाग्योदय, धनलाभ और कार्यसिद्ध होते हैं ॥१११॥
ते चत्वारोऽधिकबलयुता देहसम्बन्धिनश्चे-
देतत्सर्वं भवति विपुलं दुर्बला दुःखदाः स्युः ।
मिश्रं मिश्रैस्तनुपरिभवः कारको भावनाथो
भावाक्रान्तो विगतबलिनश्चेदतिक्लेशदाम्रे ॥ ११२ ॥
ते चत्वारः = चतुर्थधर्मायधनाधिनाथा इति शेषं स्पष्टमेवेत्यलम् ॥ ११२ ॥
पूर्वोक्त चार (४।९।११।२) स्थानोंके स्वामी अधिक बलयुक्त तथा लग्नके सम्बन्धी
हों तो उन भावोंके सम्बन्धी फल पूर्ण रूपसे होते हैं । परन्तु यदि वे ही दुर्बल हों तो दुःख
देने वाले होते हैं। मिश्रित हों तो मिश्र फल देते हैं। भावका कारक, भावनाथ और भावगत
ग्रह बलसे हीन हों तो विशेष कष्टदायक होते हैं ॥ ११२ ॥
वाहनेशेऽरिनीचस्थे दुःस्थे धर्माधिपेक्षिते ।
दुर्दुर्वाहनसम्प्राप्तिश्चलवाहनताऽपि वा ॥ ११३ ॥
धर्मकर्मविलग्नस्थास्तुङ्गोपगशुभग्रहाः ।
लग्नाधिपेन संदृष्टा यानान्ते दुःखमाप्नुयात् ॥ ११४ ॥
वाहनेशे = चतुर्थेशे शत्रुगृहे, नीचे, दुःस्थे (षष्ठष्टव्ययगे) च तस्मिन्धर्माधिपेन
दृष्टे जातस्य दुष्टवाहनस्य सम्प्राप्तिः, अपि वा चलवाहनता = चञ्चलवाहनप्तिः वक्तव्या ।
अत्र दुष्टसैन्यस्य चलसैन्यस्य वा प्राप्तिरपि वक्तव्या । तथा सर्वार्थचिन्तामणौ-
"दुःस्थे विमूढे यदि वाहनेशे भाग्येश्वरेणापि समीक्षिते वा ।
दुर्वाहिनी चञ्चलवाहिनी वा लाभाधिपेनापि समीक्षिते वा" इति ॥
तुङ्गोपगशुभग्रहाः = स्वकीयोच्चराशियाताः शुभग्रहाः, यदि धर्मकर्मविलग्नस्था भवेयु-
स्तथाभूता लग्नाधिपेन संदृष्टाश्च भवेयुस्तदा जातो यानान्ते = वाहनान्ते दुःखमवाप्नुयात् ।
ईदृग्योगे जातः विदामावसरे वाहनादितो निपातेन कष्टभागभवति । एवमेव सर्वार्थचिन्तामणौ-
"कर्मभाग्यविलग्नेषु स्वोच्चे सौम्यग्रहाः स्थिताः ।
दृष्टेषु वा लग्नपेन यानान्ते दुःखमाप्नुयात्" इति ॥ ११३-११४ ॥
चतुर्थेश शत्रुस्थान या नीचस्थानमें होकर दुष्ट स्थानमें हो उसको नवमेश देखता हो
तो खराब वाहन प्राप्त हो वा चल वाहन प्राप्त हो ॥ ११३ ॥
नवमवें, दशमवें और लग्नमें स्थित, उच्चगत शुभग्रह लग्नेशसे संदृष्ट हों तो सवारीके
अन्तमें दुःख प्राप्त होता है ॥ ११४ ॥

तृतीयचतुर्थभावफलाध्यायः ॥१२॥ ३८६
जीवे वा सुखपे शुभग्रहयुते लग्नात्तपःस्थानगे
सौम्यर्क्षे नरवाहनं चिरतरं राजप्रतापान्वितम् ॥
दुःस्थे पापयुतेऽस्तनीचरिपुगे यानादिभाग्यं नहि
स्वर्क्षे सर्वबलाधिके चिरसुखं चान्दोलिकारोहणम् ॥ ११५ ॥
बन्धुकर्मगुहाधीशौ लाभस्थानगतेक्षकौ ।
बलवन्तौ यदि स्यातां सर्वभाग्यफलप्रदौ ॥ ११६ ॥
लाभस्थौ सुखभाग्येशौ पश्यन्तौ वा सुखस्थलम् ।
वाहिनीसर्वभाग्याढ्यो राजप्रीतिकरो भवेत् ॥ ११७ ॥
धर्मवाहनराशीशौ लग्नसम्वन्धिनौ यदि ।
जीवदृष्टियुतौ तस्य राजवश्यादिभूषणम् ॥ ११८ ॥
शुभवाहनराशीशौ शुभखेचरसंयुतौ ।
बहुसेनाधिपः श्रीमान् बलिनौ यदि जायते ॥ ११९ ॥
भाग्यस्थिते वाहनराशिनाथे सशुक्रजीवे शुभखेटराशौ ।
भाग्याधिपे कोणचतुष्टये वा बहुत्वदेशाभरणार्थयानम् ॥ १२० ॥
कामारीयानसहजतपोलग्नव्ययेश्वराः ।
सुखाधिपेन संयुक्तास्त्वसंख्याकरदेशभाक् ॥ १२१ ॥
सुखाधिपो देवगुरुः सितो वा बली विलग्नान्नवमोपयात: ।
त्रिकोणकेन्द्रोपगतः शुभेशः समेति जातो बहुवाहनानि ॥ १२२ ॥
सशुक्रजीवो गेहेशो भाग्यस्थो भाग्यपे सुखे ।
केन्द्रत्रिकोणयोर्वाऽपि बहुवाहनदेशभाक् ॥ १२३ ॥
स्पष्टार्थाः किलैते नव श्लोका अतो न व्याख्याता इति ॥ ११५-१२३ ॥
वृहस्पति वा चतुर्थेश शुभग्रहसे युक्त लग्नसे नववें भावमें हो और सौम्यर्क्षमें हो तो
बहुत काल पर्यन्त राजप्रतापसे युक्त नरवाहन प्राप्त हो । यदि गुरु या चतुर्थेश दुष्टस्थान,
पापग्रह युक्त, अस्त, नीच या शत्रु गृहमें हो तो सवारी आदि भाग्यमें नहीं है। यदि
स्वगृहमें अति बलवान् हो तो बहुत काल तक सुख आन्दोलिका पर निवास करे ॥ ११५ ॥
यदि चतुर्थेश और दशमेश बलवान् होकर लाभ स्थानमें हों वा लाभस्थानको देखते
हों तो सर्वभाग्यके दाता होते हैं ॥ ११६ ॥
चतुर्थेश और नवमेश लाभ स्थानमें. हों वा चतुर्थ स्थानको देखते हों तो सैन्ययुक्त सर्व-
भाग्यसे युक्त और राजाको प्रसन्न करनेवाला हो ॥ ११७ ॥
यदि धर्मेश और सुखेश लग्नके सम्बन्धी हों और उन्हें वृहस्पति देखता हो तो जातक
को राजासे मान और भूषण प्राप्त हो ॥ ११८ ॥
नवमेश और वाहनेश ( चतुर्थेश ) यदि बलवान् हों शुभग्रहसे युक्त हों तो बहुत सेना
का मालिक और श्रीमान् होवे ॥ ११९ ॥
वाहनेश भाग्यस्थानमें प्राप्त हो, शुक्र और वृहस्पतिके साथ हो और वह शुभग्रहकी
राशि हो वा नवमेश कोण या केन्द्रमें हो तो उसे बहुत देश, आभरण, सवारी और धन
प्राप्त हो ॥ १२० ॥
सप्तम, षष्ठ, चतुर्थ, तृतीय-नवम लग्न और व्यय ( १-३-४-६-७-९-१२ ) के स्वामी
सुखेशके साथ हों तो जातक असंख्य देशोंको प्राप्त करे ॥ १२१ ॥
सुखेश वृहस्पति, वा शुक्र बलवान् होकर लग्नसे नववें भावमें प्राप्त हो, नवमेश
त्रिकोण वा केन्द्रमें हो तो जातक बहुत वाहनसे युक्त होवे ॥ १२२ ॥

..." wait, is there an anusvara on चतुर्थेश? No, "चतुर्थेश-दशमभावगतखेटौ बलिष्ठौ धर्मेशदृष्टौ वा धर्मेशयुक्तौ वा परस्परक्षेत्रगतौ".

L31:
(चतुर्थेशो दशमगतग्रहगृहे दशमगतग्रहश्चतुर्थभावे) भवेतां तदा योगः सिंहासनप्रदः ॥ १२९॥

L32:
उक्तेषु योगेषु जातो नरः सिंहासनारूढः ( राजासनगतः ) भवति । कदा भवतीत्येतदर्थं
Wait, look at "( राजासनगतः )": does it have spaces inside brackets?
"( राजासनगतः )" - yes.

L33:
'तद्दशान्तर्दशाकाले' इत्याद्युक्तम् । यो यो ग्रहः कारको भवति तत्तद्ग्रहदशान्तर्दशायां तत्फलं
Wait, look at 'तद्दशान्तर्दशाकाले':
Single quotes or double quotes? In L33:
'तद्दशान्तर्दशाकाले' - single quote!

L34:
वाच्यमिति भावः ॥ १३० ॥

L35:
लग्न-केन्द्रमें शुभग्रह हो, धर्म स्थानमें उच्चगत ग्रह हो, द्वितीयेश केन्द्रमें हो तो सिंहा-
Wait, "धर्म स्थानमें" or "धर्मस्थानमें"?
There is a space: "धर्म स्थानमें".
"सिंहा-" with hyphen at

तृतीयचतुर्थभावफलाध्यायः ॥१२॥ ३६१
यदि दशमेश, लग्नेश और चतुर्थेश, दशम भावमें हों, दशमेश यदि लग्नका सम्बन्धी हो
तो जातक सिंहासनका स्वामी हो ॥ १२७ ॥
यदि बृहस्पति, शुक्र और नवमेश केन्द्र या कोण या लाभ भावमें हों तो जातक अनेक
वाहनोंसे युक्त हो और मण्डलका राजा हो ॥ १२८ ॥
चतुर्थेश और दशमस्थ ग्रह बलवान् हों नवमेशसे देखे जाते हों, वा युत हों, वा पर-
स्पर गृहमें प्राप्त हों तो दोनों सिंहासन प्राप्ति करानेवाले होते हैं ॥ १२९ ॥
उसकी दशा अन्तर्दशाके समय उसके राशिपतिकी दशामें उसकी अन्तर्दशा प्राप्त होने
पर जातक सिंहासनका पति होता है ॥ १३० ॥
[ कुण्डली १ : सिंहासन प्रदः १ ]

• लग्न (१) : शु. २ । द्वितीय (२) : ३ । चतुर्थ (४) : बु. । दशम (१०) : १० मं. ।
  [ कुण्डली २ : सिंहासन प्रदः २ ]
• लग्न (१) : १ । द्वितीय (२) : २ चं. । सप्तम (७) : शु. बु. ७ बृ. । दशम (१०) : ६ ।
  [ कुण्डली ३ : सिंहासन प्रदः ३ ]
• लग्न (१) : १ । चतुर्थ (४) : ४ । नवम (९) : ९ । दशम (१०) : १० मं. चं. बृ. । एकादश (११) : श. ११ ।
  [ कुण्डली ४ : सिंहासन प्रदः ४ ]
• लग्न (१) : १ । चतुर्थ (४) : ४ । दशम (१०) : १० श. मं. चं. ।
  [ कुण्डली ५ : सिंहासन प्रदः ५ ]
• लग्न (१) : १ । द्वितीय (२) : २ । तृतीय (३) : ३ । चतुर्थ (४) : ४ । पंचम (५) : ५ । षष्ठ (६) : ६ । सप्तम (७) : ७ । अष्टम (८) : ८ । नवम (९) : ९ । दशम (१०) : १० । एकादश (११) : ११ । द्वादश (१२) : श. गु १२ शु. ।
  [ कुण्डली ६ : सिंहासन प्रदः ६ ]
• लग्न (१) : ल. । द्वितीय (२) : २ । तृतीय (३) : ३ । चतुर्थ (४) : ४ बृ. । पंचम (५) : ५ सू. । षष्ठ (६) : ६ । सप्तम (७) : ७ । अष्टम (८) : ८ । नवम (९) : ९ । दशम (१०) : १० चं. मं. । एकादश (११) : ११ । द्वादश (१२) : १२ ।
  एतानि कल्पितोदाहरणानि सुकुमारमतीनामवबोधार्थमेव प्रदर्शितानीति ॥ १३० ॥
  अथ भाग्यविचारः
  शुभोदयेशौ सुखराशियातौ सुखाधिपो लग्नगतः शुभर्चे ॥
  अतीव सौख्यं समुपैति नित्यं सपत्न्यातो यदि शत्रुभाग्यम् ॥ १३१ ॥
  इदानीं सौख्यभावाभावयोगावाह—शुभोदयेशाविति । नवमेश-लग्नेशौ, सुखराशियातौ
  स्याताम्, सुखाधिपः शुभर्क्षे विद्यमानः सन् लग्नगतः स्यात् तदा जातोऽतीव सौख्यं नित्यं

३६२ सटीकजातकपारिजाते-
(सर्व्वदा) समुपैति । यदि पूर्वोक्तयोगे सुखाधिपः सपत्नयातः = षष्ठभावगतः स्यात्तदा शत्रु-
भाग्यं = रिपुभोगं प्राप्नोति । तदानीं शत्रुहस्तगतं तस्य भाग्यादि स्यादिति तात्पर्यम् ॥१३१॥
नवमेश लग्नेश चतुर्थ स्थानमें हों चतुर्थेश शुभ राशिमें लग्नमें हो तो नित्य अत्यन्त
सुख होता है। यदि शत्रुस्थानमें हो तो शत्रु भाग्य प्राप्त करे ॥ १३१ ॥
सपत्नभावाधिपतौ तपःस्थे शुभैरदृष्टे बलसंयुते वा ॥
स्वकीयभाग्यादिकमल्पकालं ददाति शत्रौ सुखनाथदाये ॥ १३२ ॥
सपत्नभावाधिपतौ = षष्ठाभावेशे, पतःस्थे = नवमभावगते, शुभैरदृष्टे, वा बलसंयुते सति
अल्पकालं = किञ्चित्कालं, स्वकीयभाग्यादिकं शत्रौ ददाति, स्वयं तावद्भाग्यहीनो भवति ।
कदा ? तदुच्यते 'सुखनाथदाये' = चतुर्थेशग्रहदशायामिति ॥ १३२ ॥
शत्रुभावेश

तृतीयचतुर्थभावफलाध्यायः ॥१२॥ ३६३
१ सुखाधिपेन ( चतुर्थेशेन ) सहितो वित्तेशः ( धनेशः ) नवमभावगतः सौम्यग्रहयुक्तः
सौम्यराशिगतश्च यदि भवेत्तदा जातः निक्षेपं = भूमौ निहितं द्रव्यं समुपैति ।
२ लाभधनपौ = एकादश-द्वितीयेशौ पातालराशि-(चतुर्थभाव) गतौ भवेतां, तन्नाथः =
चतुर्थेशः शुभग्रहेण सहितः शुभराशिगतश्च भवेत्तदा निक्षेपसिद्धिः = निखातद्रव्यलाभः स्यात् ।
३ लाभेशः = एकादशभावपतिः शुभग्रहेण युतः सन् सुखराशि-( चतुर्थभाव ) गतः
स्यात् तदा निक्षेपवित्तप्रदो भवति । उक्तयोगत्रये जातस्य भूतले सञ्चितस्य द्रव्यादेर्लाभो
भवतीत्यर्थः ॥ १३७ ॥
शुभराशिमें शुभग्रहके साथ धनेश सुखाधिपसे युक्त नवम भावमें हो तो गाड़ी हुई
सम्पत्ति प्राप्त होवे । लाभेश और धनेश चतुर्थ स्थानमें स्थित हों और ४ र्थका स्वामी शुभ-
राशिमें शुभयुत हो तो निक्षेप (गड़ा हुआ धन) मिले । लाभेश शुभग्रहके साथ ४ थे भावमें
हो तो भी निक्षेप धन मिले ॥ १३७ ॥
अथ गृहविचारः ।
अर्थव्ययगृहाधीशा नाशगाः पापसंयुताः ।
यावद्भिश्शुभैर्युक्तास्तावद्गेहालसत्वदाः ॥ १३८ ॥
पापेऽरौ वा पापहृष्टे सुखे गेहसुखार्तिभाक् ।
नीचेऽरातौ कुजेऽर्के वा सुखे स्याद्गृहो नरः ॥ १३६ ॥
नीचेऽस्तगे वा गेहस्थे दुःखाम्भोधौ पतिष्यति ।
सुखे पापे पापभाक् स्यात् सुखे मन्दे सुखक्षयः ॥ १४० ॥
गृहेशे व्ययगे लग्नादन्यगेहोऽन्यदेशगः ।
रन्ध्रे गृहाद्यभावो वा षष्ठे ज्ञात्यादिसंग्रहः ॥ १४१ ॥
प्रयत्नतो मन्दिरलाभदः स्यात् चतुर्थपस्तत्र बलाधिको वा ।
दुःस्थानगो दुष्टबलान्वितश्चेदालस्यगेहं ग्रहपीडितं वा ॥ १४२ ॥
षट्त्रिब्ययाष्टमोपेता व्ययवित्तगृहाधिपाः ।
यावत्पापसमोपेतास्तावद्गृहविनाशदाः ॥ १४३ ॥
लग्नत्रिकोणकेन्द्रस्था यावद्बलसमन्विताः ।
तावत्संख्याकगेहानां समीचीन्यं वदेद् बुधः ॥ १४४ ॥
चतुर्थभावाधिपतौ विलग्राद्व्ययस्थिते जीर्णगृहं समेति ।
त्रिकोणकेन्द्रोपगते बलाढ्ये विचित्रगेहं रुचिरं तदाहुः ॥ १४५ ॥
तृतीये सौम्यसंयुक्ते गेहेशे बलसंयुते ।
गोपुरांशगते वाऽपि समेति दृढमन्दिरम् ॥ १४६ ॥
आज्ञाक्रियाक्षेत्रविनाशमाहुराज्ञेश्वरे गेहगते सपापे ।
क्रूरांशके मृत्युकरादिभागे रन्ध्रेश्वरेणापि युते तथैव ॥ १४७ ॥
तृतीये सौम्यसंयुक्ते गेहेशे स्वबलान्विते ।
लग्नेशे बलसम्पूर्णे हर्म्य प्राकारसंयुतम् ॥ १४८ ॥
पारावतांशके गेहनाथे गुर्विन्दुवीक्षिते ।
गोपुरांशके वाऽपि दैविकं गृहमादिशेत् ॥ १४६ ॥
इति श्रीनवग्रहकृपया वैद्यनाथविरचिते जातकपारिजातं
द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥

preceding, so 'म' is heavy!
द्यात्रामस्तसुतस्वकर्मभवनैर्दूराटनं रिष्फतः
द्या ( - ) त्रा ( - ) म ( - because of स्त ) स्त ( . because of सु ) सु ( . ) त ( . ) स्व ( - because of क ) ...
Meter is शार्दूलविक्रीडित:
1 2 3 / 4 5 6 / 7 8 9 / 10 11 12 / 13 14 15 16 17 18 19

• • • / . . - / . - . / . . - / - - . / - - . / -

Now let's check L37:
"लग्नाद्वन्धुदिनेशतः पितृसुखं जीवात्मजस्थानतः"
लग्नाद् ( - - ) बन्धु ( - . ) दिने ( . - ) शतः ( . - ) -> wait, लग्नाद्बन्धुदिनेशतः पितृसुखं जीवात्मजस्थानतः
लग्नाद् ( - - ) बन् ( - ) धु ( . ) दि ( . ) ने ( - ) श ( . ) तः ( - ) पितृ ( . . ) सुखं ( . - ) जीवा ( - - ) त्म ( - ) ज ( . ) स्था ( - ) न ( . ) तः ( - )
19 syllables! Perfectly शार्दूलविक्रीडित!

पञ्चमषष्ठभावफलाध्यायः ॥ १३ ॥ ३६५
द्वितीयदशमभावैः यात्रां विचारयेत् । रिष्फतः = द्वादशभावतः, दूराटनं = विदेशभ्रमणं सचि-
न्तयेत् । लग्नाद् बन्धुदिनेशतश्च = लग्नाच्चतुर्थभावतः, सूर्याच्च पितृसुखं विचारयेत् ।
जीवात्मजस्थानतः = गुरोः, पञ्चमभावतश्च, पुत्रप्राप्तिः विचारणीयां । अनङ्गवित्तपसितैः =
सप्तमभाव-द्वितीयेश-शुकैः, स्त्रीसम्पदः चिन्तयेत् । तत्तद्भावकारके भावे च सल्लक्षणल-
क्षिते सति सत्फलमन्यथाऽन्यथात्वं वाच्यमिति ॥ १ ॥
पंचम भावसे देवता, राजा, पुत्र, पिता, बुद्धि और पुण्यका विचार करे। सप्तमभाव,
पुत्रभाव, धनभाव और कर्म भावसे यात्राको विचारे । द्वादशसे दूरयात्राको विचारे । लग्न
से, चतुर्थसे और सूर्यसे पिताको विचारे । बृहस्पतिसे और पंचमसे पुत्र प्राप्तिको विचारे ।
सप्तमेश द्वितीयेश, और शुक्रसे स्त्रीसंपत्तिको विचारे ॥ १ ॥
अथ देवताविचारः ।
लग्नादात्मनि पुंग्रहेक्षितयुते पुंदेवताराधनं
युग्मे शुक्रनिशाकरेक्षितयुते स्त्रीदेवतामिच्छति ।
भानौ भास्करमुख्यमिन्दुसितयोर्गौरीं कुमारं कुजे
विष्णुं चन्द्रसुते गुरौ शशिधरं शन्यादियोगे परान् ॥ २ ॥
इदानीं जातस्याराध्यदेवतामाह—लग्नादिति । लग्नादात्मनि = पञ्चमे भावे, पुंग्रहेक्षि-
तयुते = पुरुष-(रविभौमजीवान्यतम) ग्रहेण दृष्टे युते वा जातस्य पुंदेवताराधनं ब्रूयात् ।
अस्मिन्योगे जातो नरः पुरुषदेवोपासको भवति । तस्मिन् पञ्चमे भावे, युग्मे = समराशौ
सति, तत्र शुक्रेण चन्द्रेण वा दृष्टे वा युते जातः स्त्रीदेवतामिच्छति । समराशीनां शुक्रश-
शिनोश्च स्त्रीप्रकृतित्वात् । तत्र पञ्चमे भावे सूर्येण युक्ते दृष्टे वा भास्करमुख्यं = सूर्यप्रभृति-
पुरुषदेवता वाच्या । इन्दुसितयोः = चन्द्रशुकयोः गौरीं देवतां ब्रूयात् । कुजे कुमारं =
कार्तिकेयं, चन्द्रसुते = बुधे विष्णुं, गुरौ शशिधरं = शिवं, शन्यादियोगे परानितरान् क्षुद्र-
देवान् ब्रूयादिति ॥ २ ॥
लग्नसे पांचवें भावको पुरुष संज्ञक ग्रह देखता हो वा उसमें स्थित हो तो जातक पुरुष
देवताकी पूजा करे । समराशि पंचममें हो और पंचममें शुक्र या चन्द्रमा हो वा उस स्थान
को देखता हो तो स्त्री देवताका आराधन आचार्यों ने कहा है । पञ्चम भावमें सूर्य हो तो सूर्य
का, चन्द्रमा शुक्र हो तो गौरी का, मंगल हो तो कार्तिकका, बुध हो तो विष्णुका,
बृहस्पति हो तो शंकरका, शनि, राहु या केतुका पञ्चममें योग हो तो अपर (क्षुद्र)
देवका पूजन करे ॥ २ ॥
लग्नाधिपस्यात्मपतौ सपत्ने तद्देवभक्तिः सुतनाशहेतुः ।
समानता साम्यतरे सुहृत्त्वे तद्देवताऽपारकृपामुपैति ॥ ३ ॥
इदानीं स्थितिपरत्वेन देवाराधनपरिणाममाह—लग्नाधिपस्येति । लग्नेशस्य, आत्मा
धिपतौ (पञ्चमेशे) सपत्ने = शत्रुग्रहे सति तद्देवभक्तिः जातस्य सुतनाशहेतुर्भवति । सा-
म्यतरे = लग्नाधिपस्यात्मपतौ समत्वग्रहे (उदासीने) सति तद्देवभक्तिः समानता=न
शुभा नाशुभा चेति । सुहृत्त्वे=लग्नाधिपस्यात्मपतौ मित्रग्रहे सति जातस्तद्देवताया अपा-
रकृपां = परममनुग्रहमूपैति, तदानीं तद्देवताराधनं परमक्षेमकरं भवतीत्यर्थः ॥ ३ ॥
पंचमेश लग्नेशका शत्रु हो तो उस देव भक्तिसे पुत्रनाश हो । सम हो तो समानता
रहे । पञ्चमेश लग्नेशका मित्र हो तो उस देवताके आराधनसे कार्य परिपूर्ण हो ॥ ३ ॥
अथ राज्यविचारः ।
राजस्थाने गुरुबुधसितैरीक्षिते संयुते वा
तद्राशीशे बलवति नृपप्रीतिसम्पत्तिमेति ।

३६६ सटीकजातकपारिजाते-
पापाक्रान्ते विगतबलिनि स्वामिनि क्रूरभागे
जातो विद्याविनयगुणधीराजसन्मानहीनः ॥ ४ ॥
इदानीं महीपप्रीतिसम्पत्तिभावाभावमाह—राजस्थाने इति । राजस्थाने = पञ्चमे भावे,
इति । अन्यत्स्पष्टार्थमेवेत्यलम् ॥ ४ ॥
पुत्र स्थानमें बुध, बृहस्पति और शुक्रकी दृष्टि हो, वा योग हो, उसका राशीश (पञ्च-
मेश) बलवान् हो तो राजाकी प्रसन्नतासे धन मिले। यदिपञ्चमेश, पापाक्रान्त हो, बल-
रहित हो, क्रूरभागमें हो तो जातक विद्या, विनय, गुण, बुद्धि और राजसन्मानसे हीन हो ॥
अथ जन्मविचारः ।
लग्नं यानपतौ सुखे तनुपतौ दृष्टेऽथवा खेचरैः
संयुक्ते तु चतुष्पदस्य जननं राहुध्वजाभ्यामजः ।
गोजन्मार्यसितेन्दुभिश्च महिषी मन्देन दृष्टे युते
जातः पादपुरःसरं तनुपतिमनि तनौ भोगिराट् ॥ ५ ॥
[L

पञ्चमसप्तमभावफलोध्यायः ॥ १३ ॥ ३६७
न्दुपुत्राभ्यामीक्षिताश्च भवेयुस्तदा शूद्रोऽपि जातो द्विजतौल्यमेति = विप्रसमतां प्राप्नोति ।
अस्मिन्कोगे शूद्रजन्माऽपि ब्राह्मणवदाचरति । उच्चकर्मा भवतीति भावः । अत्र योगे जातो
यदि द्विजः = ब्राह्मणवंशजः स्यात्तदा निखिलां विद्याम् उपैति, सकलविद्याविद् भवतीत्यर्थः ॥
शनि और बुध पूर्वोक्त पञ्चमेश चतुर्थेशको देखते हों तो पिंडके समान जन्म हो । यदि
बृहस्पति राहुके साथ वलरहिल अहले दृष्ट हो तो विप्र भी नीच कर्म करनेवाला उत्पन्न
हो । एक स्थानमें बृहस्पति राहु और शनिको शुक्र और बुध देखें तो शूद्र भी हो तो ब्राह्म-
णकी समानताको प्राप्त होता है, और ब्राह्मण समस्त विद्याको प्राप्त करता है ॥ ७ ॥
अथ पुत्रविचारः ।
लग्नात्पुत्रकलत्रभे शुभपतिप्राप्तेऽथवाऽऽलोकिते
चन्द्राद्वा यदि सम्पदस्ति हि तयोर्ज्ञेयोऽन्यथाऽसम्भवः ।
पाथोनोदयगे रवौ रविसुते मीनस्थिते दारहा
पुत्रस्थानगतश्च पुत्रमरणं पुत्रोऽवनेर्यच्छति ॥ ८ ॥
इदानीं स्त्रीपुत्रयोर्भावाभावज्ञानमाह-लग्नादिति । जन्मलग्नात्पुत्रे = पञ्चमभावे,
कलत्रे = सप्तमभावे च शुभग्रहेण पतिना च युक्ते, अथवाऽऽलोकिते, चन्द्राद्वा = जन्मका-
लिकचन्द्रतो वा पुत्रकलत्रभे = पञ्चमे सप्तमे च भावे शुभग्रहेण स्वस्वस्वामिना च युतेऽ-
थवा दृष्टे सति तयोः = पुत्रस्त्रियोः सम्पत् अस्ति हि = निश्चयेनेति । लग्नाच्चन्द्राद्वा पञ्चमे
भावे शुभग्रहेण पञ्चमेशेन च युते वा दृष्टे पुत्रस्य प्राप्तिर्भवति । एवं लग्नाच्चन्द्राद्वा सप्तमे
भावे शुभग्रहेण सप्तमेशेन च युते वा दृष्टे स्त्रीसम्पदस्तीति वाच्यम् । अन्यथाऽसम्भवः ।
यस्य जन्मलग्नाच्चन्द्राद्वा पञ्चमो भावः शुभेन स्वामिना च दृष्टो युतो वा न भवति तस्य
पुत्रोत्पत्तिर्न भवति । असौ पुत्रहीनः स्यादिति । एवं लग्नाच्चन्द्राद्वा सप्तमः शुभपतिभ्यां
युतो वा दृष्टो न स्यात्तदा तस्य स्त्री न भवति । अत्र 'पुत्रकलत्रभे' इत्युपलक्षणमेव किन्तु
सर्वेषामेव भावानामीदृग्विचारेण भवितव्यम् ।
"यो यो भावः स्वामिदृष्टो युतो वा सौम्यैर्वा स्यात्तस्य तस्याभिवृद्धिः" ।
इति विशेषवचनदर्शनात् । पाथोनोदयग इति । रवौ = सूर्ये, पाथोनोदयगे = कन्या-
राशिलग्ने गते, रविसुते = शनैश्चरे, मीनस्थिते सति जातो दारहा = स्त्रीनाशको मृतभार्यो
इति यावद्भवति । अत्रैव ( पाथोनोदयगे रवौ ) योगे अवनेः पुत्रः = मङ्गलो यदि पुत्रस्था-
नगतः = पञ्चमभाव-(मकर) गतः स्यात् तदा पुत्रमरणं यच्छति । अत्र योगे जातस्य
पुत्रो म्रियत इत्यर्थः ॥ ८ ॥
लग्नसे वा चन्द्रमा से पंचम और सप्तम भावमें शुभग्रह या उनके पतिका योग अथवा
दृष्टि हो तो क्रमसे पुत्र और स्त्रीका सुख अच्छा होवे । अन्यथा इन दोनोंकी प्राप्तिमें असम्भव
है । कन्या लग्नमें सूर्य हो, शनि मीनमें हो तो स्त्रीकी हानि हो । पुत्र स्थानमें मङ्गल हो तो
पुत्रकी मृत्यु हो ॥ ८ ॥

कुण्डली चक्र

+-----------------------------------+-----------------------------------+
| \  ६ सू.  / \       / \   ६ सू. / | \  ६ सू.  / \       / \   ६ सू. / |
|   \     /     \   /     \     /   |   \     /     \   /     \     /   |
|     \ /         X         \ /     |     \ /         X         \ /     |
|      |        /   \        |      |      |        /   \        |      |
|      |       /     \       |      |      |       /     \       |      |
|      |      / दारहा \      |      |      |      / पुत्र- \     |      |
|      |     /         \     |      |      |     /  मरणम्   \    |      |
|      |    /           \    |      |      | १० मं.          \   |      |
|     / \  /             \  / \     |     / \  /             \  / \     |
|   /     X               X     \   |   /     X               X     \   |
| /  १२ श.  \           /   १२ श. \ | /         \           /         \ |
+-----------------------------------+-----------------------------------+

(बाएँ चक्र में: लग्न (१) = ६ सू., सप्तम (७) = १२ श., फल = "दारहा")
(दाएँ चक्र में: लग्न (१) = ६ सू., पञ्चम (५) = १० मं., फल = "पुत्रमरणम्")

३६८ सटीकजातकापारिजाते-
पुत्रस्थानपतौ तु वा नवमपे लग्नात्कलत्रेऽथवा
युग्मर्क्षे शशिशुक्रवीक्षितयुते पुत्रीजनो जायते ।
पुंवर्गे पुरुषग्रहेक्षितयुते जातस्तु पुत्राधिको
जीवात्पञ्चमराशितश्च तनयप्राप्तिं वदेद् दैशिकः ॥ ६ ॥
इदानीं पुत्रपुत्रीयोगावाह-पुत्रस्थानपताविति । पञ्चमेशे, अथवा नवमभावेशे लग्नात्
कलत्रे = सप्तमे भावे, अथवा युग्मर्क्षे = समराशौ व्यवस्थिते तत्र शशिना शुक्रेण वा दृष्टे
वा युते पुत्रीजनो जायते । अस्मिन्योगे कन्या सन्ततिर्भवति । अथ तत्र ( पुत्रस्थानपतौ तु
वा नवमपे ) पुंवर्गे = पुरुषग्रहवर्गे पुरुषग्रहेण दृष्टे वा युते जातस्तु पुत्राधिको भवति ।
अस्मिन्योगे जातो नरो बहुपुत्रान्वितो भवति । एवमाह मन्त्रेश्वरः-
'पुंराश्यंशे धीश्वरे पुंग्रहेन्द्रैर्युक्ते दृष्टे पुंग्रहे पुंप्रसूतिः ।
स्त्रीराश्यंशे स्त्रीग्रहैर्युक्तदृष्टे स्त्रीणां जन्म स्यात्सुतर्क्षे सुतेशे' इति ॥
जीवात् = गुरोः, पञ्चमराशितः = पुत्रभावाच्च दैशिकः = फलादेशकत्र्ता तनयप्राप्तिं वदे-
दित्युक्तमपि पुनरुक्तवदुक्तमिति ॥ ९ ॥
पुत्र स्थानका स्वामी वा नवमेश लग्नसे सप्तम हो या सम राशिमें हो चन्द्रमा तथा
शुक्रसे दृष्ट या युत हो तो कन्या उत्पन्न होवे । विषम राशिमें हो पुरुष ग्रह ( सू०मं०वृ० )
से दृष्ट या युत हो तो जातक अधिक पुत्रोंसे युक्त हो । गुरुसे तथा पञ्चम भावसे पुत्र प्राप्ति
का विचार करे ॥ ९ ॥
शुक्रेन्दुवर्गे सुतभे विलग्नाच्छुक्रेण चन्द्रेण युतेऽथ दृष्टे ।
पापैर्युक्ते बहुपुत्रशाली शन्यारदृष्टे सति पुत्रहीनः ॥ १० ॥
इदानीं पुत्रभावाभावावाह—शुक्रेन्दुवर्ग इति । विलग्नात्सुतभे = पञ्चमे भावे, शुक्रेन्दु-
वर्गे = शुक्रचन्द्रमसो रन्यतरस्य राश्यादौ वर्त्तमाने, तस्मिन् शुक्रेणाथवा चन्द्रेण युते दृष्टे वा,
तथा पापग्रहेरयुक्ते सति जातो बहुपुत्रशाली भवति । तत्र पूर्वलक्षणे शन्यारदृष्टे = शनिभौ-
माभ्यां निरीक्षिते सति जातो नरः पुत्रहीनः = अपुत्रो भवतीति ॥ १० ॥
लग्नसे पञ्चम भवन शुक्र या चन्द्रमाके वर्गमें हो शुक्र या चन्द्रमासे युक्त या दृष्ट हो
पापग्रहसे युक्त न हो तो बहुत पुत्रवाला हो । शनि और मङ्गल देखते हों तो पुत्रसे
रहित हो ॥ १० ॥
पौत्रप्राप्तिरनङ्गभे सुतगृहात्सौम्यस्य राश्यंशके
तन्नाथे शुभखेटवीक्षितयुते केन्द्रत्रिकोणोऽथवा ।
स्वक्षेत्रोपगते तु पुत्रगृहपे' जातोऽल्पपुत्रो भवेत्
पुत्रेशांशपतिः स्वभांशकगतो यद्येकपुत्रं वदेत् ॥ ११ ॥
इदानीं पौत्रप्राप्तियोगम् , अल्पपुत्रयोगमेकपुत्रयोगञ्चाह-पौत्रप्राप्तिरिति । सुतगृहात् =
पञ्चमभावतः, अनङ्गभे = सप्तमे भावे ( लग्नादेकादशे भाव इति दिक् ) सौम्यस्य राश्यंश-
के = शुभग्रहस्य राशिनवांशके विद्यमाने, तन्नाथे = तत्पतौ ( लाभेशे ) शुभखेटेन वीक्षिते
वा युते, अथवा लग्नात् केन्द्रत्रिकोणौ ( १।४।७।१०।५।९ ) व्यवस्थिते सति जातस्य पौत्र-
प्राप्तिः ( पुत्रस्यापत्यं पुमान् पौत्रस्तस्य लाभः ) भवति । स्वक्षेत्रोपगत इति । पुत्रगृहपे =
पञ्चमभावेशे, स्वक्षेत्रोपगते = स्वराशौ व्यवस्थिते सति जातः अल्पपुत्रः भवति । पुत्रेशां-
शपतिरिति । पुत्रेशः = पञ्चमभावपतिः यन्नवांशे भवेत्तन्नवांशपतिर्ग्रहो यदि स्वभांशकगतः
स्यात् तदा जातस्यैकं पुत्रं वदेत् ॥ ११ ॥
पञ्चम गृहसे सप्तममें ( लग्नसे ११ वें ) सौम्यग्रहकी राशि तथा नवांश हो, उसका
स्वामी शुभग्रहसे दृष्ट-युत हो, वा केन्द्रत्रिकोणमें हो तो पौत्रकी प्राप्ति हो । पञ्चमेश अपनी

.House 2 has२House 4 has४House 5 has५ मं.And the text in the center isदत्तपुत्रः`!
Yes! That's it!

Let's transcribe everything cleanly and faithfully to the original text.पञ्चमषष्ठभावफलाध्यायः ॥ १३ ॥ ३६६
राशिमें हो तो जातकके थोड़े पुत्र होवें। पुत्रेशका नवांशपति अपने नवांशमें हो तो एक
पुत्र होना कहे ॥ ११ ॥
पुत्रस्थे मदनाधिपे वितनयो जायाविहीनोऽथवा
पुत्रादष्टमशत्रुरिफ्फगृहगाः पापाः कुलध्वंसकाः ।
राहौ नन्दनराशिगे तदधिपे दुःस्थानगे पुत्रहा
पुत्रस्थे तनुपे तनौ सुतपतौ गृह्णाति दत्तात्मजम् ॥ १२ ॥
इदानीं पुत्रस्त्रीरहितयोगान् दत्तात्मजयोगञ्चाह-पुत्रस्थ इति । मदनाधिपे = सप्तमभा-
वेशे पुत्रस्थे=पञ्चमभावगते सति जातः वितनयः = पुत्ररहितः, अथवा जायाविहीनः = स्त्रीरहितो
भवेत् । पुत्रादिति । पञ्चमभावतः अष्टमरिष्फ

गृहाति । अत्रेदमवधेयम् । पञ्चमभावगतग्रहस्य तत्कारकग्रहस्य च मध्ये बलीयसो ग्रहस्य
षड्वर्गे यत्स्थानं ग्रहशून्यं भवेत् तद्ग्रहं यज्जातिकं स्यात्ततो दत्तात्मजं गृहाति जातक इति ॥
लग्नेश और पञ्चमेश दुष्ट स्थानमें हों उन्हें यदि शुभग्रह देखते हों तो दत्तक पुत्रको
देते हैं । पञ्चमभावगत ग्रह और कारकके मध्य जो बली हो उसके षड्वर्गमें जो शून्य स्थान
हो उसी जातिसे दत्तक ग्रहण करे ॥ १३ ॥
केन्द्रत्रिकोणगृहगः सुतपः शुभर्क्षे सौम्यान्वितो यदि सुतं समुपैति बाल्ये ।
भोगीशायुक्तसुतराशिपभुक्तिजातः स्वल्पायुरेति फणिभुक्तिभवश्चिरायुः ॥ १४ ॥
केन्द्रेति । सुतपः = पञ्चमभावेशः, शुभर्क्षे विद्यमानः सन् केन्द्रत्रिकोण-(१।४।७।१०।
५।९) गृहगः स्यात्तथाभूतो यदि सौम्यान्वितः = केनचिच्छुभग्रहेण सहितः स्यात्तदा,
बाल्ये = अल्पवयस्येव सुतं = पुत्रं, समुपैति । अथ पुत्रस्याल्पायुर्दीर्घायुर्योगावाह-भोगीशायु-
क्तेति । भोगीशेन (राहुणा) युक्तस्य सुतराशिपस्य (पञ्चमेशस्य) भुक्तिजातः = दशा-
न्तर्दशाकाले समुद्भूतः पुत्रः स्वल्पायुः = अल्पजीवित्वं, फणिभुक्तिभवः (पञ्चमेशयुक्तस्य
राहोर्भुक्तिकाले जायमानः) चिरायुः = दीर्घायुष्ट्वमेति ॥ १४ ॥
शुभराशिस्थ पञ्चमेश केन्द्र-त्रिकोणमें हो शुभ युत हो तो बाल्यावस्थामें ही पुत्रप्राप्ति
हो । राहुसे युक्त पञ्चमेशकी अन्तर्दशामें उत्पन्न हो तो अल्पायु हो और राहुभुक्तिमें
चिरायु पुत्र प्राप्त करे ॥ १४ ॥
पुत्रस्थानपवित्तपौ गतबलौ पापेक्षिते पुत्रभे
जातोऽनेककलत्रवानपि सुताभावं समेति ध्रुवम् ।
तज्जाया यदि पुत्रयोगजनिता सौम्येन वा पञ्चमात्
षष्ठेशेन निरीक्षिते सुतवती जारेण सञ्जायते ॥ १५ ॥
इदानीं सुताभावयोगं जारपुत्रयोगञ्चाह-पुत्रस्थानपवित्तपाविति । पञ्चमेश-द्वि-
तीयेशौ यत्र तत्र गतबलौ भवेतां तथा पुत्रभे=पञ्चमभावे पापेक्षिते सति जातो नरोऽनेक-
कलत्रवानपि=बहुदारोऽपि, ध्रुवं = निश्चयेन सुताभावम्=अपुत्रत्वं समेति । अस्मिन् योगे जा-
तस्य बहुविवाहे कृतेऽपि न कस्यामपि स्त्रियां पुत्रो जायत इत्यर्थः । अथ तज्जाया = तस्य
पूर्वोक्तलक्षणयुक्तस्य नरस्य स्त्री यदि, पुत्रयोगजनिता = पुत्रयोगवती स्यात् तथा तत्र
पञ्चमे भावे सौम्येन=केनचिच्छुभग्रहेण वा पञ्चमात्षष्ठेशेन (लग्नाद्दशमेशेनेत्यर्थः ) निरी-
क्षिते सती जारेण = अन्यपुरुषेण, सुतवती=पुत्रवती सञ्जायते । न तदानीमौरसः पुत्रः
स्यात्किन्तु क्षेत्रज एव जायत इति भावः ॥ १५ ॥
पुत्रेश और धनेश बलरहित हों पुत्रभाव पापग्रहसे देखा जाता हो तो जातक अनेकस्त्री
वाला होने पर भी निश्चय सन्तानसे रहित रहे । यदि उसकी स्त्री पुत्रयोगवाली हो तो
५ वें को बुधसे वा पाँचवें भावके षष्ठेशसे दृष्ट होने पर अन्यपुरुषसे पुत्रवती होवे ॥ १५ ॥
पुत्रस्थाने तदीशे वा गुरौ वा शुभवीक्षिते ।
शुभग्रहेण संयुक्ते पुत्रप्राप्तिर्न संशयः ॥ १६ ॥
लग्नेशे पुत्रभावस्थे पुत्रेशे बलसंयुते ।
परिपूर्णबले जीवे पुत्रप्राप्तिर्न संशयः ॥ १७ ॥
पुत्रस्थानगते जीवे परिपूर्णबलान्विते ।
लग्नाधिपेन संदृष्टे पुत्रप्राप्तिर्न संशयः ॥ १८ ॥
वैशेषिकांशके जीवे पुत्रेशे च तथास्थिते ।
शुभनाथेन संदृष्टे पुत्रे तत्प्राप्तिमादिशेत् ॥ १६ ॥