वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

तदतिक्रामतो द्रव्यं राजगामि विधीयते । इति ।
तत्, शुल्कस्थानं हट्टघट्टादि ।
विष्णुनापि,
शुल्कस्थानादपाक्रामन् सर्वापहारमाप्नुयात् । इति ।
इदं राजयोग्यबहुमूल्यहस्त्यश्वादिविषयम् । राजप्रतिषि-
द्धम्-'दुर्भिक्षे ऽन्नं देशान्तरे न नेयम्'इत्येतद्विषयं वा । यथोक्तम्-
मनुना,
राज्ञः प्रख्यातभाण्डानि प्रतिषिद्धानि यानि च ।
तानि निर्हरतो लोभात्सर्वहारं हरेन्नृपः ॥ इति ।
तथाऽन्यत्र,
शुल्कस्थानं परिहरन्नकाले क्रयविक्रयी ।
मिथ्यावादी च सङ्ख्याने दाप्योऽष्टगुणमत्ययम् ॥ इति ।
शिल्प्यादिविषये मासिककरमाह-
विष्णुः, शिल्पिनः कर्मोपजीविनश्च मासेनैकं कर्म कुर्युः ।
शिल्पिनो, लोहकारादयः । कर्मोपजीविनः, कारवो बर्द्ध-
क्यादयः । चकारादन्योपजीविनः ।
मनुरपि,
कारुकाञ्छिल्पिनश्चैव शूद्रांश्चात्मोपजीविनः ।
एकैकं कारयेत्कर्म प्रतिमासं महीपतिः ॥ इति ।
एतेनैतेभ्योऽन्यत् न ग्राह्यम्, एष एवैषां शुल्कः । विशेषा-
न्तरमाह-
वसिष्ठः,
नदीकक्षवनदाहशैलोपभोगा निष्कराः स्युस्तदुपजीविनो
वा दद्युः प्रतिमासम् । इति ।
वनदाहो. दग्धं वनं तदुपजीविनः । तानेव ये उपजीवन्ति