वीरमित्रोदय: राजनीतिप्रकाश (महामहोपाध्याय मित्रमिश्र - प्राचीन भारतीय राजनीति एवं शासन कोष)

अकराग्राह्यातार्यादयः । २७३
महाकुलीनमार्यं च राजा सम्पूजयेत्सदा ॥ इति
सम्पूजयेत्, स्वयंदानादिना पूजयेत् । अनेन तेभ्योऽपि न
किञ्चिद्गृह्णीयादिति ।
आपस्तम्बः, अकरः श्रोत्रियः सर्ववर्णानां, स्त्रियः कुमारश्च
प्राग्व्यञ्जनेभ्यो, ये च विद्यार्था वसन्ति, तपस्विनश्च ये धर्मपराः,
शूद्रश्च पादावनेक्ता, अन्धबधिरमूका रोगाविष्टाश्च, ये वृथा द्रव्य-
परिग्रहे । इति ।
व्यञ्जनानि, श्मश्रुप्रभृतीनि । वृथा द्रव्यपरिग्रहे, अर्थसङ्ग्रहे
विगतप्रयोजनाः ।
विष्णुधर्मोत्तरे तरविषये विशेष उक्तः—
दूतानां ब्राह्मणानां च राजाज्ञागामिनां तथा ।
स्त्रीणां प्रव्रजितानां च तरशुल्कं विवर्जयेत् ॥
गर्भिणी तु द्विमासादिस्तथा प्रव्रजितो मुनिः ।
ब्राह्मणा लिङ्गिनश्चैव न दाप्यास्तारिकं तरे ॥ इति ।
लिङ्गिनो ब्रह्मचारिणः । वणिजां तु विशेषमाह-
गौतमः, पण्यं वणिग्भिरर्घापचयेन देयमिति ।
इदं शुल्कादधिकं मासिकं पण्यम् । तदुक्तम्-
बृहस्पतिना,
शुल्कं दद्युस्ततो मास एकैकं पण्यमेव च ।
अर्घावरं च मूल्येन वाणिजस्ते पृथक् पृथक् ॥ इति ।
शुल्कस्थानान्युक्तानि—
विष्णुधर्मोत्तरे,
दिशि दिश्येकमेव स्याच्छुल्कस्थानं नृपस्य तु ।
तदतिक्रमे दोष उक्तः-
तत्रैव,
३५