बृहद्विमानशास्त्रम् / वैमानिक शास्त्र (महर्षि भरद्वाज - पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक सविस्तार हिन्दी व्याख्या)
Brihad Viman Shastra / Vaimanika Shastra of Maharshi Bharadvaja
महर्षि भरद्वाज (टीकाकार: पं. ब्रह्ममुनि परिव्राजक) द्वारा
पृष्ठ 204, कुल 368 में से
संदर्भ में पढ़ेंप्राणकुण्डलिनीतन्त्र ] [ १८१
सव्यासपसवचलनकीलकद्वयशोभितम् ।
साङ्केतार्थं तन्मध्ये शब्दनालेन सयुतम् ॥५७॥
पक्षाघातकचक्राद्यैस्सकीलैस्सशलाककै ।
संशोभित रक्तवर्णं नालत्रयमत परम् ॥५८॥
पीठस्थशकुन पूर्वं ईशाग्न्याग्नेयकेन्द्रत' ।
तथैव पश्चिमदिशि मध्यकेन्द्राद् यथाक्रमम् ॥५९॥
यानकुण्डलिनीमध्यमार्गस्थानावधिकमात् ।
सन्धायवृत्तादिकीलेशङ्कुभिस्सुदृढ यथा ॥३०॥
उक्त विद्युत् धूमवात के मार्ग सम्धीनाल मुख अवधि तक प्रकाशक्रिया प्रकट करने और
तिरोभावक्रिया बन्द करने के साधनरूप हस्तचक्रों से विराजित सीधी उल्टी गति देने वाली दो
कीलों—पेंचों से शोभित उनके मध्य में संकेत देने वाले शब्दनाल से युक्त पक्षाघात—एक पक्ष में
गति प्रेरणा देने वाले कीलसहित और शलाकाओंसहित चक्र आदि से युक्त लाल रंग की तीन नालें
पीठस्थ शंकु के पूर्व में ईशान्य आग्नेय केन्द्र से पश्चिम दिशा में मध्य मार्ग के स्थान तक क्रम से लगा
कर जोड कर घूमने वाली कीलों के शंकुओं से जैसे सुदृढ—॥ ५६-६० ॥
संस्थाप्य विधिवत् केन्द्रत्रयमूलावधि दृढम् ।
चालनादिक्रियास्सर्वेहस्तचक्रैर्यथाक्रमम् ॥ ६१ ॥
तत्तत्कीलचलनेन तत्तन्नालमुखान्तरात् ।
भवेत् तेन व्योमयानसञ्चार प्रभवेत् तत् ॥ ६२ ॥
उक्तकेन्द्राष्टस्थानमध्यपीठाद् यथाविधि ।
एकेकनालतन्त्री सरन्ध्रा दृढतरा क्रमात् ॥ ६३ ॥
सन्धायं शङ्कुन पूर्वकेन्द्रपीठान्तरादित ।
पूर्वोक्तनालत्रयोर्ध्वभागे वातायनान्तरे ॥ ६४ ॥
सन्धारयेत् तदग्राणि कीलकैस्सुदृढ यथा ।
यानसञ्चारोपयोग कृत्वा शक्तित्रय तथा ॥ ६५ ॥
—हो ऐसे विधिवत् तीन केन्द्र के मूल तक संस्थापित करके चालन आदि क्रियाएं सब हस्त-
चक्रों से यथाक्रम उनकी कीली चलाने से उस उस नालमुख के अन्दर से हो सके फिर उससे विमान-
सञ्चार बन सके । उक्त केन्द्र के आठ स्थान के मध्य पीठ से यथाविधि छिद्रसहित दृढ एक एक नालतार
को शंकु से पूर्व केन्द्र के पीठ के अन्दर से जोड कर पूर्वोक्त तीन नालों के ऊपरि भाग में वातायनयन्त्र
के अन्दर लगावे उनके अग्रभाग कीलों से दृढ विमानचालन में उपयोग करके तोनों शक्तियों—॥६८-६५॥
शक्तित्रयावशिष्टाश समप्रमतिवेगत ।
उक्ताष्टनालरन्ध्रेषु योजयेत् कोलचालनात् ॥ ६६ ॥