सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
विवाह वृन्दावनम् (पं. सीताराम झा ज्योतिष टीका - विवाह संस्कार, अष्टकूट गुण-मिलान एवं मुहूर्त विज्ञान सटीक)

विवाह वृन्दावनम् (पं. सीताराम झा ज्योतिष टीका - विवाह संस्कार, अष्टकूट गुण-मिलान एवं मुहूर्त विज्ञान सटीक)

Vivaha Vrindavanam: Vivaha Sanskara, Ashtakuta Guna Milana evam Muhurta Vigyan

केशवार्कमहोदय (टीकाकार: पं. सीताराम झा) द्वारा

DevanagariHindipublished138 पृष्ठ

पृष्ठ 88, कुल 138 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 88

प्रकरणम् १० ] वसन्तलक्ष्मीसहितम् । ७५
फाल्गुन मास के योग से क्या मीन भी अविकृत फल (यथोक्त फलप्रद) नहीं हो
सकता है ? अर्थात् अवश्य अपने अशुभ फल को ही दे सकता है ॥ २ ॥
अतोऽत्र सिद्धान्तमाह-
झषो न निन्द्यो यदि फाल्गुने स्यादजस्तु वैशाखगतो न निन्द्यः ।
मध्वाश्रितौ द्वावपि वर्जनीयावित्यादिवाचामियमेव युक्तिः ॥ ३ ॥
सं०-यदि फाल्गुने मासे झषः (मीनस्थोऽर्कः) तदा न निन्द्यः स्यात् ।
अजः मेषार्कस्तु वैशाखगतो न निन्द्यः स्यात् । मध्वाश्रितौ चैत्रमासगतौ
द्वौ (मीनमेषार्कौ) अपि वर्जनीयौ चान्द्रमासस्य प्राधान्यात् । इत्यादि-
वाचां इत्याद्युक्तवतां युक्तिः इयमेव कथितैवेत्यर्थः ॥ ३ ॥
भा०-यदि फाल्गुन मास में मीन गत रवि हो तो निन्द्य नहीं है । और
वैशाख में मेषगत सूर्य हो तो निन्द्य नहीं है । तथा चैत्र मास में दोनों
(मीनार्क मेषार्क) त्याज्य है इत्यादि कहनेवालों की युक्ति यही है । अर्थात्
चन्द्रमास में ही प्राधान्य माना गया है ॥ ३ ॥
यदि चान्द्रमासस्य प्राधान्यं तदा पृथक् सौरमासं किमुक्तमित्याह-
प्रायः सौरं मानमिष्टं विवाहे तत्किं चान्द्रं मासमाहुः फलेन ।
यस्मात्सम्यक्तत्फलाप्तिस्तदैक्ये सौरो मासः केवलः किञ्चिदूनः ॥
सं०-प्रायः (विशेषेण) विवाहे सौरं मानमिष्टं, तत् (तदा)
फलेन चान्द्रं मासं किं आहुः ? यस्मात् कारणात् तदैक्यै (तयोः सौर-
चान्द्रयोः) ऐक्ये तत् फलाप्तिः (विवाहफललब्धिः) सम्यक् संपूर्णा
भवति । केवलः सौरो मासः किञ्चिदूनः स्यात् ॥ ४ ॥
भा०-विवाह में बहुधा सौरमान ही इष्ट है, तो शुभाशुभ फल से पृथक्
चान्द्रमास शौनकादिकों ने क्यों कहा ? इसलिये कि-सौर और चान्द्र दोनों के
ऐक्य होने से परिपूर्ण फल होता है । केवल सौरमास कुछ न्यून है ॥४॥
अथ गोचराष्टकवर्गयोर्बलाबलं कथयति-
योषितां गुरुपतङ्गगोचरे शोभने शुभकरः करग्रहः ।
अष्टवर्गविधिना तदत्यये सूर्यशुद्धिमपरे नृणां जगुः ॥ ५ ॥
सं०-योषितां नारीणां गुरुपतङ्गगोचरे शोभने (गोचरयुक्त्या गुरु-
बले, सूर्यबले च) सति करग्रहो विवाहः शुभकरः स्यात् । तदत्यये