सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
विवाह वृन्दावनम् (पं. सीताराम झा ज्योतिष टीका - विवाह संस्कार, अष्टकूट गुण-मिलान एवं मुहूर्त विज्ञान सटीक)

विवाह वृन्दावनम् (पं. सीताराम झा ज्योतिष टीका - विवाह संस्कार, अष्टकूट गुण-मिलान एवं मुहूर्त विज्ञान सटीक)

Vivaha Vrindavanam: Vivaha Sanskara, Ashtakuta Guna Milana evam Muhurta Vigyan

केशवार्कमहोदय (टीकाकार: पं. सीताराम झा) द्वारा

DevanagariHindipublished138 पृष्ठ

पृष्ठ 85, कुल 138 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 85

७२ विवाहवृन्दावनम्- [गोधूलि-
गते सप्तमस्थे पतंगे सूर्ये सत्येव भवति । गोधूलिलग्ने विवाहविहितनक्षत्रे
सति पञ्चाङ्गशुद्धिरेव विलोक्या न पुनर्लग्नशुद्धिरित्यर्थः ॥ ३ ॥
भा०- गोधूलिक लग्न में भी कितने आचार्य अष्टम षष्ठ चन्द्र को जो त्याज्य
कहे हैं वह उनका अपनी रुचि का ही प्रपञ्च है । क्योंकि सर्वदा सप्तम स्थित सूर्य
में ही गोधूलिक लग्न होता है, इसलिये इसमें विवाहविहित नक्षत्र और पञ्चाङ्ग
शुद्धि मात्र देखना चाहिये ॥ ३ ॥
नांशो न लग्नमिह दृष्टयुतं स्वभर्त्रा नार्कारसौरतमसामपि सङ्गभङ्गः ।
किं चन्द्रचारभयमेकमिहास्तु किंचिन्नात्र प्रमाणवचनं किमपिश्रुतं नः ॥
सं०- इह ( अस्मिन् गोधूलिके ) अंशः ( नवांशः) स्वभर्त्रा दृष्टयुतो
न, लग्नं च स्वभर्त्रा दृष्टयुतं न भवतु । तथा च अर्कारसौरतमसां ( रवि-
कुज-शनिराहूणां ) अपि सङ्गभङ्गः ( सङ्गेन योगेन भङ्गः ) न भवति ।
इहास्मिन् एकं चन्द्रचारभयं पुनः किमस्तु । अत्र किञ्चित प्रमाणवचन-
मपि नः ( अस्माकं ) न श्रुतम् ॥ ४ ॥
भा०-इस गोधूलि लग्नमें नवांश वा लग्न अपने अपने स्वामीसे युक्त दृष्ट
न हो । इसमें सूर्य, मङ्गल, शनि और राहुके योगसे भी भङ्ग नहीं होता है । फिर
केवल एक चन्द्रचार का क्या भय हो सकता है ? तथा इसमें ( उपरोक्त अष्टम
षष्ठस्थित चन्द्र त्याग में ) प्रमाण वचन भी हम लोगों ने कुछ नहीं सुना है ॥४॥
अत्र किं विलोक्यमित्याह-
सार्कं शनौ विरवि चित्रशिखण्डिसूनौ
तत्केवलं कुलिकयामदलोपलम्भात् ।
प्रायेण शङ्करभुवामशुभर्त्तपत्त-
क्रूरर्त्तषेषु शुभकृत्करपीडनं स्यात् ॥ ५ ॥
सं०-तत् (गोधूलिकं) शनौ शनिदिने सार्कं सूर्यसहितं ग्राह्यम् ।
चित्रशिखण्डिसूनौ (गुरुदिने) विरवि, 'अस्तंगतेऽर्कबिम्बे' ग्राह्यमित्यर्थः ।
तदपि केवलं कुलिकयामदलोपलम्भात् ( कुलिकस्य, यामदलस्योपलम्भः
प्राप्तिस्तस्मात् ) । अत्र प्रायेण विशेषेण शङ्करभुवां हीनवर्णानां अशुभर्त्त-
पत्त-क्रूरर्त्तषेषु अपि करपीडनं शुभकृत् स्यात् किं पुनः पञ्चाङ्गादिशुद्धौ
सत्यामित्यर्थः ॥ ५ ॥