सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
विवाह वृन्दावनम् (पं. सीताराम झा ज्योतिष टीका - विवाह संस्कार, अष्टकूट गुण-मिलान एवं मुहूर्त विज्ञान सटीक)

विवाह वृन्दावनम् (पं. सीताराम झा ज्योतिष टीका - विवाह संस्कार, अष्टकूट गुण-मिलान एवं मुहूर्त विज्ञान सटीक)

Vivaha Vrindavanam: Vivaha Sanskara, Ashtakuta Guna Milana evam Muhurta Vigyan

केशवार्कमहोदय (टीकाकार: पं. सीताराम झा) द्वारा

DevanagariHindipublished138 पृष्ठ

पृष्ठ 57, कुल 138 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 57

४४ विवाहवृन्दावनम्- [-चन्द्रबल-
भा०-विवाह लग्नगत नवांश यदि अपने स्वामी से युक्त दृष्ट न हो तो
वर का नाशकारक होता है। तथा चन्द्रमा और लग्न से सप्तम स्थान स्थित ग्रह
भी वर को मृत्यु के साथ सङ्गम कराता है ॥ ३ ॥
चन्द्रमस्युपचयात्परिच्युते चारुगोचरचरैः परैरपि ।
कर्तुरायतिशुभं सभंगुरं निर्दिशन्ति सितशौनकादयः ॥ ४ ॥
एवमादिफलवादिनो नृणामैन्दवं बलमुशन्ति किं न ते ।
भानुरप्युपचये नृजन्मतों यन्मतांक्तिषु तदिष्टमेव नः ॥ ५ ॥
सं०-चन्द्रमसि उपचयात् परिच्युते (क्षीणे सतीत्यर्थः) परैः
(भौमादिग्रहैः) चारुगोचरचरैः (शुभस्थानस्थितैः) अपि कर्तुः
(वरस्य) आयतिशुभं (भविष्यशुभफलं) सभङ्गुरं (नश्वरं) इति
सितशोनकादयः निर्दिशन्ति कथयन्ति । एवमादिफलवादिनः (इत्याद्युप-
रोक्तफलवक्तारो ये जनाः सन्ति) ते नृणां (पुरुषाणां) ऐन्दवं बलं
(चान्द्रं बलं) किं न उशन्ति ? किं नेच्छन्ति ? ये चन्द्रादुक्तफलानि स्वी-
कुर्वन्ति ते चन्द्रबलमपि स्वीकुर्वन्त्वित्यर्थः । तथा-यन्मतोक्तिषु नृजन्मतः
पुरुषजन्मराशित उपचयेषु स्थितो भानुः शुभः, तत् नः (अस्माकमपि)
इष्टमेव ॥४॥५॥
भा०- 'चन्द्रमा के क्षीण रहने पर मंगलादि ग्रहों के उत्तम स्थान में होने से
भी पुरुष का भविष्य फल नाशवान् होता है" ऐसा सित शौनकादिक आचार्यों ने
कहा है। इत्यादि चन्द्रमा से उपरोक्त फल को जो मानते वे वर का चन्द्रबल भी
क्यों नहीं स्वीकार करते हैं ? अर्थात् उनको चन्द्रबल मानना ही चाहिये । और
जिनके मत में पुरुष की जन्मराशि से उपचय स्थान में सूर्य शुभ हैं वह तो हमारा
भी इष्ट ही है ॥४॥५॥
अथान्यप्रकारेणापि दोषं कथयति-
न त्रिवर्गपतिना नरेण चेत् कन्यया शशिवलं समाप्यते ।
दीयते यदिह गोमहीमहिष्यादि तर्हि दिश तस्य तद्वलम् ॥ ६ ॥
सं०-त्रिवर्गपतिना (धर्मार्थकामस्वामिना अपि) नरेण शशिवलं
(चन्द्रबलं) न समाप्यते, कन्ययैव (यस्या दानं भवति तयैव) शशिवलं
समाप्यते चेत्, तदा गोमही-महिष्यादि यद् वस्तु दीयते 'विवाहकाले