सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
विवाह वृन्दावनम् (पं. सीताराम झा ज्योतिष टीका - विवाह संस्कार, अष्टकूट गुण-मिलान एवं मुहूर्त विज्ञान सटीक)

विवाह वृन्दावनम् (पं. सीताराम झा ज्योतिष टीका - विवाह संस्कार, अष्टकूट गुण-मिलान एवं मुहूर्त विज्ञान सटीक)

Vivaha Vrindavanam: Vivaha Sanskara, Ashtakuta Guna Milana evam Muhurta Vigyan

केशवार्कमहोदय (टीकाकार: पं. सीताराम झा) द्वारा

DevanagariHindipublished138 पृष्ठ

पृष्ठ 23, कुल 138 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 23

१० विवाहवृन्दावनम्- [ नक्षत्रशुद्धि-
दितं सूर्याच्चतुर्दशं) नक्षत्रं यद् (यद्वत्) समस्तमेव गलहस्तयन्ति (त्यजन्ति)
सैव एकार्गलस्यापि भङ्गी रचनायुक्तिः । यद्वत् सन्ध्योदितं सूर्येण चरण-
विद्धमपि समस्तमेव नक्षत्रं त्यजन्ति तद्वदेवैकार्गलगतमपि समस्तमेव
त्यजन्तीत्यर्थः ॥१६॥
भा०-श्रीपति आदि अन्याचार्य गतगम्य के हेतु (पादवेध) को छोड़कर
समस्त नक्षत्रको ही त्याज्य कहे हैं। क्योंकि वे सन्ध्योदित (अर्थात् सूर्यसे १४
वाँ) चन्द्रनक्षत्रको त्याज्य कहे हैं वही युक्ति एकार्गल विद्ध नक्षत्रके त्याज्यमें
भी है ॥ १६ ॥
अथ कैश्चित् क्रूरात् षड्भान्तरितनक्षत्रं दूषितं, तच्च चान्द्रजामित्रपरि-
णतमेवेत्याह-
क्रूरस्य भार्धान्तरमृक्षमेवमनिष्टमित्येष विशेषवादः ।
पापाच्चतुःपञ्चलवेषु चान्द्रं जामित्रमस्मात् खलु पर्यणंंसीत् ॥१७॥
सं०-एवं क्रूरस्य पापग्रहस्य भार्धान्तरं ( षड्भान्तरितं ) ऋक्षं
( नक्षत्रं ) अनिष्टमित्येष केषाञ्चिदाचार्याणां विशेषवादः स्यात् । स तु
अस्मात् पापात चतुःपञ्चलवेषु ( चतुःपञ्चाशन्नवमांशेषु ) चान्द्रं ( चन्द्र-
सम्बन्धि ) जामित्रमेव पर्यणंंसीत् 'चन्द्रजामित्रेणैव परिणत इत्यर्थः ॥१७॥
भा०-पापग्रह से ६ राशि अन्तरपर जो नक्षत्र हो वह अनिष्ट है । इस प्रकार
कितने आचार्यों की विशेषोक्ति है । परन्तु वह तो पापग्रह से ५४ वाँ नवांश पर
स्थित चन्द्रमा के जामित्र ही होता है । अर्थात् ६ राशिपर पापग्रह पड़ता है तो
चन्द्रजामित्र होता है, तथा ६ राशि में ५४ नवांश होते हैं इसलिये उक्त
विशेषोक्ति चन्द्रजामित्र में ही आ गया ॥ १७ ॥
अथ कैश्चित् पादवेधे युक्तिरुक्ता तां दूषयति -
क्षतादृते दिग्धशरार्दितस्य शस्तं मृगस्यामिषमेवमन्ये ।
क्रूराङ्घ्रिवेधाय पदं वदन्ति तेनैव तेषां निजपक्षहानिः ॥१८॥
विश्लेषमायाति यथासुभिः स्वैरेणः शरेणैकदिशि क्षतोपि ।
तथाङ्घ्रिवेधादपि तारकाणां क्रूरस्य नश्येद्बलरूपसम्पत् ॥१९॥
सं०-यथा-दिग्धशरेण ( विषाक्तबाणेन ) अर्दितस्य मृगस्य
आमिषं ( मांसं ) क्षतात् ऋते ( क्षतं विनाऽन्यत ) शस्तं, एवं अन्ये