विवाह वृन्दावनम् (पं. सीताराम झा ज्योतिष टीका - विवाह संस्कार, अष्टकूट गुण-मिलान एवं मुहूर्त विज्ञान सटीक)
Vivaha Vrindavanam: Vivaha Sanskara, Ashtakuta Guna Milana evam Muhurta Vigyan
केशवार्कमहोदय (टीकाकार: पं. सीताराम झा) द्वारा
पृष्ठ 18, कुल 138 में से
संदर्भ में पढ़ेंप्रकरणम् १ ] वसन्तलक्ष्मीसहितम् । ५
सं०—तस्मिन् ( चक्रे ) ग्रहः अभिन्नाग्रगतं ( एकरेखाग्रगतं )
विवाहार्क्षं अशेषमेव ( समस्तमेव ) भिनत्ति ( वेधयति ), 'तत्रापि'
असौम्यवेधः ( पापग्रहवेधः ) स्त्रीपुंसयोः ( कन्यावरयोः ) आयुः हन्ति,
सौम्यव्यधः (शुभग्रहवेधः) शश्वत् (सर्वदा) सुखानि हन्ति ( नाशयति ) ।
भा०—उक्तपञ्चशलाकाचक्र में— जिस रेखा में ग्रह हो उस रेखा के अग्रगत
विवाहविहित सम्पूर्णनक्षत्र को वेधित करता है । उसमें भी पापग्रह कृतवेध
वर कन्या की आयु और शुभग्रहकृत वेध वरकन्या के सुख का नाश करता है ।
अभिजन्मानं, सप्तशलाकावेधं चाह—
वैश्वदैवततुर्लवः श्रवःपञ्चभूलव इहाभिजिन्मितिः ।
अन्यतः परिणयादयं व्यधः सप्तरेखवलये विलोक्यते ॥ ८ ॥
सं०—वैश्वदैवततुर्लवः ( उत्तराषाढ़चतुर्थांशः ) श्रवःपञ्चभूलवः
( श्रवणस्य पञ्चदशांशः ) इह अभिजिन्मितिः स्यात् । अयं व्यधः ( वेध-
विचारः ) परिणयादन्यतः ( विवाहादन्यत्र ) सप्तरेखवेलये ( सप्तशलाके
चक्रे ) विलोक्यते ॥ ८ ॥
भा०—उत्तराषाढ़ के चतुर्थ चरण और श्रवण के आदि में पञ्चदशांश अभिजित्
नक्षत्र का मान है । विवाह से भिन्न शुभकार्यों में यह वेध सप्तशलाका चक्र में
देखा जाता है ॥ ८ ॥ सप्तशलाका चक्र यथा—
कृ रो मृ आ पु पु श्ले
भ —┼──┼──┼──┼──┼──┼──┼— म
अ —┼──┼──┼──┼──┼──┼──┼— पू
रे —┼──┼──┼──┼──┼──┼──┼— उ
उ —┼──┼──┼──┼──┼──┼──┼— ह
पू —┼──┼──┼──┼──┼──┼──┼— चि
श —┼──┼──┼──┼──┼──┼──┼— स्वा
ध —┼──┼──┼──┼──┼──┼──┼— वि
श्र अ उ पू मू ज्ये अ
अथावश्यके चरणवेधं कथयति—
स किल वेधविधिर्द्वितीययोश्चरणयोर्मिथ आदिचतुर्थयोः ।
अशुभविद्धमशेषमुङ् त्यजेत् चरणगं शुभवेधमसंपदि ॥ ६ ॥