विवाह वृन्दावनम् (पं. सीताराम झा ज्योतिष टीका - विवाह संस्कार, अष्टकूट गुण-मिलान एवं मुहूर्त विज्ञान सटीक)
Vivaha Vrindavanam: Vivaha Sanskara, Ashtakuta Guna Milana evam Muhurta Vigyan
केशवार्कमहोदय (टीकाकार: पं. सीताराम झा) द्वारा
पृष्ठ 102, कुल 138 में से
संदर्भ में पढ़ेंप्रकरणम्-१३ ] वसन्तलक्ष्मीसहितम् । ८६
सुहृच्छुभैक्षितः शुभः शशी मयूखमांसलः ॥ २ ॥
सं०—अतुर्यकायकेन्द्रगः (तुर्यकायाभ्यां चतुर्थलग्नाभ्यामन्यत् तत्केन्द्रं
चेत्यतुर्यकायकेन्द्रं तन्नगतः सप्तमदशमभावस्थः ) सुहृत्स्वसौम्यवर्गयुक्
सुहृच्छुभैक्षितः मयूखमांसलः ( अंशपूर्णः ) शशी शुभः स्यात् ॥ २ ॥
भा०—सप्तम और दशमभाव में चन्द्रमा यदि मित्र, शुभग्रह या अपने
वर्ग में हो मित्र और शुभग्रह से देखा जाता हो और सम्पूर्ण किरणवाला हो तो
शुभ होता है ॥ २ ॥
वि०—"त्रिकोणसप्तमाम्बरव्ययोपगो विलग्नतः । हिमद्युतिः शुभर्क्षगः
शुभेक्षितश्च शोभनः ॥" इस प्रकार शौनक मुनि ने द्वादश स्थान में भी शुभ
कहा है । परञ्च द्वादशस्थानस्थ चन्द्र को नारदजी ने महादोष में कहा है अतः
आचार्य ने उसे त्याग कर दिया है ॥ २ ॥
अथ शुभयोगान् कथयति—
शशितनयसिताभ्यां नन्दभद्रावुभाभ्यां
जय इति तनुयाते जीव इत्येष जीवे ।
असुरसुरगुरुभ्यां स्थावरो ज्ञेज्यशुक्रै-
र्विजय इति विशुक्रं तं च जीमूतमाहुः ॥ ३ ॥
सं०—शशितनयसिताभ्यां ( बुध-शुक्राभ्यां ) 'तनुगताभ्यां' 'क्रमेण'
नन्द-भद्रौ योगौ भवेताम् । बुधेन लग्नगतेन नन्दः, शुक्रेण भद्र इत्यर्थः ।
उभाभ्यां बुधशुक्राभ्यां लग्नगताभ्यां जय इति योगः स्यात् । जीवे गुरौ
तनुयाते लग्नगते इत्येष जीवो नाम योगः स्यात् । असुरसुरगुरुभ्यां
तनुगताभ्यां स्थावरो नामयोगः, ज्ञेज्यशुक्रैः तनुगतैः विजयो नाम योगः
स्यात् । विशुक्रं तं विजयं जीमूतं योगमाहुराचार्याः । बुधगुरुभ्यां लग्नगता-
भ्यां जीमूतो नामयोग इत्यर्थः ॥ ३ ॥
भा०—लग्न में बुध हो तो नन्द नामक योग, और शुक्र हो तो भद्र नामक
योग, तथा बुध शुक्र दोनों हों तो जय नामक योग, बृहस्पति हो तो जीव नामक,
बृहस्पति शुक्र दोनों हों तो स्थावर; बुध बृहस्पति शुक्र तीनों हों तो विजय, और
बुध बृहस्पति हों तो जीमूत नामक योग होता है ॥ ३ ॥
१२