स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

[Header] श्राद्धकाण्डे पर्वनिर्णयः 41

न्तकालेऽतिस्वल्पत्वादह्नां तत्र किञ्चिदूनचतुर्दशघटिकामात्र
आवर्तनं भवति । तथा तत्रैव तिथिवृद्धौ कदाचित् षोडश-
नाडिकोपि चतुर्थांशो भवति । तत्रावर्तनादुपरि घटिकामात्र
पर्वसन्धायुत्तरेद्युरेव यागः प्रसज्येत, न चैतद्युक्तं, तत्र वि-
हितकालासम्भवान्न यष्टव्यमिति निषेधात् पूर्वेद्युः कालस-
म्भवाच्च । अत्रोक्तापराह्नशब्दस्य सङ्कोच एव स्यात् ज्या-
यान्। किञ्च—ग्रीष्मकालेऽह्नामतिदीर्घत्वात्तत्र पादाधिकषोडशघ-
टिकात्मके काले आवर्तनं भवति । तथा तत्रैव तिथिह्रासे
कदाचित्सार्धत्रयोदशनाडिकोपि पर्वचतुर्थांशो भवति । तत्र
यदा पादोनावर्तनेन पर्वसन्धिः तदा पूर्वाह्न एव पर्वसन्धि-
रिति तदहरेव यागस्स्यात् । न चैतद्युक्तम्, तत्र प्रातः प-
र्वचतुर्थांशादिविहितकालासम्भवात् । अस्मिन् पक्षे तूत्तरेद्युरेव
यागः, तत्रैव विहितकालसम्भवात् । अतएवोक्तमापस्तम्बेना-
पि ‘खर्विकां तृतीयां वाजसनेयिनस्समामनन्ति’ इति । ख-
र्विकामल्पिकामिति यावत् । अल्पत्वं च दिनार्धत्वाभावात् ।
उक्तं च भाष्यार्थसङ्ग्रहकारेण—
मध्यन्दिनात्स्यादहनीह यस्मिन् प्राक्पर्वणस्सन्धिरियं तृतीया ।
सा खर्विका वाजसनेयिमत्या तस्यामुपोप्याथ परेद्युरिष्टिः॥
इति । अमावास्यायां तु सुतरामत्रोत्तरेद्युरेव यागः, उदया-
त्प्रागेव तस्यास्तत्र प्रारम्भात् । नन्वेवं तर्हि पूर्वाह्नसन्धौ तद-
हरेव यागविधानं विरुध्येत । मैवम्, तस्यैतद्व्यतिरिक्तविष-

[Footer] SMRITI CHA.—Vol. V. 6