स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

पञ्चदशी प्रतिपच्च समेते एकदिने महती यदि तस्मिन् ।
पञ्चदशी प्रकृतेरुपवासः पञ्चदशीह तनुर्यदि यागः ॥
इति । समेते सम्बद्धे इत्यर्थः । अनेनैवाभिप्रायेणापस्त-
म्बोऽपि—‘यदहः पुरस्ताच्चन्द्रमाः पूर्ण उत्सर्पेत्तां पौर्णमा-
सीमुपवसेत् । श्वः पूरितेति वा । खर्विकां तृतीयां वाजसनेयिन-
स्समामनन्ति । यदहर्न दृश्यते तदहरमावास्या । श्वो नद्रष्टार
इति वा’ इति । तत्र खर्विकासूत्रस्यार्थ उपरिष्टाद्भविष्यति ।
यदहः पुरस्ताच्चन्द्रमाः पूर्ण उत्सर्पेत् यदहर्न दृश्यते इति
च सूत्रद्वयस्यायमर्थः । सर्वथा तावद्राकाकुह्वोरेव चन्द्रमसः
पूर्णत्वमदर्शनत्वं चेति ज्योतिषशास्त्रे प्रसिद्धम् । तत्र यस्मि-
न्नहनि पुरस्तात्पूर्वस्यां दिशि चन्द्रमाः पूर्ण उत्सर्पेत् उदया-
न्न दृश्येत वा तत्र यद्यप्यपराह्ने रात्रौ वा पर्वसन्धिः तदा
पौर्णमासीममावास्यां वोपवसेदिति । यदा तु पूर्वाह्ने वा मध्य-
न्दिने वा पर्वसन्धिस्तदा यस्याह्नश्चन्द्रमाः पूरिता पूर्णो भविता
यस्यां वा नद्रष्टारो नेक्षितारो भवेयुः तामनुमतिं सिनीवालीं
वोपवसेदिति श्वःपूरिता श्वो नद्रष्टार इति वेति सूत्रद्वयस्याय-
मर्थः । उक्तं च भाष्यार्थसङ्ग्रहकारेण—
अपराह्नेऽथवा रात्रौ यदि पर्व समाप्यते ।
उपोष्या तत्र राका स्यात् सा पूर्णोत्सर्पिलक्षणा ॥
पूर्वाह्ने वाऽथ मध्याह्ने यदि पर्व समाप्यते ।
उपोष्याऽनुमतिस्तत्र सा श्वःपूरितलक्षणा ॥