स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

तादिषु मातामहश्राद्धं न विद्यत इत्युक्तम् । सङ्ग्रहकारस्तु—
पितृमृताहे मातामहादिश्राद्धं न कार्यमिति न्यायेनैवोपपा-
दयति—
याज्ञवल्क्येन कालस्तु अमावास्यादिनोदितः ।
अविशेषेण पित्र्यस्य तथा मातामहस्य च ॥
युगपच्च स विज्ञेयो वचनाद्वक्ष्यमाणकात् ।
कालभेदेन तन्त्रं स्याद्देशभेदेन चैव हि ॥
तस्मात्तन्त्रविधानात्तु यौगपद्यं प्रतीयते ।
अमावास्यादिकालेषु तद्ज्ञेयं न मृतेऽहनि ॥
अमावास्यादिकालेषु कालैकत्वात्सहक्रिया ।
मृताहनि तु तद्भेदान्न युज्येत सहक्रिया ॥ इति ॥
प्रथमश्लोकस्यायमर्थः—अमावास्यादिना
‘अमावास्याऽष्टका वृद्धिः कृष्णपक्षोऽयनद्वयम्’
इत्यादिवचनेन श्राद्धकालः अविशेषेण सामान्येन पित्र्यस्य
पितृश्राद्धस्य मातामहसम्बन्धिश्राद्धस्य च याज्ञवल्क्येनोदित
इति ।
युगपच्च स विज्ञेय इति पादस्यायमर्थः—स याज्ञवल्क्येनो-
दितः कालः पिण्डपितृयज्ञदर्शश्राद्धयोरिव न भागक्रमेण ।
किन्तु पितृश्राद्धमातामहश्राद्धयोर्युपदेकदा भागक्रममन्तरेणैव
ज्ञेय इति । ननु—कालविधायके पूर्वोक्तवचने युगपदादि-
पदाभावात्कथमेवमवगतिरित्याशङ्क्योक्तम्—वचनाद्वक्ष्यमाणका