स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

24 स्मृतिचन्द्रिकाया

पृथग्वचनं फलभूयस्त्वार्थम् । अत एव शङ्खः-

हस्तिच्छायासु यद्दत्तं यद्दत्तं राहुदर्शने ।

विषुवत्ययने चैव सर्वमानन्त्यमश्नुते ॥

इति । व्यतीपातो योगविशेषः वृद्धमनुनोक्तः-

श्रवणाश्विधनिष्ठाद्र्रानागदैवतमस्तकैः ।

यद्यमा रविवारेण व्यतीपातस्स उच्यते ॥

इति । यद्यमावास्या रविवारेण श्रवणादिना च युक्ता स

व्यतीपात इत्यर्थः । नागदैवतमाश्लेषानक्षत्रम् । मस्तकं मृग-

शिराः । तत्रापि श्राद्धं नित्यम् ।

अमावास्याव्यतीपातपौर्णमास्यष्टकासु च ।

विद्वान् श्राद्धमकुर्वाणः प्रायश्चित्तीयते तु सः ॥

इति पितामहस्मरणात् । गजच्छाया हस्तिच्छाया, तस्यां श्राद्धं

दद्यात् । तथा काठकश्रुतिः-'एतद्वि देवपितृणामयनं यद्ध-

स्तिच्छायायां श्राद्धं दद्यात्' इति । महाभारतेऽपि-

आजेन सर्वलोहेन वर्षासु नियतव्रतः ।

हस्तिच्छायासु विधिवत्कर्णव्यजनवीजितम् ॥

इति । श्राद्धं दद्यादिति शेषः । कर्णव्यजनवीजितमित्यनेनैत-

द्धस्तिच्छायाविषयमित्यवगम्यते । मनुरपि-

अपि नस्स कुले भूयाद्यो नो दद्यात्त्रयोदशीम् ।

पायसं मधुसर्पिभ्यां प्राक्छाये कुञ्जरस्य च ॥