स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

श्राद्धकाण्डे पिण्डप्रतिपत्त्यादि विषयाणि. 409
इति । पक्षान्तं कर्म अग्न्यन्वाधानम् । अन्वाहार्यक अमा-
वास्याश्राद्धम् । एवञ्च सान्निकामावास्याश्राद्धात्प्रागेव वैश्व
देवार्थं पृथगेव पाकः अन्यत्र तु न पृथक् पाकनियम-
इति मन्तव्यम् । येषां तु स्वगृहे वैश्वदेवं कृत्वा श्राद्धं
कर्तव्यमिति वचनमस्ति तेषामपि वैश्वदेवार्थं पृथगेव पाकः ।
वैश्वदेवार्थं पृथक्पाके कृतेऽपि पित्रर्थपाकादेव भोजनम् ।
प्रदाक्षिणमनुव्रज्य भुञ्जीत पितृसेवितम् ।
इति याज्ञवल्क्यस्मरणात् । अनेन पितृसेवितमेव भुञ्जीत नान्य-
दिति नियम्यते तथा पित्रेसेवितं भुञ्जीतैव नोपवसेदिति च निय-
म्यते । अत एवाभोजने दोषमाह देवलः--
श्राद्धं कृत्वा तु यो विप्रो न भुङ्क्ते च कथंचन ।
देवा हव्यं न गृह्णन्ति कव्यानि पितरस्तथा ॥
एतच्च पितृसेवितभोजनं सर्वविधात् पितृसेवितात्किञ्चित्किञ्चिदु-
पादाय कर्तव्यम् । तथाच मत्स्यपुराणं--
ततश्च वैश्वदेवान्ते सभृत्यसुतबान्धवः ।
भुञ्जीतातिथिसंयुक्तस्सर्वं पितृनिषेवितम् ॥
यद्यपि क्षुन्न तथाऽपि शेषभोजनस्यावश्यकत्वात् सर्वमेव पितृसे-
वितं लेशतो भोक्तव्यम् । अत एवापस्तम्बः--
‘सर्वतस्समवदायोत्तरेण यजुषा शेषस्य ग्रासावरार्धं प्राश्नीयात्’
इति । ‘प्राणे निविष्टोऽमृतं जुहोमि ब्रह्मणि म आत्माऽमृ-
तत्वाय’ इत्युत्तरं यजुः । अनेन यजुषा यथासामर्थ्यं सर्व-
SMRITI CHA.—Vol V. 52