स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

399

इति । अपो दद्यादिति शेषः । अत्र बृहस्पतिः-
वाजे वाज इति प्रोच्य ब्राह्मणांस्तान्विसर्जयेत् ।
विप्रान् प्रदक्षिणीकृत्य पितृभ्यः प्रार्थयेद्वरान् ॥
तान् पाणिधृतपुष्पाक्षतान् विसर्जयेत् । स्वस्थानं प्रति गम-
नार्थं आसनेभ्य उत्थापयेत् ।
वाजेवाज इत्युत्थाप्य कृत्वा चैतान् प्रदक्षिणम् ।
इति मार्कण्डेयस्मरणात् । उत्थापने च साक्षाद्विप्रहस्तग्रहणं
न कुर्यात्, किंतु हस्तसंसृष्टदर्भद्वारा ।
वाजेवाजे इति जपन् कुशाग्रेण विसर्जयेत् ।
इति मत्स्येनाभिधानात् । कुशाग्रेण कुशेन हस्तस्पर्शं कृत्वेत्य-
र्थः । अग्रेण तु हस्तस्पर्शने क्रियमाणे एकदा एकस्यैव हस्तसं-
स्पर्शो न बहूनाम् । ततश्च 'तृप्ता यात' इति बहुवचनं 'अदि-
तिः पाशान्' इतिवदविवक्षितं स्यात् । एवञ्च कुशेन यावतां
हस्तसंस्पर्शनं युगपत्कर्तुं शक्यं तावतां सकृन्मन्त्रोच्चारणं,
यातेति बहुवचनतो बहुविप्रविसर्जनलक्षणकार्यस्य सकृदुच्चार-
णादेव सिद्धेः । असंभवे मन्त्रावृत्तिः । विनोत्थानं विप्राणां
यानं न संभवतीत्यर्थादुत्तिष्ठतेत्यपि यातेत्यनेनैवोक्तं भवति ।
विप्राणां उत्थापनेनैव तत्रावाहितदेवपितृणामप्युत्थापनं सि-
द्धमिति स्मृतिषु तत् पृथङ्नोक्तम् । तथाऽपि तस्य स्पष्टानुस-
न्धानार्थं दर्भेण संस्पर्शनात्पूर्वं उत्तिष्ठत पितरो विश्वैर्देवै-
स्सहेत्युक्त्वा विप्रविसर्जनं कार्यम् । एवञ्च द्विजविसर्जनसंपा-