स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

[376 स्मृतिचन्द्रिकायां]

धायकप्रागुक्तव्याघ्रवचनविरोधापत्तेः । अतः एतदपि न व्याघ्रो-
क्तानन्तर्यपरिपन्थि । यतएव प्रत्यवनेजनगन्धादिदानयोः
परस्परक्रमपरं न मत्स्यपुराणवचनम् । अत एव विष्णुना
प्रकृतिभूतपिण्डपितृयज्ञक्रम एवात्रोक्तः— 'शुन्धन्तां पितर इति
पूर्ववदुदकानिनयनं पिण्डोपरि ततोसावभ्यङ्क्ष्वेत्यभ्यञ्जनं दद्यात्'
इति । तस्माद्व्याघ्रवचनावगतक्रमेण दशां दत्वाऽनन्तरं गन्धा-
दिना पिण्डार्चनं कार्यमिति सिद्धम् । पिण्डार्चनं प्रकृत्य
पुराणे—
यत्किञ्चित्पच्यते गेहे भक्ष्यं भोज्यमगर्हितम् ।
आनिवेद्य न भोक्तव्यं पिण्डमूले कथञ्चन ॥
तेन सर्वस्मादादाय पिण्डार्चने उपहारो देय इत्यभिप्रायः।
पिण्डार्चनानन्तरं कर्तव्यमाह बृहस्पतिः—
धूपदीपैर्माल्यगन्धैः तदा वस्त्राञ्जनादिना ।
समभ्यर्च्योदपात्रं तु तेषामुपरि निक्षिपेत् ॥
धूपदीप इत्यादिपाठक्रमो नात्र विवक्षितः श्लोकसिद्धिपरत्वात् ।
ततश्चायमर्थः—अभ्यञ्जनाञ्जनवस्त्रगन्धमाल्यधूपदीपसार्ववर्णिका-
न्नोपहारैः पिण्डान् समभ्यर्च्य तेषां पिण्डानामुपरि पात्रपूर्णमुदकं
तेनैव पात्रेण निनयेदिति । उदपात्रनिनयनानन्तरं विष्णुः—“अथै-
नानुपतिष्ठते 'नमो वः पितरः' इत्यादिना 'मनोन्वाहुवामहे'
इत्यृगन्तेन । अथैतान् पिण्डांश्चालयेत् 'परेत नः पितरस्सौम्या ग
म्भीरेभिः पथिभिः पूर्वैभिः दत्वाऽथास्मभ्यं द्रविणेह भद्रं रयिं