स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

श्राद्धकाण्डे पिण्डदानविधिः. 365
तेषामुच्छेषणस्थाने तेन पात्रेण निक्षिपेत् ॥
तेषां भुक्तवतां ब्राह्मणानां उच्छेषणस्थाने उच्छिष्टसन्निधा-
वित्यर्थः । पात्रेण निक्षेपो नैयमिको न भवति । यदाह
मरीचिः—
पात्राणां खङ्गपात्रेण पिण्डदानं विधीयते ।
राजतौदुम्बराभ्यां वा हस्तेनैवाथवा पुनः ॥
हस्तेनेति पक्षः श्रेयानित्यर्थ एवकारः कृतः, न पुनरवधार-
णार्थः । तथात्वे पूर्वापरविरोधो देवलवचनविरोधश्च स्यात् ।
पिण्डनिर्वपणस्थाने प्रथमं यत्कर्तव्यं तद्ब्रह्माण्डपुराणे दर्शितं—
सव्योत्तराभ्यां पाणिभ्यां कुर्यादुल्लेखनं द्विजः ।
प्रघर्षणं ततः कुर्याच्छ्राद्धकर्मण्यतन्द्रितः ॥
खण्डनं पेषणं चैव तथैवोल्लेखनक्रिया ।
सकृद्देवपितॄणां स्याद्देवानां तु त्रिरुच्यते ॥
खण्डनं बर्हिरादेश्छेदनम् । पेषणं भूमिघर्षणादिकम् । उल्लेखन-
क्रिया पिण्डनिर्वपणलेखाकरणम् । केनोल्लेखनं कार्यमित्य-
पेक्षायामुक्तं तत्रैव—
वज्रेण वा कुशैर्वाऽपि उल्लिखेत्तु महीं द्विजः ।
इति । वज्रेण स्फ्येनेत्यर्थः । ‘वज्रो वै स्फ्यः’ इति श्रुतेः ।
पारस्करेण तु स्फ्यशब्देनैवोक्तं—
कराभ्यामुल्लिखेत् स्फ्येन कुशैर्वाऽपि महीं द्विजः ।